Żyd Niemalowany

SAMUEL właśc. SZMUL BEN CHAIM JEHUDA ORGELBRAND
wydawca
(1810 Warszawa – 1868 Warszawa)

syn niezamożnego kupca futer Chaima Judy Orgelbranda i Anny Jud; starszy brat Maurycego. Absolwent Szkoły Rabinów – może dlatego stał się zwolennikiem asymilacji kulturowej, ale nie religijnej, Żydów. Poślubił Annę Starkman, z którą miał ośmioro dzieci.

Wydajny też w pracy: wydawca niezliczonej ilości książek polskich i hebrajskich oraz kilku czasopism (przy okazji: warszawscy drukarze i księgarze żydowscy: Glücksbergowie, Merzbachowie, Jakub Mortkowicz, dwa pokolenia Przeworskich, Orgelbrandowie wydali w drugiej połowie XIX w. większość polskich książek).

W wieku 33 lat właściciel księgarni w Warszawie połączonej z wypożyczalnią książek polskich i francuskich. Dziesięć lat później – już wydawnictwa, największego i najnowocześniejszego w kraju, dysponującego własną siecią subskrybentów, finansującego edycje dzieł zaangażowanych społecznie ze sprzedaży pozycji tzw. komercyjnych.

Wydał w ciągu 30 lat ok. 250 pozycji – z czego 100 w języku hebrajskim! – w pięciuset tomach, m.in. ››Talmud Babiloński‹‹ (t. 1-20, 1860-1864) i ››Encyklopedię Powszechną‹‹ (t. 1-20, 1859-1868), w prace nad którą zaangażowanych było 181 polskich uczonych.

Działalność prowadził z dużym rozmachem, wyczuciem, wytrwałością oraz bezwzględnością; potrafił omijać trudności związane z carską cenzurą, bez trudu i bez litości pokonywał konkurentów na rynku.

Trzy tygodnie przed śmiercią napisał: przywiązanie nazwiska swojego na zawsze do publikacji olbrzymiej, rzeczywiście pożytecznej i godnej trudów całego życia ludzkiego, może […] stać się ideałem najwyższym, najpiękniejszą puścizną, jaką swoim dzieciom przekażę”. Przekazał im majątek o całkowitej wartości tylko trzykrotnie przewyższającej sumy, które wydatkował był na Encyklopedię.

Na jego nagrobku – cmentarz żydowski Warszawie (Okopowa) – wykuto napis Księgarz wydawca pierwszej encyklopedii polskiej.

Więcej w katalogu wystawy ↓
RZECZYWISTE i IMAGINACYJNE
portrety Żyda Niemalowanego
Centrum im. Ludwika Zamenhofa
Białystok 3 XI 2016 – 26 II 2017

Drzeworyt sztorcowy według fotografii (dagerotypu) nieustalonego autora
rytował Jan Styfi – „Kłosy” (warszawa) 1868

 

No comments yet... Be the first to leave a reply!

Dodaj komentarz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: