Autor: Stefan Frank •
Po ataku terrorystycznym na żydowską uroczystość Chanuka na australijskiej plaży Bondi Beach, w którym zginęło co najmniej 15 osób, pojawiają się typowe frazesy. Istnieje jednak historia, o której należy opowiedzieć i która dotyczy również Niemiec.
W wyniku ataku z broni palnej na uroczystość Chanuki na plaży Bondi Beach w Sydney zginęło co najmniej 15 osób, a dziesiątki zostało rannych. Wśród ofiar znalazł się rabin Chabad, młody obywatel Francji, ocalały z Holokaustu oraz obywatel Izraela. Jeden ze strzelców został zabity na miejscu zdarzenia, drugi został aresztowany. Australijskie władze zakwalifikowały ten czyn jako atak terrorystyczny o podłożu antysemickim. Ponadto siły specjalne rozbroiły podejrzany ładunek wybuchowy w pojeździe w pobliżu miejsca zdarzenia. Według informacji izraelskich służb bezpieczeństwa Mossad ostrzegł wcześniej Australię przed wspieraną przez Iran „infrastrukturą terrorystyczną”, która planowała ataki na cele żydowskie; australijscy śledczy sprawdzają, czy sprawcy byli częścią takiej sieci.
Historia społeczności żydowskiej w Australii sięga czasów brytyjskiej kolonizacji pod koniec XVIII wieku. Już wraz z „Pierwszą Flotą” w 1788 r. żydowscy więźniowie przybyli do Nowej Południowej Walii, a później dołączyli do nich wolni imigranci z Wielkiej Brytanii i Irlandii. W XIX wieku społeczność rozrosła się dzięki napływowi imigrantów z Europy – zwłaszcza podczas gorączki złota – i utworzyła synagogi, organizacje charytatywne i szkoły. Kolejny znaczący wzrost nastąpił w wyniku napływu żydowskich uchodźców z Europy przed i po Holokauście. Obecnie w Australii mieszka około 120 000 Żydów, głównie w Melbourne i Sydney. Społeczność ta jest uważana za dobrze zintegrowaną i silnie zorganizowaną instytucjonalnie i przez długi czas była stosunkowo mało dotknięta antysemityzmem – zwłaszcza w porównaniu ze społecznościami żydowskimi w Europie Zachodniej.
Jednak nigdy nie zabrakło brutalnych incydentów antysemickich. Już w 1991 roku w Sydney kilka synagog zostało uszkodzonych w wyniku skoordynowanych podpaleń, a jedna osoba została ranna. W kolejnych dziesięcioleciach wielokrotnie dochodziło do gróźb, aktów wandalizmu, a także pojedynczych przestępstw związanych z podpaleniem i użyciem materiałów wybuchowych wobec instytucji żydowskich.
Eskalacja po ataku terrorystycznym Hamasu na Izrael 7 października 2023 r.
Od początku lat 20. XXI wieku klimat uległ wyraźnemu zaostrzeniu. W 2022 r. samorząd studencki Uniwersytetu w Melbourne przyjął rezolucję, którą władze uczelni uznały za antysemicką. W rezolucji tej Izrael został oskarżony o „czystki etniczne” i „apartheid”; syjonizm został określony jako „rasistowska, kolonialna ideologia”.
Po ataku terrorystycznym Hamasu na Izrael 7 października 2023 r. napięcia stały się bardziej widoczne. Tego dnia Australia oświetliła Operę w Sydney kolorami flagi izraelskiej; podczas późniejszych demonstracji uczestnicy skandowali hasła takie jak „Fuck the Jews” i palili izraelskie flagi. Wkrótce potem celem ataków stały się również synagogi: w listopadzie 2023 r. policja ewakuowała synagogę w Melbourne podczas nabożeństwa szabatowego, ponieważ demonstracje przed budynkiem zagrażały bezpieczeństwu odwiedzających.
