Misterium 'Lublin. Fuga śmierci’ na placu Zamkowym w Lublinie (Fot. Jakub Orzechowski / Agencja Wyborcza.pl)

Na placu Zamkowym odbyło się w niedzielę (3 listopada) misterium „Lublin. Fuga śmierci”. Podczas niego upamiętniono śmierć 42 tysięcy więźniów obozów na Majdanku, w Trawnikach i Poniatowej rozstrzelanych 3 i 4 listopada 1943 roku.

Misterium przygotował Ośrodek Brama Grodzka – Teatr NN. Jego kulminacyjnym punktem było odczytanie i „wdrukowanego w powietrze” najważniejszego wiersza dotyczącego Zagłady. To właśnie opis egzekucji Żydów na Majdanku, podczas której grała muzyka, stał się inspiracją dla poety Paula Celana, który napisał wiersz „Fuga śmierci”.

Niedzielne uroczystości rozpoczęły się o godzinie 11, u podnóża Zamku. To miejsce, gdzie znajdowała się kiedyś Wielka Synagoga. Odbyły się w 81. rocznicę ostatniego z elementów akcji „Reinhardt”, rozpoczętej w Lublinie 16 marca 1942 roku. Jej celem było wymordowanie wszystkich Żydów przebywających w Generalnym Gubernatorstwie. Akcja trwała ponad półtora roku. Natomiast 3 i 4 listopada 1943 roku Niemcy przeprowadzili akcję „Erntefest” czyli „Dożynki”.

Podczas akcji „Erntefest” zamordowano 42 tys. Żydów

Podczas nich zamordowano 42 tysiące więźniów obozów na Majdanku oraz w Trawnikach i Poniatowej. Egzekucja w obozie na Majdanku w Lublinie rozpoczęła się świtem 3 listopada. Więźniów wyprowadzano nad wykopane przez nich wcześniej rowy, zabijano strzałem w tył głowy.

Równolegle taka egzekucja odbywała się w Trawnikach. Dla zagłuszenia strzałów i krzyków ofiar oprawcy zainstalowali na samochodach megafony, z których emitowali muzykę.

W egzekucji na Majdanku zginęło 18 tysięcy osób. Kolejna 10 tysięcy zabito w Trawnikach. Natomiast 4 listopada 1943 roku taką samą operację Niemcy przeprowadzili w Poniatowej. Tam rozstrzelano 14 tysięcy żydowskich więźniów.

Misterium „Lublin. Fuga śmierci” to przypomnienie tamtych wydarzeń. Podczas niego odczytano wiersz Paula Celana „Fuga śmierci”. Tragiczne wydarzenia z 3 i 4 listopada 1943 roku były dla poety inspiracją do jego napisania. Wiersz jest uznawany za jeden z najważniejszych tekstów poetyckich dotyczących Zagłady.

Wiersz Celana „wdrukowany w powietrze”

Miejsce misterium także było nieprzypadkowe. Na placu Zamkowym i jego bliskim sąsiedztwie znajdowała się dzielnica żydowska. W niedzielę tuż przed schodami prowadzącymi do Zamku stanęła metalowa konstrukcja o wymiarach: 10 metrów wysokości, 40 metrów szerokości i 5 metrów głębokości. Na niej zawieszono słowa wiersza Celana w tłumaczeniu Piotra Lachmanna. Konstrukcja miała stworzyć wrażenie, że wiersz jest zawieszony w powietrzu.

– W ten sposób wiersz zostanie jakby „wdrukowany w powietrze”. Inspiracją do stworzenia instalacji-konstrukcji i zawieszenia na niej tekstu wiersza w formie pojedynczych czarnych liter stała się użyta przez poetę fraza mówiąca o „grobach w przestworzach” – tłumaczy Tomasz Pietrasiewicz, szef Ośrodka Brama Grodzka – Teatr NN.

Podczas misterium wiersz „Fuga śmierci” w formie melorecytacji wykonywał chór. Odczytaniu towarzyszył wybijany kawałkami drewien rytm. Było to nawiązanie do drewniaków, w których chodzili więźniowie Majdanka i innych obozów.

Redagował Wojciech Todur

Paul Celan: FUGA ŚMIERCI

(tł. Stanisław Jerzy Lec)



CZARNE mleko poranku pijemy je wieczór

Pijemy je w południe o świcie pijemy je nocą

Pijemy pijemy

Grób kopiemy w powietrzu tam się nie leży ciasno

Człowiek mieszka w tym domu który się bawi z wężami ten pisze

Pisze gdy zmierzcha do Niemiec złoto twoich włosów Małgorzato

Tak pisze wychodzi przed dom i gwiazdy migocą przyzywa gwizdem swe psy

Gwizdem wywleka swych Żydów każe im kopać grób w ziemi

Nam rozkazuje teraz zagrajcie do tańca



Czarne mleko poranku pijemy cię nocą

Pijemy o świcie w południe pijemy cię wieczór

Pijemy pijemy

Człowiek mieszka w tym domu który się bawi z wężami ten pisze

Pisze gdy zmierzcha do Niemiec złoto twoich włosów Małgorzato

Popiół twoich włosów Sulamit kopiemy w powietrzu grób tam się

nie leży ciasno



Krzyczy głębiej wrzynajcie się w glebę wy tutaj a wy tam

śpiewajcie i grajcie

Chwyta za broń u pasa i wymachuje oczy jego niebieskie

Głębiej wryjcie łopaty wy tutaj a wy tam dalej grajcie do tańca



Czarne mleko poranku pijemy cię nocą

Pijemy w południe o świcie pijemy cię wieczór

Pijemy pijemy

Człowiek mieszka w tym domu złoto twoich włosów Małgorzato

Popiół twoich włosów Sulamit ten człowiek się bawi z wężami



Krzyczy słodziej zagrajcie śmierć ta śmierć jest mistrzemz Niemiec

Krzyczy ciemniej ciągnijcie po skrzypkach a z dymem wzlecicie

w powietrze

Grób wtedy macie w chmurach tam się nie leży ciasno



Czarne mleko poranku pijemy cię nocą

Pijemy w południe śmierć jest mistrzem z Niemiec

Pijemy cię wieczór o świcie pijemy pijemy

Śmierć jest mistrzem z Niemiec niebieskie ma oko

Trafi cię kulą z ołowiu trafi celnie głęboko



Człowiek mieszka w tym domu złoto twoich włosów Małgorzato

Psy swoje na nas poszczuje grobem obdarzy w powietrzu

Z wężami się bawi i marzy śmierć jest mistrzem z Niemiec



Złoto twoich włosów Małgorzato

Popiół twoich włosów Sulamit