Czytając artykuł w Reunion 69 o Sderot przypomlniałam o mojej osobistej wycieczce do tego południowego miasta trzy lata temu. Po prostu miałam taki projekt wycieczkowo-poznawczy w Izraelu, aby odwiedzac wygodnie jadąc pociagiem z  Tel Avivu (okolo godziny) do miasta, gdzie po raz ostatni bylam z ulpanem jako ola hadasha (czyli nowa emigrantka z Polski w Izraelu – historyczne lata 1968/69.

W ten sposob odwiedzilam: Ramle, Rehovot, Natania, Netivot, Sderot i wiele innych – wszystkie jako jednodniowe wycieczki. Ponizej Dworzec kolejowy w Sderot

Jestesmy w Sderot. Ciche, zadbane, zielone miasteczko, zupelnie inne od halasliwego, tetniącego Tel Avivu. Myslalam nawet o spędzeniu tam krótkich, spokojnych wakacji. 

ZANIM TO MIASTO STAŁO SIĘ MIEJSCEM HISTORYCZNEJ MASAKRY 7.10.24

https://www.google.com/maps/d/edit?mid=1BU9AOu_pbYU2_Hgr-HY4k1KFUh1b_Cs&usp=sharing

GAZA SDEROT MAP

https://www.google.com/maps/d/edit?mid=13NPeY1D26iuo1T9O1m5Giqkk0eJKh4M&ll=31.460576396968825%2C34.414080499999976&z=9

Historia

Sderot to miasto w południowym Israelu, w północno-zachodnim dystrykcie pustyni Negew, na północno-wschodnim krańcu Strefy Gazy. Założone w 1951 r., a ogłoszone miastem w 1996 r.

Pierwsze osadnictwo powstalo połowie 1951 roku pomiędzy Nir Am, Gevim i Dorot. W grudniu 1951 r. stalo tam juz 70 namiotów. Pierwszymi zydowskimi mieszkancami byli nowi imigranci z Kurdystanu i Iranu. W lipcu 1953 roku mieli juz pełne zatrudnienie a prowizoryczne drewniane baraki byly w pelni zajęte. Do szkoły uczęszczało 94 uczniów. 

W 1954 roku zdecydowano o założeniu tam osady, która według planu miała składać się ze stu domów dla aktualnych mieszkańców i kolejnych 200 dla nowych imigrantów. Jako ośrodek regionalny miasto miało zamieszkiwać nie więcej niż 250 rodzin.

W lipcu 1955 r. w osiedle liczylo około 90 rodzin, mniej wiecej 400 osób. Zaczelo sie ono rozrastac po zachodniej stronie głównej drogi, gdzie wkrotce ustawiono  35 kolorowych barakow mieszkalnych. Osada została określona jako półmiejski ośrodek regionalny. W listopadzie 1955 r. w budowie było 150 nowych domkow w zabudowie dwurodzinnej. Mialy one powierzchnię 35 m2, albo 45 m2. Rozwoj spolecznosci byl tak dynamiczny, ze pod koniec 1955 roku kilkanascie rodzin zajelo mieszkania które były jeszcze w budowie. Od lutego 1955 roku do Sderot przybyło wiele rodzin – imigrantów z Afryki Północnej. W lipcu 1956 roku Sderot zamieszkuje juz około 500 rodzin, ponad dwie trzecie z nich stanowili nowi imigranci Magrebu, poczatkiem 1957 r. liczba ich wzrosla do 620 rodzin.

Nazwa Sderot pochodzi od slowa bulvard/ avenue – alei obsadzonych drzewami eukaliptusowymi zalozonymi przez Keren Hayim[19] na terenie pustyni Negev.

Dynamicznie rozwijajacy sie Sderot przyjął wielu imigrantów z Maroka i Rumunii, w 1958 roku przyznano mu samorząd lokalny. Dzieki stałemu wzrostowi liczby mieszkanców w Sderot  w 1963 r. osiągnęła juz ona 6500 mieszkańcówa w 1968 r – okolo 8 tysiecy, w czym 85% z Maroka i 7% z Rumunii.

W latach 90. XX w. do Sderot przyjechali imigranci z Etiopii i Wspólnoty Narodów. Do miasta przybyło rowniez ponad 10 000 imigrantów z krajów byłego Związku Radzieckiego, głównie z Kaukazu, co praktycznie podwoiło liczbę jego mieszkańców.

