Autor Katarzyna Zmuda – Bryl

Podsumowanie w jednym zdaniu

Tekst szczegółowo analizuje strategię Bractwa Muzułmańskiego polegającą na długofalowym i ukrytym przenikaniu do zachodnich instytucji, edukacji i polityki, konfrontując ustalenia kluczowych raportów rządowych i służb bezpieczeństwa z biernością oraz biurokratycznym oporem instytucji europejskich wobec tego zagrożenia.

W ostatnich latach opublikowano szereg kluczowych dokumentów rządowych i badawczych analizujących działalność islamizmu politycznego. 2 maja 2025 roku ukazał się raport francuskiego MSW dotyczący Bractwa Muzułmańskiego i islamizmu politycznego we Francji, a 10 grudnia 2025 roku opublikowano raport komisji śledczej francuskiego Zgromadzenia Narodowego, badający powiązania między przedstawicielami ruchów politycznych a sieciami wspierającymi terroryzm lub szerzącymi ideologię islamistyczną. Podobny dokument opublikowano w Wielkiej Brytanii 17 grudnia 2015 roku na zlecenie premiera Davida Camerona („Bractwo Muzułmańskie: przegląd – główne ustalenia”). Z kolei najświeższym amerykańskim opracowaniem w tej dziedzinie jest raport The Institute for the Study of Global Antisemitism & Policy zatytułowany „The Muslim Brotherhood’s Strategic Entryism into Western Society”.

Wszystkie przywołane opracowania wyraźnie i jednoznacznie odróżniają religię islamu od islamizmu jako projektu ideologiczno-politycznego, który stanowi wyłączny przedmiot ich analiz. Każdy z tych raportów w sposób jasny i niepozostawiający złudzeń określa islamizm oraz strategię przenikania Bractwa Muzułmańskiego jako zjawisko niebezpieczne, zagrażające wartościom demokratycznym i wolnościom stanowiącym fundament społeczeństw zachodnich. Autorzy szczegółowo opisują genezę ruchu, jego struktury w państwach Zachodu oraz ogromne trudności, jakie wiążą się z przeciwdziałaniem tej długofalowej strategii.

Geneza i ideologia Bractwa Muzułmańskiego

Bractwo Muzułmańskie zostało założone w 1928 roku w Egipcie przez Hassana al-Bannę (1906–1949). Ruch ten postrzega islam jako system całościowy, obejmujący wszystkie sfery życia: religijną, społeczną, edukacyjną i polityczną. Islam nie jest tu traktowany jako prywatna wiara jednostki, lecz jako kompleksowy porządek, którego ostatecznym celem jest ustanowienie ładu islamskiego na poziomie społeczeństwa i państwa, w którym szariat staje się nadrzędną normą prawną.

Zgodnie z założeniami Bractwa islamizacja ma następować oddolnie – poprzez redefiniowanie norm, presję językową, edukację oraz działalność społeczną – aż do stopniowego przejęcia struktur politycznych. Al-Banna widział w islamie odpowiedź na wpływy Zachodu, które dotarły do Egiptu po upadku Imperium Osmańskiego i zniesieniu kalifatu, i sformułował wizję opartą na triadzie: Religia – Życie – Państwo. Szybko też wykroczył poza świat arabsko-muzułmański, dążąc – jak sam deklarował – do „złamania serca Zachodu”. Strukturalnie ruch opiera się na hierarchicznej piramidzie dowodzenia na czele z Najwyższym Przewodnikiem oraz sieci biur regionalnych i podstawowych komórek zwanych „rodzinami”, co gwarantuje ścisłą kontrolę ideologiczną i żelazną dyscyplinę kadr.

Kolejny prominentny ideolog ruchu, Sayyid Qutb, nadał mu jeszcze bardziej radykalny wymiar, promując dżihad jako kluczowe narzędzie ustanowienia państwa islamskiego i twierdząc, że prawdziwy muzułmanin jest wręcz zobowiązany do stosowania przemocy. Choć przemoc nigdy nie została oficjalnie wpisana do oficjalnego programu Bractwa jako taktyka w krajach Zachodu, myśl Qutba wywarła trwały wpływ na radykalizację skrzydeł ruchu.

