Stefan Frank

Podsumowanie w jednym zdaniu

Mimo globalnych obaw o ceny ropy, amerykańska blokada gospodarcza i morska pozbawiła Iran i jego milicje dochodów, sprowadzając reżim na skraj bankructwa i zmuszając do drastycznych wstrzymań wypłat pensji.

Według doniesień milicje sprzymierzone z Teheranem przestały wypłacać pensje swoim bojownikom, aby przekierować fundusze do Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej w Iranie.

Przez wiele miesięcy obawy o rosnące ceny ropy naftowej dominowały w relacjach medialnych na temat konfliktu z Iranem. Chwilami wydawało się, że reżim ajatollahów ma przewagę dzięki blokadzie Cieśniny Ormuz. Znacząca część światowych dostaw surowca oraz duże ilości skroplonego gazu ziemnego (LNG) przepływają przez ten akwen. Kiedy we wrześniu 2026 roku milicje Huti rozpoczęły ofensywę na zachodnie wybrzeże Jemenu, zagrożony został również alternatywny szlak eksportu ropy Arabii Saudyjskiej do Azji – trasa rurociągiem Wschód–Zachód do portu Janbu nad Morzem Czerwonym.

Oba zagrożenia pozostają poważne, mimo że w tygodniu rozpoczynającym się 18 października eksport ropy naftowej z Zatoki Perskiej przekroczył poziom sprzed wojny, osiągając 24 miliony baryłek dziennie. Irański minister spraw zagranicznych Abbas Araghchi oświadczył nawet w sierpniu, że jego kraj „wygrał wojnę i dyplomację”. Kontrargumentem są jednak słowa dowódcy CENTCOM-u, admirała Brada Coopora, który zwrócił uwagę na sukcesy osiągnięte dzięki blokadzie Iranu przez Stany Zjednoczone. CENTCOM to Dowództwo Centralne Sił Zbrojnych USA – jedno z regionalnych dowództw wojskowych, obejmujące Bliski Wschód oraz część Azji Środkowej i Południowej.

Całkowicie zapobiegnięte

W nagraniu wideo z 16 października 2026 roku Cooper stwierdził, że amerykańska blokada morska praktycznie wyeliminowała irański handel morskim szlakiem. Z wyjątkiem towarów humanitarnych „nie było żadnego eksportu ani importu drogą morską”. Mówił o „katastrofalnych kosztach dla irańskiego aparatu bezpieczeństwa, a zwłaszcza dla Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC)”. Przekonywał, że Stany Zjednoczone zaszkodziły irańskiemu reżimowi na trzy sposoby: w znacznym stopniu wstrzymując eksport ropy naftowej, blokując płatności cyfrowe oraz wstrzymując wypłaty wynagrodzeń dla sił bezpieczeństwa.

Od początku blokady CENTCOM i Stany Zjednoczone pozbawiły Iran co najmniej 25 miliardów dolarów dochodów z ropy naftowej. „To miliardy dolarów, które największy sponsor terroryzmu na świecie wykorzystałby do finansowania milicji, siatek przestępczych oraz ataków na Amerykę i jej sojuszników”. CENTCOM i Stany Zjednoczone zamroziły również irańskie kryptowaluty o wartości 350 milionów dolarów, co dodatkowo ograniczyło możliwości Teheranu w zakresie finansowania terroryzmu czy odbudowy zniszczonych fabryk broni.

Połączone środki wywarły zauważalny wpływ na wszystkie sektory irańskiej gospodarki. Rząd w Teheranie wstrzymuje wypłaty wynagrodzeń pracownikom przemysłu naftowego, budownictwa, aparatu bezpieczeństwa, wojska oraz samego Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej. „Obciążenie finansowe irańskiej armii stało się tak duże, że pojawiają się doniesienia o wspieranych przez Iran milicjach w całym regionie, które wstrzymują wypłaty wynagrodzeń swoim bojownikom, aby przekazywać fundusze Korpusowi Strażników Rewolucji Islamskiej – który z kolei również nie wypłaca już żołdu swoim żołnierzom” – wyjaśnił Cooper. „Reżim islamski wyraźnie odczuwa presję ekonomiczną, w wyniku czego IRGC wykazuje coraz większe oznaki narastającej desperacji”.

Szef CENTCOM-u zwrócił uwagę na ponowny wzrost irańskich ataków na cywilne statki w Zatoce Perskiej w ostatnich tygodniach. Niemniej jednak przepływy ropy utrzymują się na poziomie zbliżonym do tego sprzed wybuchu wojny, ponieważ kraje sąsiadujące z Iranem eksportują surowiec pod ochroną amerykańskiej armii. Prezydent Iranu Masud Pezeszkian również niedawno przyznał się do problemów gospodarczych swojego kraju, mówiąc o „największej presji ekonomicznej od 1979 roku”.