W 1996 roku osiedle Sderot został uznany za miasto.

Na początku XXI wieku promowano plan utworzenia w mieście 1000 nowych mieszkań.

Od 2000 roku miasto znajduje się pod ostrzałem rakietowym z pobliskiej – kilometr odleglej Gazy.

Od początku drugiej intifady organizacja terrorystyczna Hamas ze Strefy Gazy wystrzeliła na Sderot niezliczoną ilość rakiet Kassam, powodujace liczne straty materialne i smiertelne ofiary. Nawet po upadku intifady spokój nie powrócił do Sderot, ostrzał rakietowy trwal. W styczniu 2005 r. 17-letnia Ella Abaksis zginęła od rakiety Qassam, gdy chroniła swoim cialem 10-letniego braciszka. Wraz z realizacją planu wycofywania się Izraela ze Strefy Gazy, wybuchy i spowodowane rakietami Kassam pozary wrecz sie zintensyfikowaly. 

Mala degresja osobista:  Mój Tato, Jakov Lewinter z”l założył w Netiwot ( 12.6 km od Sderot -13 minut jazdy) w roku 1975 jeden z pierwszych zakładów przeróbki plastyku –recycling. Na fabryce YALOPLAST pracowalo 15 robotnikow z Gazy aż do pierwszej intyfady, kiedy zaczęli szantażować morderstwem, aby bezpłatnie przekazał im tą fabrykę. Było to jednym z powodów do zamknięcia w wytwórni w 1990 roku. 

Eksplozja w fabryce  w Sderot po trafieniu jej rakietą, 28 czerwca 2014 r.

   Menora wykonana z rakiet qassam

 Kolekcja rakiet qassam, ktore spadly w Sderot

Stale zagrozenie i obstrzal rakietowy ze Strefy Gazy zmusilo IDF do przeprowadzenia operacji wojskowych w celu ich ograniczenia, np. operacja Summer Rains, z czerwca 2006 r. po osiagnietym w listopadzie tego roku zawieszeniu broni między Izraelem a Hamasem, intensywnosc wybuchow  nieco zelzala, chociaż nie ustała całkowicie. Ponowny wzrost napiecia i pogarszanie się sytuacji w sektorze granicznym Gazy nastapilo wiosna 2007 r. Rankiem w Dzień Niepodległości Israela wystrzelono stamtad dziesiątki rakiet w stronę miasta i jego okolic. Eskalacja trwała do maja, powodując ofiary w ludnosci i częściową jej ewakuację z miasta.

Styczeń i luty 2008 r.przyniosly ponowna eskalacje sytuacji. W wynikukolejnych ostrzalow miasta zraniono duza iloscia cywilistow, rowniez dzieci. Wymienia sie rekordową liczbę rakiet – około 50 dziennie, powodujacych wielkie straty w mieniu i życiu. IDF odpowiedzialo rozpoczęciem zimowej operacji, próbując ograniczyć agresje.

W grudniu 2008 roku doszło do kolejnej serii ostrzału rakietowego Sderot, i było jedną z przyczyn rozpoczecia izraelskiej „Operacji Płynny Ołów” (Oferet Jecuka).

Kolejna seria ostrzalu miasta rozpoczela sie w lipcu 2014 r. Strzelanina do Sderot i innych osiedli otaczających Gazę doprowadziła do rozpoczęcia przez IDF kolejnej operacji – Rock Ethan w lipcu i sierpniu 2014 r. wprawdzie wiele rakiet przechwycala juz  Żelazna Kopuła (Kipat Barzel), inne trafiły jednk do miasta powodujac obrażenia i zgliszcza. 

Ponowny ogień rakietowy paralizowal miasto od maja do czerwca 2018 r. i nawet po raz pierwszy w domy w mieście uderzył ogień z palestyńskiego karabinu maszynowego a zapalajace latawce w ramach wzmagaly zagrozenie.  

Przez cały 2021 rok miasto nękały pożary. W maju 2021 r. nasiliła się strzelanina, podczas operacji Wall Guardian miasto zostało zbombardowane setkami rakiet różnych modeli, w tym Grad. Jedna z rakiet trafiła bezpośrednio w budynek mieszkalny i zabiła 6-letniego chłopca przebywającego z rodziną w schronie.