Do lat 50. XX wieku Bractwo mocno zakorzeniło się w świecie arabskim (przy wsparciu m.in. Arabii Saudyjskiej), a jego przedstawiciele zaczęli napływać do Europy – najpierw do Wielkiej Brytanii, Niemiec i Szwajcarii, a z czasem również do Francji, Belgii i Włoch. Byli to głównie wykształceni przedstawiciele klasy średniej z obszarów miejskich.

Narzędzia i strategia infiltracji

W raportach analitycznych wskazuje się na konkretne mechanizmy adaptacyjne stosowane przez Bractwo w warunkach zachodnich:

• Zasada hierarchii priorytetów – elastyczne porządkowanie norm religijnych, pozwalające odłożyć realizację niektórych obowiązków, jeśli wymaga tego długofalowy interes organizacji.
• Droga środka (kontrolowane umiarkowanie) – stosowanie podwójnego dyskursu: na zewnątrz posługiwanie się językiem dialogu, praw człowieka, demokracji i pluralizmu, podczas gdy wewnątrz struktur podtrzymywane są cele ortodoksyjne.
• Fikch mniejszości (interpretacja prawa pod kątem mniejszościowym) – umożliwianie funkcjonowania w społeczeństwach świeckich bez rezygnacji z dążenia do nadrzędności norm szariatu.
• Stopniowość (praca u podstaw) – etapowe wdrażanie wpływów: od edukacji i działalności charytatywnej, przez organizacje społeczne, aż po wpływy polityczne i legislacyjne.

Wybitni działacze ruchu, tacy jak Yusuf al-Qaradawi (autorytet teologiczno-instytucjonalny) czy Tariq Ramadan (postać akademicko-medialna), perfekcyjnie opanowali posługiwanie się podwójnym dyskursem. Z jednej strony promowali koncepcje „obywatelstwa muzułmańskiego” czy „islamu europejskiego”, z drugiej zaś – w przekazie skierowanym do własnego środowiska – powielali narracje antysemickie, antysyjonistyczne i antyamerykańskie, uznając Palestynę za centralną „świętą sprawę islamu” oraz umniejszając skalę Shoah.

Dokument „Projekt”

Przełomowym momentem w zrozumieniu długofalowej strategii ruchu było odnalezienie w 2001 roku podczas nalotu policyjnego w Szwajcarii dokumentu znanego jako „Projekt”, należącego do kluczowej postaci Bractwa, Youssefa Nady. Dokument ten opisuje wielopokoleniowy plan umacniania wpływów islamu w społeczeństwach zachodnich poprzez systematyczne wchodzenie w struktury edukacyjne, kulturalne, gospodarcze i polityczne. Strategia ta nie zakłada określonego horyzontu czasowego, lecz opiera się na metodzie małych kroków rozłożonych na całe dziesięciolecia.

Bractwo w Europie świadomie rezygnuje z tworzenia własnych partii politycznych. Zamiast tego wybiera model systemowej infiltracji istniejących instytucji, wykorzystując do ochrony swoich celów zachodnie gwarancje wolności religijnej i swobód obywatelskich oraz tworząc sieć alternatywnych, równoległych instytucji.

Diagnoza współczesnych raportów: Francja, Wielka Brytania i Europa

Brytyjski raport z 2015 roku podkreśla, że Bractwo od samego początku funkcjonowało jako organizacja tajna, oparta na bezwzględnej dyscyplinie i indoktrynacji, a jego powiązania ideologiczne z Hamasem (będącym palestyńską emanacją ruchu) pozostają niezaprzeczalne. Wnioski te potwierdziły ubiegłoroczne raporty we Francji (MSW oraz komisja śledcza Zgromadzenia Narodowego), które wskazują, że Bractwo dysponuje dziś w Europie potężną, głęboko zakorzenioną siecią wpływów na uniwersytetach, w mediach oraz w samorządach lokalnych.

