Steve Linde

Przed niedzielnym finałem mistrzostw świata FIFA o losach najważniejszego piłkarskiego trofeum może ponownie zadecydować rozwiązanie, którego orędownikiem ponad pół wieku temu był izraelski działacz Yosef (Joseph) Dagan.

Dagan, który zmarł w 2020 roku w wieku 93 lat, jest powszechnie uznawany za pomysłodawcę wprowadzenia serii rzutów karnych. Bezpośrednim impulsem do tej zmiany było bolesne odpadnięcie Izraela z Igrzysk Olimpijskich w Meksyku w 1968 roku. W ćwierćfinałowym starciu z Bułgarią padł remis 1:1, a zgodnie z ówczesnymi przepisami o awansie zadecydowało losowanie. Kapitan Izraela, Mordechai Spiegler, wyciągnął z sombrero kartkę z napisem „nie”, podczas gdy jego bułgarski odpowiednik wylosował „tak”. Jak donosił „The Jewish Chronicle”, ten arbitralny werdykt zakończył historyczny udział Izraela w igrzyskach.

To wydarzenie utwierdziło Dagana w przekonaniu, że futbol potrzebuje bardziej sprawiedliwego sposobu rozstrzygania meczów pucharowych. We współpracy z Michą Almogiem, ówczesnym przewodniczącym komisji technicznej, a później prezesem Izraelskiego Związku Piłki Nożnej, Dagan zaproponował zastąpienie losowania rzutami karnymi. W liście z 1969 roku skierowanym do prezesa FIFA, sir Stanleya Rousa, działacze zaapelowali o odejście od „niemoralnego i okrutnego” systemu losowania, który uwłacza zarówno przegranym, jak i zwycięzcom.

Zaproponowali system pięciu strzałów na drużynę, a w razie dalszego remisu – zasadę „nagłej śmierci”. List opublikowano w oficjalnym magazynie FIFA, a po międzynarodowej debacie, w 1970 roku, system został przyjęty przez Międzynarodową Radę Piłkarską (IFAB). Choć podobne rozwiązania postulował niezależnie niemiecki sędzia Karl Wald, to właśnie izraelskim działaczom UEFA przyznała zasługę oficjalnego wprowadzenia tego pomysłu na arenę międzynarodową.

Dziedzictwo, które pisze historię

Od tego czasu seria „jedenastek” stała się nieodłącznym elementem futbolu, rozstrzygającym losy najważniejszych trofeów. Po raz pierwszy w historii mistrzostw świata zastosowano ją w półfinale w 1982 roku (RFN–Francja). Z kolei finał z 1994 roku był pierwszym w historii mundialu, w którym o tytule przesądziły karne – po bezbramkowym meczu Brazylia pokonała Włochy 3:2, po tym jak Roberto Baggio przestrzelił decydującą próbę.

Jeśli w najbliższą niedzielę po dogrywce utrzyma się remis, dziedzictwo Dagana ponownie stanie w centrum uwagi. Do tej pory w trzech finałach mistrzostw świata (1994, 2006, 2022) o losach pucharu decydowały właśnie rzuty karne.

„To najlepszy system”

Dagan, z wykształcenia dziennikarz sportowy, poświęcił piłce nożnej całe życie. Pełnił funkcje sekretarza generalnego związku, trenera kadry oraz dyrektora ds. stosunków zewnętrznych, odegrawszy kluczową rolę w przyjęciu Izraela do UEFA w 1994 roku.

Abraham Klein, jeden z najwybitniejszych izraelskich sędziów, który prowadził mecze na trzech mundialach, wspomina Dagana jako postać wyjątkową: „Yossi był niezwykle inteligentny, władał angielskim na poziomie niemal szekspirowskim. Po meczu w 1968 roku wiedział, że system musi zostać zmieniony”.

W 2002 roku UEFA przyznała Daganowi Rubinowy Order Zasługi za całokształt osiągnięć, wskazując go jako głównego inicjatora procedury rzutów karnych. Sam Dagan w wywiadach często bronił swojego pomysłu przed krytykami, uznając rzuty karne za najsprawiedliwszą formę rywalizacji, zwłaszcza w porównaniu z odrzuconą później zasadą „złotego gola”.

„Jeśli mają lepsze rozwiązanie, niech mi o tym powiedzą” – mawiał z przekonaniem.

Po jego śmierci w marcu 2020 roku ówczesny dyrektor generalny Izraelskiego Związku Piłki Nożnej, Rotem Kamer, podkreślił, że Dagan pozostawił po sobie trwały ślad w historii sportu. Ponad pół wieku po tym, jak losowanie z sombrero przekreśliło marzenia Izraelczyków, rozwiązanie zaproponowane przez Dagana pozostaje najbardziej dramatycznym, a zarazem najbardziej sprawiedliwym sposobem wyłaniania piłkarskiego mistrza.

Czy o wyniku finału mistrzostw świata zadecyduje izraelska innowacja?