Podczas operacji Tarcza i Strzała ( MIWCA  MAGEN ve HEC) w 2023 roku miasto cierpi z powodu kolejnych częstych ostrzałów rakietowych.

W Sderot istnieje system „koloru czerwonego”, który ostrzega alarmem o wystrzeleniu rakiet Qassam i Grad na około 10-15 sekund przed lądowaniem rakiet. Ponadto miasto chronione jest baterią żelaznej kopuły, która przechwytuje rakiety podczas lotu.

W Simchat Torah, 7 października 2023 r., w ramach niespodziewanego ataku na Izrael, w mieście Sderot doszło do bitwy, w której kilkudziesięciu terrorystów Hamasu ze Strefy Gazy wkroczyło do miasta i zamordowało ponad 50 mieszkańców.

PRZEMYSŁ I GOSPODARKA

Sderot powstał jako miasto rozwojowe z przeznaczeniem przemysłowym. Przy wyborze lokalizacji Sderot kierowano się względami ekonomicznymi, władze planistyczne uważały, że gospodarka osady będzie opierać się na świadczeniu usług dla środowiska wiejskiego oraz na pracach rolniczych w okolicznych osadach zwiekszajac tym ich produktywnosc.. W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych osada miała raczej wiejski charakter: ludność była nieliczna, domy w większości parterowe i a dzialki przydomowe wykorzystywano jako gospodarstwa pomocnicze. Raport Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z 1957 r., w którym zbadano handel w Sderot, przedstawiał dość ponury obraz – istniały tam cztery sklepy spozywcze, zatrudniające zaledwie około 13 osób (kilku sprzedawców warzyw i jeden dystrybutor oleju). W sektorze przemysłu i rzemiosła  nie bylo lepiej-  istniał jeden zakład przemysłowy – suszarnia lucerny, , szewc i warsztat rowerowy. Powolny wzrost spowodował stosunkowo niską gęstość zaludnienia w porównaniu z osadami miejskimi. Propagowano haslo Zbuduj swój dom”(BNE BEITCHA), do których zaliczają się domy prywatne.

Powiązania zależności pomiędzy Sderot i sąsiednimi osadami

Kiedy powstawał Sderot, założyciele wierzyli, że gospodarka osady będzie opierać się na zatrudnieniu rolniczym w gospodarstwach pomocniczych i okolicznych gospodarstwach oraz na świadczeniu usług dla srodowiska wiejskiego. Oczekiwania te spełniły się tylko częściowo. Okoliczne społeczności wiejskie same zapewniały potrzebne im usługi (edukacja, opieka zdrowotna, marketing produktów rolnych itp.), a w pobliskich dużych miastach, takich jak Beer Szewa i Aszkelon, istniała szeroka podaż usług. Sderot obslugiwal głównie polozone wokol kibuce.  

Zakłady przemysłowe przy Shaar ha-Negew rozrastały się i odnosiły sukcesy, zatrudniając setki mieszkańców Sderot, lecz zyski i rozwój tych osad nie dały żadnych pozytywnych oznak w Sderot. Uchodziło nadal za miasto rozwojowe, pełne nowych imigrantów, w większości niewykształconych.

Dziś w mieście można znaleźć dezygnowana przemysłowy, a w symbolu miasta pojawia się zakład przemysłowy. W mieście znajduje się kilka dużych fabryk – filial firm „Elbit”, „Osem”, „Strauss”, „Elit”, „Tafod” i „Hollandia”

W 2001 roku firma Amdocs z branży zaawansowanych technologii otworzyła oddział w Sderot. Latem 2015 roku, naprzeciw dworca kolejowego, ukończono budowę centrum handlowego Mol 7, a w 2021 roku izraelska firma programistyczna Elementor otworzyła w mieście swój oddział.

Ciągłe strzelaniny qassam od początku XXI wieku spowodowały pogorszenie gospodarki miasta i zatrudnienia jego mieszkańców. Według twierdzenia Small Business Committee w Sderot (2008) co najmniej 20% małych przedsiębiorstw, które istniały przed 2001 rokiem, zostało zamkniętych lub przeniesionych do pobliskich osiedli -Netivot, Ofakim, Aszkelon, Kiryat Gat. 20% ogłosiło upadłość.

