Kochać przybysza

Przyslala  Katharina Dr.Gasinska-Lepsien

 


Rabin Jonathan Sacks

Niektóre przykazania Tory zaskakują nas swym etycznym ładunkiem. Tak jest w przypadku społecznych praw zawartych w parszy Miszpatim. Wśród złożonych ustaw dotyczących prawa ziemi, krzywd fizycznych i traktowania niewolników, jedno przykazanie szczególnie się wyróżnia – nie tylko pada w naszej parszy aż dwa razy, ale jest też dowodem szczególnego historyczno-psychologicznego wnioskowania:

Cudzoziemca nie będziesz krzywdził, ani uciskał go; bo cudzoziemcami byliście w ziemi Micraim (Szemot 22:20).

Cudzoziemca nie uciskaj; wszak wyście świadomi stanu duszy cudzoziemca, bo cudzoziemcami byliście w ziemi Micraim (Szemot 23:9).

W Miszpatim znajdziemy wiele praw związanych ze sprawiedliwością społeczną: chroniących wdowy i sieroty; dotyczących zmiany odsetek od pożyczki udzielonej innemu członkowi przymierza; zapobiegających łapówkarstwu i ogólnej niesprawiedliwości. Jednak zarówno pierwsze, jak i ostatnie przykazanie zabrania krzywdzenia cudzoziemca (hebr. ger). Zawarta w Torze wizja sprawiedliwego i miłosiernego społeczeństwa ma dla nas fundamentalne znaczenie.

Nie należy drwić z syna neofity słowami „Pamiętaj co uczynili twoi przodkowie”. Napisane jest bowiem: „Cudzoziemca nie będziesz krzywdził, ani uciskał go”.

Mędrcy zauważyli oczywiście, że Biblia dwukrotnie podkreśla prawa przybysza. Według rabina Eliezera zakaz krzywdzenia osoby o statusie ger pojawia się w Torze trzydzieści sześć razy. Według innych rabinów jest on wspomniany aż czterdzieści sześć razy (Bawa Mecija 59b).

Niezależnie od dokładnej liczby, częstotliwość, z jaką przykazanie to pojawia się w Pięcioksięgu Mojżesza, jest godna uwagi. W niektórych prawach cudzoziemiec wspomniany jest obok ubogiego, w innych obok wdów i sierot. W kilku fragmentach Tora uściśla: „Zakon jeden będzie dla krajowca i dla cudzoziemca przemieszkującego w pośród was” (Szemot 13:49; Wa-jikra 24:22; Ba-midbar 15:16, 29). Nie tylko nie należy więc krzywdzić przybysza, ale powinien on mieć również prawo do korzystania ze społecznych dóbr, do których dostęp mają Izraelici/społeczeństwo żydowskie. Ale prawo wybiega jeszcze dalej – przybysza należy kochać:

A gdy zamieszka u ciebie cudzoziemiec, w kraju waszym, nie uciskajcie go! Jak każdy z krajowców między wami będzie u was cudzoziemiec, zamieszkały przy was, i będziesz go miłował jak samego siebie; gdyś cudzoziemcami byliście na ziemi Micraim: Jam Wiekuisty, Bóg wasz! (Wa-jikra 19:33-34).

Przepis pojawia się w tym samym rozdziale, co znane przykazanie „miłuj bliźniego twego jak samego siebie” (19:18). Później, w księdze Dwarim, Mojżesz wyjaśnia, że sam Bóg stosuje się do tego przykazania:

Albowiem Wiekuisty, Bóg wasz, jest to Bóg bogów, i Pan panów, Bóg wielki, potężny, i wspaniały, który nie zważa na osoby, ani bierze datku. Który wymierza sprawiedliwość sierocie i wdowie, a miłuje cudzoziemca, dając mu chleb i odzież. Miłujcież tedy i wy cudzoziemca; boście cudzoziemcami byli w ziemi Micraim (Dwarim 10:17-19).