6 grudnia 2024 r. eskalacja osiągnęła nowy punkt kulminacyjny. W Melbourne synagoga Adass Israel stała się celem podpalenia. Nieznani sprawcy wtargnęli do budynku, podpalili go i spowodowali znaczne szkody; jeden z członków gminy został ranny. Policja uznała ten czyn za celowy atak na tle antysemickim. Atak wywołał przerażenie w całym kraju i doprowadził do wzmocnienia środków bezpieczeństwa wokół instytucji żydowskich. Służby bezpieczeństwa oceniły ten czyn jako nowy poziom eskalacji, ponieważ po raz pierwszy od dziesięcioleci celowo zaatakowano czynny dom modlitwy.
„Ta społeczność została założona przez ludzi takich jak mój ojciec, który uciekł z Niemiec po Nocy Kryształowej” – napisał dziennikarz Yossi Aron z Australian Jewish News. „W naszym DNA jest przekonanie, że widok płonącej synagogi jest złym znakiem dla narodu żydowskiego”.
Śledztwo wskazało na serię skoordynowanych czynów
Było wiele innych incydentów: 25 maja 2024 r. w żydowskiej szkole Mount Scopus Memorial College w Melbourne pojawiły się antysemickie graffiti, w tym napis „Żydzie, giń”. W październiku 2024 r. w Sydney doszło do dwóch podpaleń: najpierw podpalono browar Curly Lewis Brewing Company, najwyraźniej przez pomyłkę zamiast pobliskiego koszernego sklepu delikatesowego Lewis’ Continental Kitchen, który kilka dni później sam stał się celem antysemickiego podpalenia. Dochodzenie wskazało na serię skoordynowanych działań; władze australijskie oświadczyły później, że istnieją wiarygodne dowody na możliwy udział państwa irańskiego w ataku na sklep koszerny.
W styczniu 2025 r. dwie synagogi w Sydney zostały pomalowane swastykami; sprawcy próbowali również podpalić budynki. Na dworcach kolejowych, w dzielnicach mieszkalnych i przy żydowskich instytucjach pojawiły się hasła takie jak „Zagazować Żydów” i „Fuck the Jews”. Przedszkole w pobliżu synagogi zostało podpalone i pomalowane antysemickimi hasłami.
W lutym 2025 r. film przedstawiający dwóch pielęgniarzy pochodzenia arabskiego z Sydney wywołał przerażenie: otwarcie grozili oni zabiciem lub nieudzielaniem pomocy izraelskim pacjentom. Obaj zostali zawieszeni w obowiązkach, wszczęto dochodzenie karne. W tym samym czasie na plaży Bondi Beach obrzucano jajkami żydowskie kobiety, pomalowano domy i samochody w dzielnicach zamieszkałych przez Żydów, a w kilku miastach odnotowano kolejne antysemickie incydenty.
Według danych Rady Wykonawczej Australijskiego Żydostwa, w ciągu dwunastu miesięcy do października 2025 r. odnotowano 1654 antysemickie incydenty – jedną z najwyższych liczb od początku rejestrowania takich przypadków. Obejmują one groźby, napaści fizyczne, podpalenia, graffiti i systematyczne zastraszanie. Obserwatorzy mówią obecnie o kryzysie antysemityzmu, który nasilił się nie tylko pod względem liczby przypadków, ale także ich radykalności.
Szczególnie wstrząsająca dla społeczności żydowskiej była „afera doxingowa” z początku 2024 r. Około 600 australijskich Żydów ze środowiska artystycznego i kulturalnego połączyło siły w grupie WhatsApp przeciwko antysemityzmowi. Antyizraelska pisarka Clementine Ford opublikowała nazwiska, zawody i historie czatów, a 7 lutego zamieściła link do tych treści jako „wyciekły czat grupy syjonistycznej”. Prześladowania rozpoczęły się natychmiast; jedna z rodzin zamknęła swój sklep i zniknęła po tym, jak otrzymała groźby.
Irańscy sprawcy?
Wielokrotnie spekulowano na temat sieci kierowanej przez Iran, stojącej za poszczególnymi antysemickimi atakami w Australii. Służby bezpieczeństwa oświadczyły, że badają odpowiednie wskazówki; w co najmniej jednym przypadku australijskie władze mówiły o „wiarygodnych informacjach” dotyczących możliwego udziału Iranu. Premier Anthony Albanese oświadczył w sierpniu, że krajowa służba wywiadowcza ASIO dysponuje „wiarygodnymi informacjami wywiadowczymi”, zgodnie z którymi za co najmniej dwoma antysemickimi podpaleniami stoi rząd irański. W odpowiedzi Australia wydaliła ambasadora Iranu i ograniczyła działalność dyplomatyczną. Ocena ta została publicznie poparta przez szefa ASIO Mike’a Burgessa i innych przedstawicieli rządu.
Przedstawiciele organizacji żydowskich z zadowoleniem przyjęli te działania. Prezes Zionist Federation of Australia mówił o „niepokojących doniesieniach”, a prezes NSW Jewish Board of Deputies określił domniemany udział Iranu jako „przerażający” i jako atak obcego państwa na Australię, skierowany przede wszystkim przeciwko społeczności żydowskiej.
Według oceny argentyńskich organów śledczych i międzynarodowych organów ścigania Iran jest sprawcą zamachu bombowego na żydowskie centrum społecznościowe AMIA w Buenos Aires w 1994 r., w którym zginęło 85 osób. Argentyńscy prokuratorzy zarzucają irańskim urzędnikom państwowym zaplanowanie zamachu i przeprowadzenie go za pośrednictwem libańskiego Hezbollahu.
Zamachy w Niemczech
W Niemczech również pojawiły się informacje o sieci terrorystycznej kierowanej przez reżim w Teheranie, której celem były obiekty żydowskie i proizraelskie. Były poseł Bundestagu z ramienia SPD Reinhold Robbe, w latach 2010–2015 prezes Niemiecko-Izraelskiego Towarzystwa, był przez ponad rok szpiegowany przez irańskich agentów; w 2017 r. w Berlinie skazano Pakistańczyka Haidera Syeda M. jako irańskiego szpiega. Podczas procesu pracownik Urzędu Ochrony Konstytucji zeznał jako świadek, że Iran gromadził informacje, aby w razie wojny mieć listę łatwych do trafienia celów ataków. Takie ataki mogłyby służyć jako środek asymetrycznej wojny. Robbe wyraził później podejrzenie, że był celem porwania lub zabójstwa.
Jak poinformował magazyn ARD Kontraste w grudniu 2022 r., śledczy uważają również, że irańska Gwardia Rewolucyjna mogła być zamieszana w ataki na synagogi w Essen, Bochum i Dortmundzie. Za domniemanego pośrednika uważano niemiecko-irańskiego Ramin Yektaparasta ze środowiska motocyklistów, który w 2021 r. uciekł do Iranu. Został tam zastrzelony w kwietniu 2024 r.; dokładne okoliczności jego śmierci nie zostały ostatecznie wyjaśnione.
Prezes Federalnego Urzędu Ochrony Konstytucji Sinan Selen oświadczył 8 grudnia 2025 r. podczas 21. sympozjum BfV w Berlinie, że wydarzenia ostatnich miesięcy „wyraźnie” pokazują, iż cele żydowskie i izraelskie w Niemczech nadal znajdują się w centrum zainteresowania Iranu, ale także takich podmiotów jak Hamas.
Władze izraelskie sprawdzają, czy podmioty państwowe – w szczególności Iran – były zamieszane w atak terrorystyczny na Bondi Beach. Wysoki rangą przedstawiciel rządu USA powiedział stacji Fox News, że jeśli potwierdzi się bezpośrednie polecenie z Teheranu, Stany Zjednoczone uznają prawo Izraela do militarnej reakcji na Iran. Równolegle służby bezpieczeństwa badają możliwe powiązania z Hezbollahem, Hamasem i pakistańską grupą Lashkar-e-Taiba.
Jak dotąd nie ma dowodów na to, że sprawcą jest Iran. W tej chwili można również przypuszczać, że zamach został zaplanowany w australijskich kręgach antysemickich. „Jestem przerażona i głęboko wstrząśnięta tym, co się stało – ale nie zaskoczona” – powiedziała Lynda Ben-Menashe, przewodnicząca National Council of Jewish Women Australia, w rozmowie z Times of Israel. „W ciągu ostatnich dwóch lat antysemityzm narastał z miesiąca na miesiąc, a rząd nie wysłuchał naszych wołań o pomoc. Jeśli podżeganie pozostaje bez widocznych konsekwencji, zawsze następuje przemoc.”
Kategorie: Uncategorized
