Dr. Shimrit Tirosh-Maman, head of the Israel Space Agency, at her appointment ceremony, July 22, 2025.

„Ostatnie wydarzenia w regionie pokazują, że przestrzeń kosmiczna jest integralną częścią naszej infrastruktury bezpieczeństwa narodowego” – mówi dr Shimrit Tirosh-Maman, szefowa Izraelskiej Agencji Kosmicznej, w rozmowie z JNS.

Atara Beck

45-letnia dr Shimrit Tirosh-Maman jest pierwszą kobietą mianowaną na stanowisko przewodniczącej Izraelskiej Agencji Kosmicznej (ISA) przy Ministerstwie Innowacji, Nauki i Technologii.

„Jestem również najmłodszą osobą wybraną na tę funkcję. Ważne jest jednak, aby podkreślać moje osiągnięcia, a nie płeć” – powiedziała w rozmowie z JNS, przeprowadzonej tuż przed niedzielnym Międzynarodowym Dniem Kobiet.

A lista jej osiągnięć jest imponująca. Jako starszy naukowiec i badacz kosmosu na Uniwersytecie Ben-Guriona w Negewie (BGU) w Beer Szewie, założyła i prowadzi izraelskie regionalne biuro wsparcia ONZ ds. informacji satelitarnych w zarządzaniu klęskami żywiołowymi i reagowaniu kryzysowym (UN-SPIDER). Reprezentuje również Izrael w Komitecie ONZ ds. Pokojowego Wykorzystania Przestrzeni Kosmicznej oraz pełni funkcję wiceprzewodniczącej Komitetu Obserwacji Ziemi w Międzynarodowej Federacji Astronautycznej (IAF).

Maman założyła także „She Space” – projekt edukacyjny BGU, który zachęca uczennice szkół średnich do angażowania się w studia z zakresu STEAM (nauka, technologia, inżynieria, sztuka i matematyka). W 2021 roku projekt ten zdobył prestiżową nagrodę IAF Excellence in 3G Diversity Award.

Kiedy opowiada o postępach uczestniczek programu, w jej głosie słychać dumę i pasję. Zachęca swoje uczennice, by mierzyły wysoko i spoglądały w gwiazdy, ale jednocześnie twardo stąpały po ziemi.

„Kosmos to nie tylko eksploracja. To strategiczna infrastruktura, która wspiera odporność narodową, wzrost gospodarczy, bezpieczeństwo i doskonałość naukową” – wyjaśnia. „Kierowanie ISA to odpowiedzialność za kształtowanie przyszłościowego ekosystemu kosmicznego poprzez pielęgnowanie talentów, wspieranie przemysłu i rozwijanie przełomowych badań”.

Ku nowym granicom

Maman odważnie prowadzi ISA ku nowym wyzwaniom. Jej światopogląd opiera się na jednej zasadzie: kosmos to narzędzie, które powinno być wykorzystywane do rozwiązywania pilnych, przyziemnych problemów i ratowania życia.

Przykładem może być luty 2023 roku, kiedy Turcję nawiedziło potężne trzęsienie ziemi. Podczas gdy misje ratunkowe z całego świata ruszały z pomocą, dr Maman – zupełnie przypadkiem – znajdowała się na lotnisku Ben-Guriona wraz ze swoimi studentkami z „She Space”. Spotkały tam izraelski zespół ratowniczy z United Hatzalah. Jeden z ratowników zażartował: „Co możecie zrobić, żeby pomóc? Załatwicie mi zdjęcia satelitarne tego obszaru?”.

Maman natychmiast skontaktowała się z ISI, wiodącym izraelskim dostawcą wywiadu satelitarnego. Zdjęcia, które udało jej się pozyskać, były pierwszymi na świecie fotografiami satelitarnymi, jakie dotarły do zespołów ratowniczych na miejscu. Pomogły one zlokalizować ocalałych pod gruzami.

