Melissa Brodsky

Podsumowanie w jednym zdaniu

Wzruszająca historia Leo Borcharda – dyrygenta Filharmonii Berlińskiej, który ryzykował życie, ratując Żydów w czasie Holocaustu, by po przetrwaniu wojny tragicznie zginąć od przypadkowego strzału na amerykańskim punkcie kontrolnym.

Leo Borchard dyrygował Filharmonią Berlińską jeszcze przed dojściem Hitlera do władzy. Jego pierwszy koncert z tą orkiestrą odbył się 3 stycznia 1933 roku, a w programie znalazły się utwory Haydna, Beethovena i Brahmsa. Jeszcze w tym samym roku nagrał z orkiestrą płyty. Kontynuował występy przez całe lata 30., choć jego kariera w Niemczech ostatecznie utknęła w martwym punkcie, gdy naziści uznali go za politycznie niewiarygodnego.

Borchard urodził się w Moskwie w 1899 roku, a studiował muzykę w Helsinkach oraz Berlinie. W latach 30. mieszkał w stolicy Niemiec ze swoją partnerką, dziennikarką Ruth Andreas-Friedrich. Po Nocy Kryształowej w 1938 roku ich dom stał się stałym miejscem spotkań przyjaciół próbujących zorganizować pomoc dla Żydów i innych prześladowanych grup.

Swoje grono nazwali „Wujkiem Emilem”. Nazwa ta pochodziła od hasła ostrzegawczego, którego używali, gdy zbliżało się niebezpieczeństwo.

W 1942 roku w całym Berlinie przebywali nielegalnie Żydzi, próbujący uniknąć deportacji. Borchard i jego towarzysze zapewniali im jedzenie, kartki żywnościowe, fałszywe dokumenty oraz miejsca do spania. Niektórzy z ukrywających się przebywali bezpośrednio w domu Borcharda i Ruth.

Jedną z osób, którym pomógł, był Konrad Latte, młody żydowski muzyk z Wrocławia, który ukrywał się w Berlinie. Od września 1943 roku Borchard zapewniał mu pożywienie i nocleg, a także udzielał mu lekcji muzyki.

Działalność tę kontynuowali również wiosną 1945 roku, gdy wojna dobiegała końca, a Berlin wokół nich popadał w ruinę. W nocy 18 kwietnia członkowie grupy wyszli w parach i namalowali wielkie „NIE” na budynkach wzdłuż głównych ulic południowego Berlina. Podczas tej akcji Borchard miał przy sobie sfałszowane dokumenty, które identyfikowały go jako członka partii nazistowskiej.

Kilka tygodni później Niemcy skapitulowały.

26 maja Filharmonia Berlińska dała swój pierwszy powojenny koncert. Jej dawna sala koncertowa została zniszczona, więc orkiestra zagrała w Titania-Palast, kinie w dzielnicy Steglitz. Podobno setki ludzi czekały przed wyprzedanym budynkiem w nadziei na zdobycie biletu ze zwrotu.

Dyrygował Leo Borchard.

Pierwszym utworem w programie była uwertura Mendelssohna do Snu nocy letniej. Muzyka Mendelssohna była za czasów nazistów zakazana, ponieważ kompozytor był Żydem.

Borchard został mianowany dyrektorem Filharmonii. Spędził to lato dyrygując orkiestrą, podczas gdy Berlin próbował podnieść się z ruin.

23 sierpnia 1945 roku zjadł kolację z brytyjskim pułkownikiem, po czym wracał samochodem przez Berlin do domu. Ich samochód zbliżył się do amerykańskiego punktu kontrolnego, ale nie zatrzymał się zgodnie z poleceniem.

Amerykański strażnik wystrzelił.

Leo Borchard, który przetrwał dwanaście lat nazistowskich rządów, ukrywając Żydów, zdobywając dla nich jedzenie i fałszywe dokumenty oraz współpracując z ruchem oporu, zginął przez tragiczną pomyłkę.

Miał 46 lat.