Francuska komisja śledcza wyraziła szczególne zaniepokojenie przed wyborami municypalnymi, zwracając uwagę, że lokalni politycy w celach czysto koniunkturalnych podejmują współpracę z działaczami Bractwa, licząc na tzw. „głos muzułmanów”. Bractwo sprytnie kreuje się przy tym na uniwersjalnego reprezentanta całej społeczności muzułmańskiej, mimo braku jakiegokolwiek demokratycznego mandatu.

W trakcie przesłuchań komisji – przed którą stanęły dziesiątki ekspertów, dziennikarzy i funkcjonariuszy – wielokrotnie podnoszono problem paraliżu instytucjonalnego. Badacze i urzędnicy w obawie przed oskarżeniami o „państwową islamofobię” – co jest stałą linią obrony i nacisku stosowaną przez organizacje powiązane z Bractwem – rezygnują z krytycznych analiz, a niezależni naukowcy (jak np. przesłuchiwana Florence Bergeaud-Blackler) muszą być obejmovani ochroną policyjną. Sytuację dodatkowo zaostrza konflikt na Bliskim Wschodzie, który w raportach francuskiego MSW zidentyfikowano jako potężny czynnik mobilizujący i radykaizujący, skorelowany z gwałtownym wzrostem incydentów antysemickich.

Instytucjonalna bierność i unijne fundusze

Mimo miażdżących ustaleń służb, państwa europejskie w większości ograniczają się jedynie do monitorowania zjawiska (jedynym wyjątkiem pozostaje Austria, która zdecydowała się na delegalizację Bractwa).

Ilustracją tej bierności była wymiana pism między prawicowymi europosłami a Komisją Europejską w połowie 2025 roku. W zapytaniu skierowanym do KE wskazano na liczne powiązania unijnych struktur lobbingowych z siecią Bractwa (m.in. wokół europejskich organizacji młodzieżowych i studenckich czy kontrowersyjnych projektów w ramach programu Erasmus+) oraz na fundusze płynące do powiązanych organizacji pozarządowych.

W odpowiedzi komisarz Magnus Brunner przedstawił standardowe stanowisko biurokratyczne: Komisja skrupulatnie monitoruje zagrożenia, stosuje rygorystyczne procedury selekcji beneficjentów grantów i nie finansuje podmiotów łamiących wartości unijne. W praktyce oznacza to zamknięcie oczu na problem i uznanie procedur za wystarczające – co doskonale wpisuje się w mechanizm opisywany przez eksperta ds. ekstremizmu Lorenza Vidino w raporcie dla Uniwersytetu Jerzego Waszyngtona („What European Security Services Say About Muslim Brotherhood in Europe”):

„(…) bez wyjątku wszystkie europejskie służby bezpieczeństwa przyjmują wysoce negatywną ocenę Bractwa Muzułmańskiego na kontynencie. Wszystkie europejskie służby bezpieczeństwa, które w ciągu ostatnich dwudziestu lat publicznie wypowiadały się na temat Bractwa Muzułmańskiego w Europie, jasno i konsekwentnie stwierdzały, że:

• w Europie działa rozległa i zaawansowana sieć powiązana z Bractwem, funkcjonująca w sposób tajny zarówno na poziomie krajowym, jak i paneuropejskim;
• działający w Europie aktywiści powiązani z Bractwem stworzyli organizacje fasadowe, które pozwalają im funkcjonować w społeczeństwie i realizować swoją agendę bez łatwego rozpoznania ich jako części Bractwa; oraz
• sieci Bractwa w Europie nie angażują się w terroryzm, lecz reprezentują poglądy i cele, które są problematyczne, wywrotowe, niedemokratyczne i niezgodne z podstawowymi prawami człowieka oraz zachodnim społeczeństwem.”

Bractwo Muzułmańskie i strategia przenikania do świata Zachodu

PROJEKT REZOLUCJI w sprawie potrzeby opracowania unijnej strategii przeciwdziałania infiltracji ze strony środowisk islamistycznych i wpływom sieci Stowarzyszenia Braci Muzułmanów