Garry Craig Powell

Podsumowanie w jednym zdaniu

Artykuł Garry’ego Craiga Powella to ostra krytyka przyznania Nagrody Nobla w dziedzinie literatury Anne Carson, którą autor uznaje za politycznie motywowany wyraz promowania miałkiej, „woke” twórczości kosztem autentycznej sztuki.

Zazwyczaj, gdy piszę o literaturze – mojej wielkiej miłości i pierwotnie zamierzonym temacie tego bloga (wskazówka kryje się w samej nazwie: Write Dangerously) – zaangażowanie czytelników jest mniej więcej tak duże, jak gdybym napisał np. o salafickich muzułmańskich komiksie albo o estetyce ludzi bezdomnych. Rozumiem, że w dzisiejszych czasach mniej osób czyta książki, nawet wśród „wykształciuchów”, a być może nawet wśród czytelników Substacka – ciekaw ilu z Was nadal czyta książki dla przyjemności, w szczególności dzieła literackie? Niewielu mężczyzn czyta dziś powieści, a jeśli już, to są to zapewne thrillery Lee Childa czy Stephena Kinga. A co dopiero poezja! W środowisku literackim powszechnie wiadomo, że poezję czytają tylko pożałowania godni poeci. Nawet całkiem znani twórcy sprzedają zaledwie kilkadziesiąt egzemplarzy swoich książek. Kilkaset to już bestseller. Beth Ann Fennelly powiedziała mi, że jej opublikowane prace nawet nie wychodzą na zero, gdy rozda darmowe egzemplarze każdemu, komu musi. Sharon Olds, jedna z najsłynniejszych żyjących poetek, wyznała, że miażdżąca większość jej wierszy wciąż jest odrzucana – i słusznie, jak sama przyznała. (Przynajmniej jest szczera).

Czy zatem ma znaczenie, że po raz kolejny Nagrodę Nobla przyznano osobie o bardzo skromnym talencie, której najlepsze prace – rzekłbym – zaledwie ocierają się o przeciętność, podczas gdy najgorsze są po prostu tragiczne? Uważam, że ma to znaczenie, niezależnie od tego, czy obchodzi was poezja, czy szerzej pojęta literatura, czy też nie. Ponieważ ta konkretna nagroda jest najsłynniejsza na świecie, każdy jej laureat zostaje wyniesiony w stratosferę literacką i kulturalną (zakładając, że już tam nie był), a jego twórczość staje się częścią oficjalnego kanonu. Wyznacza to standard, do którego dążą młodsi i mniej utytułowani pisarze. Dla szarego człowieka z ulicy staje się ona ikoną rzekomo ambitnej sztuki, punktem odniesienia, do którego albo się odnosi i próbuje docenić (jeśli należy lub pragnie należeć do liberalnych elit), albo czuje się onieśmielony i zagrożony, zazwyczaj wtedy, gdy jest ona dla niego niezrozumiała.

I w tym tkwi sedno tej nagrody. Jej cel od dawna ma charakter w gruncie rzeczy polityczny. Nie zostaje się laureatem Nobla za tworzenie najlepszych dzieł – gdyby tak było, Salman Rushdie z pewnością już by ją wygrał – lecz za posiadanie odpowiedniego profilu i wyrażanie politycznej ortodoksji klasy rządzącej, jakkolwiek nużącej, przewidywalnej i nieporadnej by ona nie była. Stała się to nagroda za granie w grę według ustalonych zasad, za niekołysanie łodzią, za posłuszeństwo i konformizm. Efektem tego (podobnie jak w przypadku innych głównych nagród, chociażby Bookera) jest silne zachęcanie do ortodoksji i zniechęcanie do heterodoksji, do czegokolwiek oryginalnego i stanowiącego wyzwanie. Rushdie nadal nie wygrał, ponieważ odważył się napisać książkę, którą jedni uznali za satyrę na islam, a także oczywiście dlatego, że Komitet Noblowski jest zbyt tchórzliwy, by to zrobić. Wolą miłą, woke liberalną kobietę w rodzaju Anne Carson, Annie Ernaux czy Alice Munro, albo bezpieczną ikonę pokolenia wyżu demograficznego (boomerów) jak Bob Dylan.

Ale innym skutkiem tej nagrody jest stawianie opinii publicznej przed wyborem: albo akceptujesz nasze eksperckie kryteria sztuki wysokiej, co musisz zrobić, jeśli chcesz być traktowany poważnie w świecie salonowych gawędziarzy, albo zostaniesz uznany za filistyna, ignoranta i barbarzyńcę, z którym nikt nie będzie chciał się zadawać. Oczywiście tak samo jest z Oskarami, Grammys i całą resztą: wszystkie główne nagrody zostały uwikłane w walkę polityczną. Elity rządzące i kulturalne posługują się nagrodami, machając nimi nad naszymi głowami jak mieczami i toporami. To zarazem system nagród i chwały dla uległych oraz cenzury i ostracyzmu dla buntowników. Anne Carson jest uległa.

