Autor: Rossella Tercatin

W następstwie wydarzeń z 7 października młodzi Izraelczycy przyjmują tradycje żydowskie, jak pokazuje najnowsze badanie. Natomiast wśród świeckich Izraelczyków, stanowiących największą społeczność w kraju, wiara w Boga spadła od czasu ataku Hamasu, jak wynika z sondażu przeprowadzonego przez Jewish People Policy Institute.

Kobiety zapalają świece szabatowe w Tel Awiwie, 20 czerwca 2025 r. (Chaim Goldberg/FLASH90)

Dwa lata po ataku Hamasu na Izrael 7 października 2023 r. i najdłuższej wojnie w historii kraju, wiele społeczności i grup w całym społeczeństwie, w tym młodzież, Żydzi określający się jako tradycyjni oraz Arabowie, zbliżyło się do swojej wiary, jak wynika z nowego badania opublikowanego w środę przez Jewish People Policy Institute (JPPI).

Jednocześnie wśród świeckich Żydów, największej społeczności w Izraelu, jedna piąta respondentów stwierdziła, że ich wiara w Boga osłabła, podczas gdy tylko 6% uznało, że wzrosła. W badaniu, w którym wzięło udział ponad 1200 dorosłych Izraelczyków, przeanalizowano również zmiany w przynależności politycznej i stwierdzono znaczące przesunięcie w kierunku prawicy wśród ludności żydowskiej.

„Kiedy piosenka o Bogu napisana przez rabina stała się najczęściej słuchaną w kraju, poczuliśmy, że musi to być znak czegoś głębszego” – powiedział dyrektor generalny JPPI Shuki Friedman w wywiadzie telefonicznym dla The Times of Israel, odnosząc się do piosenki „He Always Loves Me” („Tamid Ohev Oti” w języku hebrajskim).

Tekst piosenki napisał chasydzki rabin Shalom Arush, a cover piosenki w wykonaniu piosenkarza Sassona Shaulova uzyskał ponad 43 miliony wyświetleń od czasu premiery we wrześniu 2024 r., zajmując pierwsze miejsce na izraelskich listach przebojów. Zapytani o przesłanie piosenki, 44% żydowskich respondentów odpowiedziało, że opisuje ona to, co czują lub jak chcieliby się czuć.

Friedman powiedział, że byli świadkami innych przejawów rosnącego zainteresowania religią w mediach społecznościowych i innych miejscach.

„Mieliśmy wrażenie, że wielu Izraelczyków zbliża się do wiary i przyjmuje praktyki religijne, więc postanowiliśmy przeprowadzić ankietę” – powiedział Friedman. „Wyniki pokazują, że mieliśmy rację”.

Zapytani, czy od początku wojny przestrzegają więcej, mniej czy tyle samo tradycji, 27% żydowskich respondentów odpowiedziało, że więcej, 8% – że mniej, a 62% – że mniej więcej tyle samo, podczas gdy 3% nie było pewnych. W przypadku Żydów w wieku poniżej 25 lat 33% stwierdziło, że przestrzega więcej tradycji, 8% mniej, 56% tyle samo, a 3% nie miało zdania. W społeczności arabskiej odsetki te wyniosły odpowiednio 23%, 8%, 56% i 14%.

W ogólnej populacji żydowskiej podobna liczba respondentów zadeklarowała, że ich wiara w Boga wzrosła (28%), zmniejszyła się (9%) lub pozostała na tym samym poziomie (59%). Wśród młodych osób 35% stwierdziło, że ich wiara wzrosła, 10% zmniejszyła się, a 49% pozostała na tym samym poziomie. Wśród arabskich respondentów 37% stwierdziło, że wierzy w Boga bardziej, 4% mniej, a 52% w takim samym stopniu jak wcześniej.

Friedman przeanalizował wyniki i stwierdził, że sondaż nie wskazuje na wzrost rygorystycznej religijności, „ale raczej na zbliżanie się do tradycji”, wyjaśniając: „Myślę, że bardziej poprawne byłoby stwierdzenie, że Żydzi w Izraelu stają się bardziej tradycyjni, a nie bardziej religijni”.

Świeccy Izraelczycy wykazują odwrotną tendencję

Według danych opublikowanych we wrześniu przez Centralne Biuro Statystyczne około 43% dorosłych Żydów w Izraelu określa się jako świeckich. Kolejne 22% określa się jako tradycyjnych, ale niezbyt religijnych, 12% nazywa się tradycyjnymi i w pewnym stopniu religijnymi, a 23% nazywa się religijnymi, co w Izraelu oznacza zazwyczaj ortodoksyjnych. Nieco mniej niż połowa osób z obozu religijnego identyfikuje się jako charedim, czyli ultraortodoksyjni.