 W 2007 roku, po długich zmaganiach, mali przedsiębiorcy w Sderot uzyskali jednorazowy dodatek motywacyjny w wysokości minimalnej płacy dla każdej firmy. W 2004 r. stopa bezrobocia w Sderot osiągnęła 20%. W 2009 spadla jednaj juz do 7%.

KULTURA

Wbrew licznym przeciwnosciom, Sderot slynie jako miasto wielu osobistości ze swiata kultury. Muzycy – jak np. Kobi Oz, Maor Cohen, Yoram Hazan i Haim Oliel, a także wiele zespołów, w tym „Tipex”, „The Church of the Mind”, wokalista Micah Biton założył zespół „Tanara”, „ Hasukhariot”, „Hggedat Beriot” i „Shfatim” pochodza ze Sderot. Lokalne zespoły radiowe, z których najwybitniejszym jest zespół Algiers, spopularyzowaly nowy typ muzyki, jakim jest polaczenie rocka z elementami muzyki orientalnej. W mediach urodzilo sie nawet określenie „scena rockowa Sderot”, choć rzeczywiscie większość muzyków pracowała i pracuje w ramach sceny rockowej w Tel Awiwie.

W 1999 roku w mieście powstała Kinoteka Sderot. Od 2001 roku odbywa się tam Południowy Festiwal Filmowy we współpracy z pobliskim Sapir College. Dyrektorem muzycznym miasta jest dyrygent Nir Brand.

EDUKACJA

Odsetek uprawnionych do osiagniecia stopnia matururalnego wśród dwunastoklasistów w latach 2013-2014 wzrósł do 73,43%. Liceum Ogólnokształcące im. Gottwirta Sderota zostało uznane przez Ministerstwo Oświaty za szkołę średnią wyróżniającą się w Izraelu.

WYZSZA EDUKACJA – SAPIR ACADEMIC COLLEGE

W pobliżu Sderot znajduje się Sapir Academic College, w którym studiuje około 8 000 studentów, w wiekszosci mieszkajacych w mieście. Od 1998 roku uczelnia jest instytucją akademicką uznaną przez Radę Szkolnictwa Wyższego.

W Sderot działa sześć ruchów młodzieżowych i są to:

Dwie gałęzie ruchu Ariel: oddział chłopięcy i oddział dziewczęcy. Obydwa oddziały, aktywne od 10 lat są największe w mieście, zatrudniają około 300 uczestnikow. 

Dwa oddziały Bnei Akiva: Od momentu powstania w mieście działa także gniazdo ruchu młodzieży pracującej i uczącej się, które prowadzi zajecia dla dzieci i młodzieży w tygodniu oraz w czasie wakacji.

Ponadto od 19 lat z sukcesem działa harcerskie plemię „Sinai”, prowadzone przez wieloletnich wolontariuszy i liczące blisko 100 dzieci mieszkających w mieście. W przeszłości ta grupa wysyłała różne delegacje do krajów zagranicznych, oraz prowadzi dzialanosc na rzecz dialogu między chłopcami – mieszkańcami Sderot, Arabami z Judei i Samarii czy mieszkajacych na terenie Państwa Izrael.

Organizacja „Makom beLev”, która działa od klas 7-12, ktorej instruktorami są uczniowie jesziwy Hesder lub opłacani studenci. W mieście działa także filia Szkoły Przygotowawczej Nachshon.

EDUKACJA RELIGIJNA

W Sderot od około 23 lat istnieje Jesziwa zwana „Afiki Da’at” i jej oddzial -Jesziwa Lev Ya’er.

Epilog. 

Drodzy czytelnicy,

Ten ciekawy opisy miasta Sderot (z wikipedii) należy czytać w czasie przeszłym. 

Po pogromie w Sobote, 7.10.2024 wjazd do zrujnowanego miasta jest zabroniony i bardzo niebezpieczny.

Na zakonczenie i na wspomnienia załączam dwa zdjęcia z mojej wycieczki do Sderot .

Moj kleinot – inspiracja pomnika ze Sderot.

Pozdrawiam Zosia Braun. Tel Aviv