Żebyście nie myśleli, że poezja współczesnej poetki (wolę pejoratywne określenie „poetaster”, co według słownika OED oznacza mizernego poetę; twórcę chałtur; rymopis) jest zbyt głęboka lub skomplikowana do zrozumienia, pozwólcie, że wyprowadzę Was z błędu. Oto jeden z „wierszy” Carson (używam tego słowa z przymrużeniem oka), zatytułowany Monogamous (Monogamiczni):

Monogamiczni.
Interesuje mnie monogamia.
Wzięłam ślub w maju zeszłego roku
i spędziłam miesiąc miodowy w Stykkishólmur.
W tym roku wróciłam do Stykkishólmur,
żeby zamieszkać z mężem
przez trzy miesiące w jednym małym pokoju.
Ta skrajna monogamia
okazała się dla nas niemal nie do zniesienia.
Zamiast się nawzajem wymordować,
wynajęliśmy drugą chatkę
(dom Grety)
niedaleko basenu.
Teraz żyjemy w szczęśliwej duogamii.

Poetka bądź wierszopisarka najwyraźniej uważa monogamię za rzecz trudną – aczkolwiek treść tego utworu sugeruje w rzeczywistości, że problemem nie jest tyle wierność seksualna, ile konieczność dzielenia tego samego mieszkania. Być może nie rozumie, co oznacza słowo „monogamiczny”. W każdym razie to ładne feministyczne przesłanie. Kobieta potrzebuje własnego pokoju, własnych pieniędzy itp. Pomysł jest banalny w najwyższym stopniu. Czy ten wiersz – jeśli możemy go tak nazwać – jest przynajmniej śmiały w operowaniu językiem? To wiersz biały, więc nie ma tu ani metrum, ani rymów, a każde słowo, z wyjątkiem ostatniego („duogamii”), jest pospolite i przewidywalne. Utwór nie zawiera żadnych obrazów poetyckich, porównań ani metafor. Nie ma w nim liryzmu ani muzyczności. W gruncie rzeczy to po prostu natchniona proza ułożona w formę wersów. Czegoś takiego oczekiwałbyś od nastoletniego poety, albo – co trafniejsze – od sztucznej inteligencji. Brzmi to niemal jak wypluty przez AI gniot.

Ale może to po prostu jej najgorsze dzieło, a reszta jest genialna? Proszę bardzo, oto kolejne, pt. Let Me Share a Bit of Wisdom with You (Pozwól, że podzielę się z Tobą odrobiną mądrości):

Podejdź tu, pozwól, że podzielę się z tobą odrobiną mądrości.
Czy dużo myślałeś o naszej śmiertelnej kondycji?
Pewnie nie. Po co miałbyś to robić? No cóż, posłuchaj.
Każdy śmiertelnik jest dłużnikiem śmierci.
Nie ma żyjącego człowieka,
który wiedziałby, czy doczeka jutra.
Nasz los porusza się w ukryciu! To zagadka.
Nikt ci tego nie wyłoży, nikt tego nie pojmie.
Zaakceptuj to! Rozchmurz się! Weź sobie drinka!
Ale nie zapomnij o Afrodycie – to słodka bogini.
Resztę możesz sobie darować. Ma to sens?
Chyba tak. Może by tak się napić?
Wpleć wieniec we włosy. Jestem pewna,
że radosny chlust wina uleczy twój nastrój.
Wszyscy jesteśmy śmiertelni, wiesz. Myśl jak śmiertelnik.
Bo moja teoria jest taka, że życie nie istnieje,
to po prostu katastrofa.

W porównaniu do Monogamicznych, treść tego utworu jest nieco bardziej złożona. Najpierw Carson mówi nam, że wszyscy umrzemy i nie wiemy, jak długo będziemy żyli – myśl to nieszczególnie oryginalna, ale skłonni jesteśmy jej towarzyszyć, jeśli wysunie jakieś wnikliwe spostrzeżenia na temat naszej śmiertelnej kondycji. Do czego dochodzi? Równie dobrze można się napić, żeby się pocieszyć. Czy to wszystko? Dokładnie to samo, co mówił Epikur 2000 lat temu? Prawie. Życie, zgodnie z jej „teorią” (kolejne słowo, którego znaczenia najwyraźniej nie rozumie), „to po prostu katastrofa”. No proszę, jakże to głębokie! Ponownie język jest banalny do bólu. Pojawia się tu co prawda nieśmiała próba przywołania mitologii poprzez wzmiankę o Afrodycie („to słodka bogini!” – czy ona naprawdę to napisała?), a „radosny chlust wina” to nieco barwniejsze sformułowanie. Ale znowu – to wiersz, o którym można by pomyśleć, że napisał go szesnasto- lub siedemnastolatek.