Wśród respondentów świeckich około 10% stwierdziło, że przestrzega zasad religijnych w większym stopniu niż wcześniej, w porównaniu z 15%, które stwierdziło, że przestrzega ich w mniejszym stopniu, a tylko 6% stwierdziło, że ich wiara w Boga wzrosła, w porównaniu z 20%, które stwierdziło, że osłabła.

„Osoby świeckie podążają w kierunku przeciwnym do pozostałych grup, ale musimy pamiętać, że obecnie stanowią one tylko około 40% społeczeństwa, a nawet mniej, jeśli weźmiemy pod uwagę młodsze pokolenia, więc ich wpływ na Izrael jest mniejszy” – powiedział Friedman. „Ponadto, jeśli ktoś jest już osobą świecką, to nie ma większego znaczenia, czy stanie się jeszcze mniej religijny”.

Zapytany, czy postrzega wyniki badania jako oznakę rosnącej polaryzacji między osobami religijnymi a świeckimi w społeczeństwie izraelskim, Friedman wyraził sceptycyzm.

„Myślę, że obserwujemy głównie wzrost zainteresowania [religią] wśród osób tradycyjnych, prowadzących w większości świecki tryb życia, więc wpływ ten może nie być tak znaczący” – powiedział.

Wyniki są zgodne z wynikami poprzednich badań opublikowanych na początku tego roku.

JPPI zbadało również, czy respondenci zmienili swoją identyfikację religijną po 7 października i stwierdziło, że zmiany były minimalne: 6% osób, które wcześniej określały się jako całkowicie świeckie, stało się nieco bardziej tradycyjne, a 11% osób tradycyjnych i w pewnym stopniu religijnych zdecydowało się nazywać siebie „liberalnymi religijnymi”.

Na pytanie o przyjęcie lub zwiększenie przestrzegania różnych praktyk religijnych, takich jak uczestnictwo w nabożeństwach, zapalanie świec i skromny ubiór, modlitwa była zdecydowanie najpopularniejszą praktyką – 31% żydowskich respondentów i 38% Żydów poniżej 25 roku życia stwierdziło, że od 7 października modlą się częściej.

Polityka a religia

W ankiecie zapytano również respondentów o ich obecne przynależności polityczne w porównaniu z okresem przed wojną, co wykazało znaczące przesunięcie w kierunku prawicy.

Wśród żydowskich respondentów odsetek osób o poglądach „skrajnie prawicowych” wzrósł z 11% do 19%, a osób o poglądach „prawicowych” – z 24% do 28%, podczas gdy odsetek osób o poglądach „umiarkowanie prawicowych” i „centroprawicowych” spadł (odpowiednio z 18% do 14% i z 14% do 9%). Odsetek osób o poglądach „centrowych” pozostał na stałym poziomie 9%, odsetek osób o poglądach „centroprawicowych” spadł z 9% do 7%, odsetek osób o poglądach „umiarkowanie lewicowych” pozostał na poziomie 5%, odsetek osób o poglądach „lewicowych” spadł z 4% do 3%, a odsetek osób o poglądach „skrajnie lewicowych” pozostał na stałym poziomie 1%. Pięć procent respondentów nie identyfikowało się z żadną z powyższych opcji.

Znacznie większa liczba osób przesunęła się w prawo w porównaniu z tymi, które przesunęły się w lewo. Na przykład wśród osób, które przed 7 października identyfikowały się jako centroprawicowe, 59% przesunęło się w prawo, 31% pozostało bez zmian, a 10% przesunęło się w lewo. Wśród centroprawicowych 49% przesunęło się w prawo, 40% pozostało bez zmian, a 11% przesunęło się w lewo.

„Widzimy, że zmiana polityczna wydaje się być wyraźniejsza niż zmiana religijna” – powiedział Friedman. „Poglądy polityczne stały się bardziej prawicowe. Chociaż nie porównaliśmy danych w tym raporcie, mamy wyraźne wskazówki na silny związek między religijnością a poglądami prawicowymi; zasadniczo im bardziej są Państwo religijni, tym większe prawdopodobieństwo, że będą Państwo prawicowi”.

Jednocześnie Friedman wyjaśnił, że błędem byłoby wykorzystywanie tych wyników do przewidywania przebiegu następnych wyborów, które odbędą się w przyszłym roku.

„W wielu przypadkach trudno jest określić partie polityczne w Izraelu jako prawicowe lub lewicowe” – powiedział. „Z tego powodu trudno jest ocenić, czy wyniki te będą miały jakikolwiek wpływ na te wybory. Jedynym ogólnym wnioskiem, jaki można wyciągnąć, jest to, że lewica traci na znaczeniu”.

W następstwie wydarzeń z 7 października młodzi Izraelczycy przyjmują tradycje żydowskiej