Jak mamy rozumieć to prawo? Autorem najbardziej wnikliwego komentarza jest Nachmanides:

Prawidłowe odczytanie wydaje mi się takie, w którym Bóg mówi: „nie krzywdź cudzoziemca, ani nie uciskaj go”, mając na uwadze, że obcemu nikt nie przyjdzie z pomocą. I dalej: „Bo cudzoziemcami byliście w ziemi Micraim i widziałem jak uciskali was Micrejczycy i pomściłem waszą sprawę. Ponieważ widzę łzy tych, którzy są uciskani, a nie mają pocieszenia (…). Podobnie nie będziecie gnębić wdowy ani sieroty, gdyż usłyszę ich wołanie. Wszyscy ci ludzie nie polegają bowiem na sobie, ale zaufali Mi”.

W innym wersie Bóg dodaje powód: „wszak wyście świadomi stanu duszy cudzoziemca, bo cudzoziemcami byliście w ziemi Micraim”. Bóg chce powiedzieć: „Wiecie, że każdy cudzoziemiec czuje się przygnębiony, bez ustanku płacze i wzdycha, a jego oczy są zawsze skierowane ku Bogu. Dlatego okazane mu będzie miłosierdzie, tak jak okazał Bóg miłosierdzie wam [bo On ma litość nad wszystkimi, którzy są uciskani]” (kom. do Szemot 22:22).

Według Nachmanidesa przykazanie ma dwa aspekty. Pierwszy to aspekt polityczny i dotyczy bezbronności przybysza, który znajduje się z dala od rodziny, przyjaciół i znajomego sąsiedztwa – społeczności, która stanęłaby w jego obronie. Dlatego też Tora przestrzega przed krzywdzeniem przybysza. Bóg ustanowił bowiem siebie samego obrońcą tych, których nikt inny nie ochroni. Drugim powodem nadania takiego przykazania jest – jak zostało wspomniane wcześniej – psychologiczna wrażliwość cudzoziemca (przypomnijmy sobie słowa Mojżesza – żyjącego wtedy jeszcze wśród Midianitów – które wypowiada, nazywając swojego pierwszego syna: „Przychodniem byłem w ziemi cudzej”; Szemot 2:22). Cudzoziemiec to każdy, kto nie ma zabezpieczenia w postaci rodzinnego domu, swojego miejsca. To ktoś, kto jest lub czuje się osamotniony. Możemy zauważyć, że w całej historii opisanej w Torze Bóg jest szczególnie wyczulony na sytuację ludzi, którzy są uciskani lub czują się odrzuceni, i na płacz tych, których nikt nie słyszy. Ten aspekt przykazania to aspekt emocjonalny.

Rabin Chaim ibn Attar dodaje kolejną fascynującą obserwację. Według niego może zdarzyć się tak, że Izraelici, którzy czują wyjątkową świętość, wiążącą się z byciem członkami przymierza, będą wywyższać się ponad tych, którzy nie należą do ich rodu. Dlatego zabrania się im patrzeć z góry na osoby o statusie ger i nakazuje pamiętać o upodleniu, jakiego ich przodkowie doświadczyli w Egipcie (kom. do Szemot 22:20). Jest to więc przykazanie pokory wobec obcych.

Bez różnicy, z jakiej perspektywy na to spojrzymy, jest coś zaskakującego w tym powtarzającym się niemal bez końca wyrazie troski wobec przybysza, które łączy się w narracji biblijnej z przypomnieniem Izraelitom czasu w ich historii, kiedy sami byli przybyszami w Egipcie. Możemy odnieść wrażenie, że przez analizę serii praw zbliżamy się do rdzenia tajemnicy żydowskiej egzystencji. Co Tora naprawdę chce nam przekazać?

Calosc TUTAJ

No comments yet... Be the first to leave a reply!

Dodaj komentarz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: