Uncategorized

Marzec ’68 to była próba faszyzacji Polski

Adam Michnik

Podsumowanie w jednym zdaniu

Adam Michnik w rozmowie z cyklu „Alfabet Michnika” wspomina Marzec ’68 jako przebudzenie pokoleniowe, próbę faszyzacji Polski i zderzenie dwóch tradycji, podkreślając niezłomną postawę opozycji oraz głębokie więzi z międzynarodowym ruchem studenckim tamtego okresu.


💬Chcesz wiedzieć więcej? Otwórz czat AI →

Mój rok 1968 jest o tyle różny od doświadczeń innych, że nie byłem wtedy na wiecu na kampusie Uniwersytetu Warszawskiego i że nikt mnie nie spałował. Ale już następnego dnia zostałem aresztowany. Można powiedzieć, że za całokształt.

Zarzuty dotyczyły tego, że wspólnie z Henrykiem Szlajferem spotkaliśmy się z korespondentem francuskiej prasy, którego poinformowaliśmy o tym, że cenzura zdjęła „Dziady” Dejmka. A zupełną bzdurą było to, że uznano to za zdradę stanu. Podciągnęli to pod artykuł 5. małego kodeksu karnego, który służył do represji niepokornych. Zgodnie z tym artykułem kary zaczynały się od pięciu lat.

Mój marzec ’68

Ale jeśli chodzi o ocenę marca 1968 roku, to był moment, kiedy moje pokolenie wypluło knebel i przemówiliśmy własnym głosem. W związku z tym, że wszystko zaczęło się od „Dziadów” w Teatrze Narodowym, to stanęliśmy w długim rzędzie filomatów i filaretów, spiskowców, którzy przysięgają – jak pisał Herbert – „na ptaka i dwa kolory”.

To było zderzenie dwóch Polsk. Polski Mickiewicza z Polską Bolesława Piaseckiego. To był moment, kiedy próbowano ten naród przechrzcić na faszyzm, ale się nie udało. Niemniej było to trudne, bo wydobyto z ludzi to, co paskudne, a to, co szlachetne, musiało siedzieć cicho. Wiele osób wtedy wyjechało, wzbogacając naukę i kulturę za granicą. Komuniści wypychali Polaków żydowskiego pochodzenia za granicę. Ja nigdy nie myślałem, żeby wyjechać, bo jestem uparty. Bo jak im się źle ze mną żyje w Polsce, to niech oni wyjeżdżają.

Jak się kogoś stygmatyzuje, że jest obcym elementem, nie jest Polakiem, to budzi się determinacja. Albo się wyjeżdża, albo zostaje się i mówi: „ja wam uszyję śmiertelną koszulę”. I to była moja decyzja.

My mieliśmy na sztandarach Mickiewicza, a oni Mao Tse-Tunga

Wspominam ten okres jako próbę – dla całego mojego pokolenia, polskiej inteligencji – czy wytrzymamy, czy nas skotłują. To była bolszewizacja pod hasłami ONR-u. Uważam, że zdaliśmy egzamin, zwłaszcza perspektywicznie. No bo jak odpowiedzieliśmy na marzec? Kinem moralnego niepokoju, studenckim teatrem, nową falą w literaturze, a w konsekwencji Komitetem Obrony Robotników.

Polski ’68 to nie był bierny opór. Były manifestacje, wiece. On był pokojowy, ale nie bierny. Jeżeli robisz strajk okupacyjny na uniwersytecie czy na politechnice, to nie jest to bierny opór. Bierny opór to, jak się siedzi cicho. Wielu moich kolegów dziś w Rosji stosuje bierny opór, bo nie popierają Putina, ale milczą.

1968 rok to rok protestów studenckich na świecie. W Paryżu wyglądał inaczej, bo my mieliśmy na sztandarach Mickiewicza, a oni Mao Tse-Tunga.

A jednak czułem małą zazdrość. Bo tam nie było decydujące to, że były zamieszki, lecz to, że był to ruch masowy, masowa kontestacja. I tego zazdrościłem. Zbiorowe zakwestionowanie całego modelu cywilizacyjnego demokratycznej Europy i Stanów Zjednoczonych.

My protestowaliśmy przeciwko komunizmowi, a oni w pewnym sensie przeciwko liberalnej demokracji, ale tylko w „pewnym sensie”. Daniel Cohn-Bendit powiedział mi, że jak miał proces za protesty i zapytali się go, jak się nazywa, to powiedział: „Kuroń, Modzelewski”. Wtedy wszystko zbiegło się w jednym momencie, bo to nie tylko Francja i Polska, ale także Czechosłowacja i Praska Wiosna. Takie domino było już później tylko w 1989 roku.

To byli często moi koledzy – Bob Hayden, Daniel Cohn-Bendit, Alain Krivine, Francesco Cataluccio – w związku z tym bardzo się identyfikowałem z tym, co dzieje się na Zachodzie. Już przedtem miałem doświadczenia z ludźmi ze środowisk trockistowskich, którzy do Polski przyjeżdżali i z nami rozmawiali. Między innymi to za ich pośrednictwem przekazaliśmy egzemplarz „Listu otwartego do partii” Jacka Kuronia i Karola Modzelewskiego. Drugim kanałem, który ten tekst przekazał na Zachód, był Jan Józef Lipski; egzemplarz „Listu” wywiozła jego przyjaciółka do Giedroycia.

Dziś Mickiewicz może wydawać się bogoojczyźniany – zwłaszcza młodszym pokoleniom – ale on nie był bogoojczyźniany. Dla mnie Mickiewicz był zrewoltowany, popierał Wiosnę Ludów, krytykował papieża, a jak pisał „Do Matki Polki”, to było to requiem dla przegranych. Dla nas to był bóg buntu.

Redagował Sebastian Słowiński

Marzec ’68 to była próba faszyzacji Polski


Odkryj więcej z Oficjalny blog emigracji 1969

Zapisz się, aby otrzymywać najnowsze wpisy na swój adres e-mail.

Kategorie: Uncategorized

Zostaw odpowiedź Czekam na Twoje przemyślenia! Napisz w komentarzu.

Ta strona używa Akismet do redukcji spamu. Dowiedz się, w jaki sposób przetwarzane są dane Twoich komentarzy.