Zastosowania technologii kosmicznych wykraczają jednak daleko poza scenariusze katastrof. W Negewie satelity są wykorzystywane do łagodzenia konfliktów między rozrastającymi się miastami a dziką przyrodą. Dzięki danym satelitarnym połączonym z kamerami naziemnymi i systemem AI, naukowcy mogą monitorować zmiany w środowisku, a nawet analizować „mowę ciała” zwierząt, by sprawdzić, czy nie są one pod wpływem stresu.

Realne korzyści dla społeczeństwa

„Moją rolą jest zapewnienie, aby technologie kosmiczne przekładały się na realne korzyści dla społeczeństwa – od monitorowania klimatu i gotowości na katastrofy, po edukację i innowacje” – mówi Maman. Zwraca uwagę na fakt, o którym mało kto wie: aż 50% danych dotyczących zmian klimatu pochodzi właśnie z satelitów.

W ramach programu pilotażowego w miejscowości Omer, Maria – jedna ze studentek Maman – uczy mieszkańców, jak korzystać z nowoczesnych narzędzi. „Przede wszystkim – poznaj swoją technologię. Czy wiesz, czy twój smartfon posiada funkcje satelitarne? Większość z nas tego nie wie” – zauważa Maman.

Podkreśla ona również militarny i strategiczny aspekt swojej pracy:

„Ostatnie wydarzenia w regionie dowodzą, że systemy kosmiczne umożliwiają budowanie świadomości sytuacyjnej i przewidywanie zagrożeń. W dobie zagrożeń wielodomenowych odporność narodowa zależy nie tylko od tego, co nas otacza, ale także od tego, co operuje nad nami”.

Życie prywatne i korzenie

Maman jest mężatką i matką dwójki dzieci (18-letniego syna i 15-letniej córki). Przyznaje, że jej praca jest wymagająca, ale kluczem jest wsparcie bliskich. Jej mąż, doktor fizyki, również pracuje na BGU.

Jej pasja do podróży i innych kultur wywodzi się z dzieciństwa. Jej rodzice, pochodzący z Maroka, byli emisariuszami Agencji Żydowskiej. Jako dziecko mieszkała w Brazylii i Toronto, co – jak sama przyznaje – ukształtowało jej otwartość na świat.

„Chcę, aby uczennice miały odwagę robić rzeczy nowe”

Program „She Space” jest skierowany do dziewcząt ze szkół średnich, ponieważ – według Maman – na etapie uniwersyteckim często jest już za późno na zmianę zainteresowań i przełamanie barier społecznych.

„To wymagający program. Uczennica dziesiątej klasy wykonuje pracę na poziomie magisterskim. Ale to jest wykonalne” – zapewnia. Efekty są zdumiewające: uczestniczki programu zajęły m.in. trzecie miejsce w prestiżowym konkursie w Korei Południowej, rywalizując z profesjonalistami z branży.

Co ciekawe, impulsem do stworzenia „She Space” była jej własna córka. Mając cztery lata, zapytała mamę: „Dlaczego nie masz żadnych koleżanek astronautek?”. Maman uświadomiła sobie wtedy, że dziewczynkom brakuje kobiecych wzorców w tej dziedzinie.

Powrót na Księżyc

Izrael nie zwalnia tempa. Po pierwszej próbie lądowania statku Beresheet w 2019 roku, kraj przygotowuje się do kolejnej misji. Nowe narodowe laboratorium innowacji, z budżetem 60 milionów szekli (ok. 19,5 mln USD), ma wspierać startupy z sektora kosmicznego.

„Wracamy na Księżyc” – deklaruje Maman. Izrael planuje również wysłanie swojej pierwszej kobiety w kosmos – inicjatywę tę wspiera minister Gila Gamliel.

Dlaczego akurat kobietę? „Wspieranie jakiegokolwiek sektora społeczeństwa promuje społeczeństwo jako całość. Wszystko sprowadza się do jednego celu: sprawienia, by życie ludzi na Ziemi stało się lepsze”.

Poznaj Izraelkę, która przełamuje bariery w kosmosie