PURIM 13.3-14.3.2025

Zakhor – imperatyw pamięci

Hebrajskie słowo „Zakhor” (pamiętaj) pojawia się w Biblii 169 razy, podkreślając wagę pamięci w judaizmie. Nakaz ten dotyczy nie tylko wydarzeń historycznych, ale także zaleceń religijnych, kształtując tożsamość i praktyki wyznawców.

Pamięć w judaizmie nie jest jedynie biernym wspominaniem, ale aktywnym procesem, który kształtuje teraźniejszość i przyszłość narodu żydowskiego. Poprzez rytuały, święta i codzienne praktyki, Żydzi nieustannie odnawiają swoją więź z historią i tradycją.

Pamięć o przeszłości ma fundamentalne znaczenie w religii żydowskiej, kształtując tożsamość i praktyki religijne wyznawców. Oto kluczowe aspekty roli pamięci w judaizmie.

Oto najważniejsze aspekty pamięci w religii żydowskiej:

Szabat – uświęcanie czasu

Szabat, największe święto w judaizmie, jest nakazem pamięci o stworzeniu świata i wyjściu z Egiptu. Rozpoczyna się w piątek po zachodzie słońca i trwa do soboty wieczorem. To czas odpoczynku i refleksji, uświęcający cykl tygodniowy w kalendarzu żydowskim.

Pamięć o patriarchach

Żydzi zobowiązani są do pamiętania o praojcach: Abrahamie, Izaaku i Jakubie. Ich historie stanowią fundament wiary i tożsamości narodu żydowskiego. Dodatkowo, Zydzi nadaja swoim dzieciom zydowskie imiona z Biblii, uwieczniajac tym samym pamiec o swoich bliskich, ktorzy juz odeszli.

Trzy święta pielgrzymkowe

Pesach (Pascha), Szawuot i Sukkot (Święto Szałasów) upamiętniają kluczowe wydarzenia w historii narodu żydowskiego, w tym wyjście z Egiptu i otrzymanie Tory. Narod zydowski narodził się będąc w niewoli, na cudzej ziemi Egiptu. Nasz kodeks prawny – TORA, otrzymalismy na pustyni Synaj i do dzis obchodzimy Swieto Szawuot, zwiazane z tym historycznym wydarzeniem. Skladamy ofiary i budujemy „sukot” (szalasy) honorujac tym samym nasze tradycje 40 letniego koczowania na pustyni. 

Dekalog

Dziesięć Przykazań, znane jako Dekalog, stanowi zbiór fundamentalnych nakazów moralnych w judaizmie. Przykazanie „Pamiętaj o dniu szabatu, aby go uświęcić” (Wj 20:8) bezpośrednio odnosi się do obowiązku pamięci1.

Święta i rocznice rodzinne

W judaizmie pamięć o wydarzeniach rodzinnych, takich jak narodziny, śluby czy rocznice śmierci, jest integralną częścią życia religijnego. Te osobiste wspomnienia wpisują się w szerszy kontekst pamięci zbiorowej narodu żydowskiego. Załączam tutaj dwa zdjęcia rodzinne:

Rodzina Lewinterow z Tarnopola przed Shoah

Babcia Serka. Dziadek Yechiel Mechel. Wujek Leizer (Eliezer). Moj Tato Jakow

Chasydzki slub mojej wnuczki Surele. 

Wszyscy na tym zdjeciu mają żydowskie imiona rodziny przed Shoah 

Aktualizacja przeszłości

Żydowska pamięć ma charakter aktualizacyjny, co oznacza, że wydarzenia z przeszłości są traktowane jako istotne obecnie. Przeszłość jest nieustannie obecna w teraźniejszości, nie jako obchody ku czci, ale jako żywe doświadczenie wpływające na współczesne życie.

Rytuały i praktyki religijne

Pamięć w judaizmie jest podtrzymywana poprzez rytuały religijne, które stanowią główne środki przekazu pamięci zbiorowej. Święta żydowskie, takie jak Pesach czy Szabat, wymagają osobistego zaangażowania i przeżywania ich w odniesieniu do teraźniejszości.

Ciągłość tradycji

Nakaz przekazywania świadectwa kolejnym pokoleniom, zakorzeniony w Torze i tradycji, zapewnił przetrwanie judaizmu mimo prześladowań i życia w diasporze. Ta ciągłość tradycji jest kluczowa dla utrzymania żydowskiej tożsamości.

Pamięć w judaizmie nie jest zatem biernym wspominaniem, ale aktywnym procesem, który kształtuje teraźniejszość i przyszłość narodu żydowskiego, łącząc go z jego historią i tradycją.

Na zakonczenie i dla przygotowania naszego kolejnego święta PURIM, mamy przekazanie z Tory, aby pamiętać i nie zapominać o strasznych napadach narodu Amalekow (poczatek antysemityzmu), ktory trwa do dzisiaj. Przytaczam cytat z Tory, ktory odmawiamy dwukrotnie w Purim: 

Zekhor et ashuer asaa lech amalek beadaerech betzetchem mimmatzrayim: ashuer karech beadaerech vizannev beech khal hannechshialim achareich ve’ataa ayef veyege’a velo yare elohim: vehaya beehani’ach yedoovad elohaich lech mikhal oyveich missaviv beaaretz ashuer yedoovad elohaich noten lech nachala lerishemtaa taimche et zecher amalek mitaachat hashoomeyim lea taishemkhach: (dvarim kah/yez-yet)

Wolne tlumaczeniue 

Pamiętaj, co ci uczynił Amalek w drodze, gdy wychodziłeś z Egiptu:

Kto cię zwiódł na drodze twojej, a wszyscy słabi za tobą zniesławiali cię, a ty stałeś się znużony i nędzny, a nie bałeś się Boga?

A gdy Pan, Bóg twój, da ci odpoczynek od wszystkich twoich wrogów dokoła, w ziemi, którą Pan, Bóg  ci daje w posiadanie, wymażesz zupełnie pamięć o Amalekicie spod nieba. Nie zapominaj o tym. (5 Mojż. 25:17-19).

Hag Purim Sameach Zosia Braun. Tel Aviv 7.3.2025