Stanisław Obirek

Podsumowanie w jednym zdaniu

Artykuł Stanisława Obirka zachęca do lektury książki Michaela Stanislawskiego „Syjonizm. Krótkie wprowadzenie”, wskazując, że publikacja ta pomaga zrozumieć historię ruchu syjonistycznego i stanowi doskonałe narzędzie do odpierania uprzedzeń oraz powielanych w mediach stereotypów na temat Izraela.

Brutalny atak Hamasu na mieszkańców Izraela wokół Gazy, jaki miał miejsce trzy lata temu, 7 października 2023 roku, przyniósł – niezależnie od tego, jak paradoksalnie to brzmi – globalny wzrost antysemityzmu i prawdziwy zalew publicystyki antyizraelskiej na całym świecie, w tym w Polsce. Choć polscy antysemiti nie potrzebują obcych wzorców, bo przecież rodzima tradycja nigdy nie przestała inspirować zastępów „patriotów” zatroskanych o czystość polskiej kultury, dało się jednak zauważyć wpływ lewicowego antysemityzmu, który z nową siłą rozkwitł na kampusach uniwersyteckich Europy Zachodniej i w USA.

Oczywiście w tym kontekście również należy przypomnieć, że tradycje najpierw carskiego (Protokoły mędrców Syjonu!), a potem bolszewickiego i sowieckiego antysemityzmu (czystki stalinowskie) miały na terenach Polski swoich gorliwych wyznawców. Było to jednak zjawisko rażąco prostackie, by nie powiedzieć prymitywne. Odsłona antysemityzmu po 7 października 2023 roku ma jednak swoisty koloryt. Jej główni reprezentanci to nader subtelne umysły, odwołujące się do wyrafinowanych teorii postkolonializmu. W tym przypadku zapożyczenia z Zachodu są oczywiste, a brak lokalnego zakorzenienia – uderzający. Choć naturalnie nie należy lekceważyć bezpośrednich, choć często negowanych inspiracji nagonką antysyjonistyczną z 1968 roku, w której celowali narodowi komuniści z Mieczysławem Moczarem na czele.

Ten przydługi wstęp był mi potrzebny, by zachęcić Czytelników do lektury małej objętościowo, ale niezwykle bogatej w treść książeczki Michaela Stanislawskiego Syjonizm. Krótkie wprowadzenie, której tłumaczenie autorstwa Macieja Potza ukazało się w 2025 roku. Redakcję naukową przeprowadziła Katarzyna Czerwonogóra, związana z Uniwersytetem Hebrajskim. To publikacja niezwykle na czasie, ponieważ wprowadza do obiegu naukowego pojęcie syjonizmu, które jest dziś chyba najbardziej zafałszowane. Książka ukazała się po angielsku w 2017 roku w prestiżowej serii „Wszystko, co trzeba wiedzieć” wydawnictwa Oxford University Press, w której publikują uznane autorytety w danej dziedzinie. Do takich niewątpliwie należy Michael Stanislawski, wykładowca na Wydziale Studiów Żydowskich na Uniwersytet Columbia. Urodzony w 1952 roku autor wychował całe pokolenia historyków. Jak dokumentuje poświęcona mu księga pamiątkowa A Jew in the Street: New Perspectives on European Jewish History: In Honor of Michael Stanislawski (wydana w 2024 roku pod redakcją jego uczniów: Nancy Sinkoff, Jonathana Karpa, Jamesa Loefflera i Howarda Lupovitcha), Stanislawski jest świetnym przykładem nowego podejścia do historii Żydów. Jak zauważają redaktorzy, osadził on narrację dotyczącą Żydów w „kontekście myśli oświeceniowej, polityki narodowej oraz ogólnego traktowania mniejszości”.

Podejście to dokumentują jego kolejne książki: Tsar Nicholas I and the Jews. The Transformation of Jewish Society in Russia, 1825–1855 (1983), Zionism and the Fin de Siècle: Cosmopolitanism and Nationalism from Nordau to Jabotinsky (2001), For Whom Do I Toil? Judah Leib Gordon and the Crisis of Russian Jewry (1988), Autobiographical Jews (2004), A Murder in Lemberg. Politics, Religion, & Violence in Modern Jewish History (2007) oraz interesujący nas krótki szkic: Syjonizm. Krótkie wprowadzenie. Być może ta pozycja – pierwsza, z jaką ma okazję zapoznać się polski czytelnik – otworzy drzwi do kolejnych.

Książka składa się z 10 rozdziałów, a do każdego z nich dołączono bibliografię oraz literaturę polecaną – obszerną w języku angielskim i znacznie skromniejszą w polskim. A oto o czym traktują poszczególne rozdziały:

1. Żydzi: grupa religijna czy naród?
2. Nowoczesny nacjonalizm żydowski (1872–1897)
3. Theodor Herzl i powstanie ruchu syjonistycznego (1897–1917)
4. Era Weizmanna i Deklaracja Balfoura
5. Syjonizm socjalistyczny i rewizjonistyczny (1917–1939)
6. Syjonizm w trakcie II wojny światowej i po jej zakończeniu
7. Syjonizm w państwie żydowskim (1948–1967)
8. Nacjonalizm i mesjanizm (1967–1977)
9. Zwrot na prawo (1977–1995)
10. Przemiany syjonizmu od 1995 roku

Znajdziemy tu więc naprawdę wszystko, co trzeba wiedzieć, by nie powtarzać bzdur powielanych w informacyjnych bańkach. Nic tylko czytać – a książkę warto mieć pod ręką w chwili, gdy przyjdzie nam się zmierzyć z komunałami wygłaszanymi przez „użytecznych idiotów”.

Syjonizm nie taki straszny