Wzajemne duszenie

Wojna gospodarcza między USA a Iranem przypomina bitwę na wyniszczenie, w której każda ze stron próbuje uzyskać dominację. Wysoka cena ropy wynikająca z blokady Cieśniny Ormuz – która jest tylko częściowo skuteczna, ponieważ statki płynące wzdłuż wybrzeża Omanu pod eskortą USA wciąż przedostają się przez wąski przesmyk – niewątpliwie szkodzi światowej gospodarce. Strategiczne rezerwy ropy naftowej Stanów Zjednoczonych wynosiły w połowie października zaledwie około 280 milionów baryłek, w porównaniu do 411 milionów baryłek prognozowanych na koniec 2025 roku. Rezerwy te nie mogą jednak zaopatrywać rynku w nieskończoność.

Co więcej, na rynku światowym brakuje obecnie znacznej części mocy przerobowych ropy naftowej z Zatoki Perskiej. Problem polega nie tylko na tym, że transportuje się jej mniej – poważnie utrudnione jest również przetwarzanie oleju napędowego, benzyny, nafty i innych paliw. Według raportu Międzynarodowej Agencji Energii (IEA) z 14 października 2026 roku pod szczególną presją znajdują się dostawy oleju napędowego oraz globalne moce rafineryjne. Rekordowe stawki za fracht tankowców pogłębiają kryzys naftowy, nawet wtedy, gdy sama ropa jest dostępna. W połowie października transport baryłki surowca z Zatoki Perskiej do Azji kosztował ponad 37 dolarów – ponad pięć razy więcej niż przed wojną. Iran jednak nie korzysta na wysokich cenach; wręcz przeciwnie, zmierza ku bankructwu.

Blokada USA nie była w pełni skuteczna, ponieważ Iran zgromadził pływające rezerwy ropy na morzu. Teheran korzysta z pływających magazynów co najmniej od 2008 roku. W okresie rekordowych cen przekraczających 150 dolarów za baryłkę – latem światowego kryzysu finansowego – Iran nie był w stanie sprzedać całego wydobycia, dlatego wykorzystywał „nawet dwadzieścia supertankowców jako pływające magazyny”, jak donosiły media w maju 2008 roku, powołując się na serwis informacyjny PetroLogistics.

Rezerwa ta została zwiększona w 2009 roku w związku z załamaniem popytu na ropę. W okresie zaostrzenia zachodnich sankcji w latach 2012–2015 Teheran coraz częściej korzystał z tankowców w tej roli. Ponieważ mniej krajów kupowało irańską ropę, część produkcji nie mogła być natychmiast sprzedana. Po wycofaniu się Stanów Zjednoczonych z porozumienia nuklearnego w 2018 roku i ponownym nałożeniu sankcji praktyka ta zyskała na znaczeniu, do czego doszedł tajny transport i przeładunek na morzu, ze szczególnym uwzględnieniem dostaw do Chin.

Nie ma już pieniędzy

Według Kpler – międzynarodowego dostawcy danych i analiz specjalizującego się w globalnym handlu surowcami, w szczególności ropą, gazem i LNG – wspomniane rezerwy zostały już wyczerpane. W szczytowym momencie wynosiły one prawie 90 milionów baryłek ropy. Do 5 października zapasy spadły do ​​mniej niż miliona baryłek, a obecnie są całkowicie wyczerpane. „Nie ma już ropy dostępnej do wysyłki do Chin” – stwierdził Homayoun Falakshahi, szef analiz naftowych w Kpler. Jak donosi „The Wall Street Journal”, inni analitycy wskazują, że płatności z Chin mogą docierać do Iranu nawet po dwóch miesiącach, co oznacza, że reżim może jeszcze przez pewien czas otrzymywać środki z wcześniejszych transakcji.

Brak szlaków eksportowych stanowi poważny problem logistyczny dla Iranu. Ponieważ kraj ten ledwo jest w stanie sprzedawać ropę, a możliwości magazynowania się wyczerpały, pojawiają się poważne trudności produkcyjne oraz ryzyko katastrofy ekologicznej. Zdjęcia satelitarne rzekomo pokazują już dużą plamę ropy w pobliżu wyspy Kharg. Jednocześnie blokada pogłębia niedobór podstawowych towarów, takich jak pszenica, leki i sprzęt medyczny. Z powodu braku wpływów w walutach obcych Iranowi coraz trudniej opłacać import tych produktów z zagranicy.

To, czy proirańskie milicje rzeczywiście przesyłają pieniądze do Teheranu na dużą skalę, pozostaje kwestią otwartą z braku jednoznacznych dowodów. Wydaje się jednak pewne, że Iran został na razie pozbawiony możliwości dalszego ich dozbrajania. Już 20 sierpnia 2026 roku przewodniczący irańskiego parlamentu Mohammad Bagher Ghalibaf, przemawiając w irańskiej ambasadzie w Bagdadzie, ostrzegł w zaskakująco dosadnych słowach przed konsekwencjami załamania gospodarki: „Niezależnie od tego, jaką siłą militarną dysponujemy – jeśli ludzie głodują, a brakuje systemu finansowego i wzrostu gospodarczego, nie przetrwamy”.

Złote czasy minęły. Iran odcina fundusze swoim bojownikom