Autor: Amine Ayoub

Podsumowanie w jednym zdaniu

Ten artykuł autorstwa Amine’a Ayouba ostrzega, że trwająca w Dosze mediacja wokół Cieśniny Ormuz jest niebezpieczną pułapką, która w zamian za tymczasowy rozejm na morzu nagradza Iran ustępstwami gospodarczymi i sankcyjnymi, ignorując jednocześnie nierozwiązaną kwestię jego programu nuklearnego.

Jak Iran wykorzystuje Ormuz do szantażowania Zachodu

Działania dyplomatyczne w Dosze nie stanowią przełomu w regionalnym procesie pokojowym; są raczej próbą wymuszenia ustępstw.

Podczas gdy Katar i Pakistan prowadzą rozmowy między Waszyngtonem a Teheranem, wspierane politycznie przez Arabię Saudyjską, sedno sprawy zostało postawione na głowie. Zamiast pociągnąć Republikę Islamską do odpowiedzialności za wstrzymanie międzynarodowej żeglugi, negocjacje grożą nagrodzeniem Teheranu ulgą gospodarczą i wpływami morskimi, jednocześnie spychając na dalszy plan kwestię nuklearną, która stanowi egzystencjalne zagrożenie dla Izraela.

Pułapka w Dosze jest czytelna. Iran zakłóca żeglugę handlową w Cieśninie Ormuz, winduje globalne ceny energii, a następnie żąda zniesienia amerykańskiej blokady, przywrócenia zwolnień z eksportu ropy naftowej i uwolnienia zamrożonych aktywów – a wszystko to w zamian za powrót do status quo ante.

Traktowanie spokoju na morzu jako ustępstwa wartego szerokiego złagodzenia sankcji osłabia siłę odstraszania, ponieważ Zachód traci trwałą dźwignię nacisku gospodarczego na rzecz z natury odwracalnego gestu ze strony Iranu.

A to Teheran dyktuje warunki.

Minister spraw zagranicznych Iranu, Abbas Araghchi, potwierdził, że rozmowy koncentrują się na siedmioetapowej propozycji Teheranu, skróconej – na wniosek Kataru – z siedmiu dni do zaledwie dwóch dni ponownego otwarcia szlaków.

Warunki Teheranu obejmują zniesienie blokady irańskich portów przez USA, przywrócenie zwolnień z eksportu ropy naftowej, redukcję amerykańskich sił zbrojnych w regionie oraz uwolnienie zamrożonych funduszy, w tym miliardów dolarów zdeponowanych w Katarze. Irańscy urzędnicy naciskali również na powiązanie spokoju na morzu z zawieszeniem broni w Libanie. Co kluczowe, Teheran twierdzi, że negocjacje nuklearne zostaną wznowione dopiero po spełnieniu jego żądań ekonomicznych, jednocześnie stanowczo odmawiając transferu wysoko wzbogaconego uranu za granicę.

Równie niepokojące są irańskie próby zmiany zasad żeglugi. Araghchi zażądał, aby statki handlowe podążały korytarzem wynegocjowanym między Teheranem a Maskatem, podczas gdy alternatywne szlaki południowe pozostają zamknięte. Nie jest to przywrócenie wolności żeglugi w świetle międzynarodowego prawa morskiego, lecz instytucjonalizacja irańskiej kontroli nad kluczowym szlakiem handlowym, która zastępuje blokadę militarną trwałymi wpływami politycznymi.

Mediatorzy forsujący te ramy są dalecy od bezstronności. Katar gości biuro polityczne Hamasu oraz bazę wojskową Al Udeid, ale jego gospodarka narodowa opiera się na złożu gazu North Field, współdzielonym bezpośrednio z irańskim South Pars. Ta fizyczna współzależność sprawia, że Doha ma trwały interes w dostosowywaniu się do stanowiska Teheranu.

Pakistan wysłał do Arabii Saudyjskiej około 8000 żołnierzy, myśliwce oraz system obrony powietrznej HQ-9 w ramach finansowanego przez Rijad paktu o wzajemnej obronie, co mocniej uwikłało go w regionalne układy bezpieczeństwa. Tymczasem rząd Arabii Saudyjskiej, pod przewodnictwem następcy tronu, księcia Mohammeda bin Salmana, poparł mediację mającą na celu ochronę „Wizji 2030” przed eskalacją, jednak w oświadczeniach Rijadu pominięto kwestię obowiązkowej weryfikacji nuklearnej oraz mechanizmów egzekwowania przepisów morskich.

Fatalną wadą całego układu jest sekwencja zdarzeń. Wymiana złagodzenia sankcji na tymczasowe zawieszenie broni na morzu tworzy niebezpieczną asymetrię. Ponowne otwarcie cieśniny jest całkowicie odwracalne; irańskie baterie rakiet nadbrzeżnych, stawiacze min i jednostki morskie pozostają na miejscu, gotowe ponownie zagrozić żegludze, gdy tylko rozmowy utkną w martwym punkcie.

Z kolei przywrócenie eksportu ropy i uwolnienie aktywów zapewnia Teheranowi trwały impuls gospodarczy, którego nie da się łatwo cofnąć. Odbudowa międzynarodowej koalicji sankcyjnej po wznowieniu komercyjnych kontraktów naftowych jest niezwykle trudna.

Ta kroplówka dla gospodarki zostanie podana w sytuacji, gdy program nuklearny Teheranu wciąż pozostaje niezweryfikowany. Publiczna debata w Iranie na temat doktryny nuklearnej potęguje narastające zagrożenie. Ostatnie oficjalne szacunki Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA), oparte na danych z czerwca 2025 roku, wykazały posiadanie 440,9 kilograma uranu wzbogaconego do 60 procent – czyli niewiele poniżej poziomu militarnego.

27 października dyrektor generalny MAEA, Rafael Grossi, poinformował Radę Bezpieczeństwa ONZ, że inspektorzy nie są w stanie zweryfikować lokalizacji ani stanu składowisk, podkreślając, że zdalny monitoring nie zastąpi kontroli fizycznych. Zniesienie sankcji w sytuacji, gdy 440 kilogramów wysoko wzbogaconego uranu pozostaje poza pełną kontrolą, stanowi strategiczne zaniedbanie.

Waszyngton znajduje się pod silną presją wewnętrzną, zwłaszcza w obliczu wyborów parlamentarnych i średniej ceny benzyny wynoszącej 4,17 dolara za galon. Chociaż prezydent Donald Trump emanuje optymizmem, zapewniając, że USA „aż tak bardzo się nie spieszą” i przypominając o innych dostępnych opcjach militarnych, pokusa, by poświęcić strategiczną determinację na rzecz niższych cen na stacjach benzynowych, jest ogromna.

Stany Zjednoczone muszą odrzucić tę pułapkę. Wszelkie złagodzenie blokady morskiej musi mieć charakter wzajemny, stopniowy i być ściśle powiązane z gwarancjami swobodnej żeglugi zgodnie z prawem międzynarodowym. Sankcje gospodarcze, zwolnienia z embarga na ropę oraz zamrożone aktywa muszą pozostać zablokowane do czasu, aż Iran zaakceptuje wiążące ramy nuklearne, zapewni MAEA nieograniczony dostęp, rozliczy się ze swoich zapasów materiałów rozszczepialnych i zgodzi się na automatyczne kary umowne. Kupowanie tymczasowego spokoju w Zatoce Perskiej kosztem finansowania państwa o krok od progu nuklearnego to nie dyplomacja – to kapitulacja.

Amine Ayoub, członek Middle East Forum, jest analitykiem politycznym i publicystą mieszkającym w Maroku.

Pułapka z Dohy