Ale bądźmy sprawiedliwi: dajmy jej jeszcze jedną szansę. Oto As the Coffee (Gdy kawa):

Kiedy kawa spływała mi do gardła, a kofeina rozpraszała moją mgłę, zastanawiałam się, dlaczego wrócił tak szybko. Mocniej otuliłam się poszarpanym szlafrokiem. Jego szare oczy wydawały się o wiele za bardzo obudzone jak na tę porę dnia. Musi być jednym z tych porannych ptaszków. Po pięciu minutach spokojnego siedzenia jego lewe kolano zaczęło drgać. Cieszyłam się jego dyskomfortem. Nazwijcie mnie wredną, ale każdy, kto odważy się wejść w moje włości przed moją pierwszą filiżanką kawy, nie zasługuje na nic lepszego. Piłam dalej, mrużąc oczy z błogości i czerpiąc odrobinę satysfakcji z jego dręczenia

Po pierwsze – gdybyście myśleli, że usunąłem formatowanie, to nie: ten utwór to „wiersz prozą”. Poetka, poetaster albo narrator irytuje się, popijając kawę, że jakiś bezimienny mężczyzna wrócił do niej za wcześnie – zbyt wcześnie, zanim zdążyła wypić swoją pierwszą filiżankę kawy i porządnie się obudzić. Czerpie satysfakcję z tego, że sprawia mu dyskomfort. To tyle. Znowu – trudno tu mówić o Szekspirze. Banalna myśl, wyrażona w banalny sposób przez narratora, który wydaje się poirytowany, małostkowy i niechlujny (podobnie jak jej wersy). Ma to tę zaletę – niewątpliwie ważną dla Komitetu Noblowskiego – że narratorką jest kobieta drażniona przez mężczyznę, która wykorzystuje swój chłód do karania go, jak przystało na dobrą feministkę. Bądźmy uczciwi: jest tu odrobina humoru, takiego złośliwego, sarkastycznego rodzaju, podobnie jak w innych przykładach. Ale czy ktokolwiek przy zdrowych zmysłach mógłby uznać którąś z tych pioseneczek za wiersz, który zasługuje na miejsce na półce obok dzieł Keatsa, Yeatsa czy Eliota? Wątpię.

Możecie uważać, że to nie ma znaczenia. Ja się z tym nie zgadzam. Podobnie jak Elita Rządząca kłamie nam na temat naszej historii (według nich cała była haniebna i żenująca), tak samo kłamią nam na temat sztuki – czy to przy przerabianiu klasyki dla kina (Odyseja, Hamnet, nowy Rozważna i romantyczna), czy w literaturze, gdzie w kółko promowani są twórcy letni i miałcy, o ile tylko głoszą właściwe przesłanie. A przesłanie jest zawsze to samo: nie ma Boga, życie jest bezsensowne, wszechświat jest mechanistyczny i materialny, a cała ludzka historia to po prostu długi katalog zbrodni białych mężczyzn popełnionych przeciwko szlachetnym kobietom, szlachetnym osobom homoseksualnym oraz szlachetnym osobom kolorowym, które wszystkie były potwornie gnębione i niedoceniane. Po prostu powtarzajcie to bez końca, a otrzymacie nagrody. Po prostu to zaakceptujcie, jeśli sami nie jesteście artystami, a my pozwolimy wam pozostać pod naszą opieką. Uznamy was za dobrego obywatela, dobrego człowieka i zagwarantujemy wam prawa człowieka. Nie wątpię, że Anne Carson uważa się za pewnego rodzaju buntowniczkę. Prawdopodobnie była nią w latach siedemdziesiątych, kiedy zaczynała pisać. Dziś nie jest niczym więcej niż lojalną służącą reżimu. Kupujcie jej książki, a tym samym wspierajcie reżim! Nagroda Nobla przestała być wieńcem laurowym, chwałą, a stała się hańbą dla tego, kto ją otrzymuje.

Anne Carson zdobywa Nagrodę Nobla za bzdury

Garry Craig Powell to współczesny angielski pisarz, publicysta oraz były wykładowca creative writing (twórczego pisania).

Najważniejsze informacje o nim:

• Wykształcenie i zawód: Jest absolwentem Uniwersytetu Cambridge oraz byłym akademikiem, który przez lata uczył pisarstwa.
• Twórczość literacka: Jest autorem m.in. zbioru opowiadań Stoning the Devil (który znalazł się na długiej liście do nagrody Frank O’Connor Short Fiction Award) oraz satyrycznej powieści Our Parent Who Art in Heaven.
• Działalność publicystyczna: Prowadzi blog i newsletter na platformie Substack zatytułowany Write Dangerously (skąd pochodzi tłumaczony tekst).
• Poglądy: W swojej twórczości publicystycznej często występuje jako krytyk współczesnych trendów kulturowych, poprawności politycznej oraz zjawisk określaných jako „woke”, opowiadając się za tradycyjmymi kryteriami sztuki i literatury.