Andrew Fox

Artykuł Andrzeja Lisa argumentuje, że militarne przywrócenie status quo w Cieśninie Ormuz i kosztowna wojna z Iranem nie są prawdziwym zwycięstwem Waszyngtonu, ponieważ u władzy w Teheranie wciąż pozostaje wrogi reżim, a Stany Zjednoczone uszczupliły swoje zasoby i osłabiły strategiczną pozycj

W kręgach towarzyskich panuje entuzjazm dla częściowego sukcesu Marynarki Wojennej USA w ponownym otwarciu Cieśniny Ormuz. Wszyscy, uspokójcie się.

Aby konwój przepłynął przez Ormuz 1 września, Amerykanie musieli walczyć. Ich siły ochroniły nawet czterdzieści statków handlowych przewożących około 18 milionów baryłek ropy, odpierając jednocześnie ataki irańskich dronów i pocisków przeciwokrętowych. Przed wybuchem wojny 28 lutego statki pokonywały tę trasę bez konieczności organizowania wokół nich amerykańskiej operacji wojskowej.

Siedem miesięcy po jej rozpoczęciu ponowne otwarcie cieśniny jest przedstawiane jako zadośćuczynienie za wojnę. To rażący spadek oczekiwań. Stany Zjednoczone wydały miliardy dolarów i zużyły broń, której będą potrzebować przeciwko znacznie potężniejszym wrogom, tylko po to, by ostatecznie walczyć o przywrócenie czegoś, co już miały. Nikt nie powinien mieć żalu do marynarzy za ich osiągnięcie, ale politycy odpowiedzialni za ich obecność mają znacznie mniej powodów do świętowania.

Są korzyści; oczywiście, że są. Zginęło kilku bardzo złych ludzi i dobrze, że się ich pozbyliśmy. Iran poniósł straty militarne, których naprawa będzie kosztować czas i pieniądze. Z przyjemnością zobaczyłbym, jak jego przywódcy zostają odsunięci od władzy, ale reżim przetrwał zabójstwo swojego Najwyższego Przywódcy i mianował doświadczonych dowódców Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC) pod jego następcą. Spór nuklearny pozostaje nierozstrzygnięty. Niezależnie od przyjemności, jaką czerpiemy ze śmierci tych potworów w Teheranie, nie zwalnia nas to z obowiązku pytania, co zyskała Ameryka i czy ten zysk ma sensowny związek z kosztami.

Analityk energetyczny Alexander Stahel uważa, że Iran utracił kontrolę nad cieśniną Ormuz. Ostrzega również przed traktowaniem tej oceny jako ogłoszenia zakończenia kryzysu naftowego. To kluczowa kwestia dla wszystkich, którzy muszą kupować paliwo i którzy odczuwają skutki globalnego wzrostu cen inflacyjnego. Dotyczy to również tych z nas, którzy chcieliby przestać płacić za strategiczną edukację Donalda Trumpa.

Wydobycie ropy

Ropa naftowa opuszcza region w znacznie większych ilościach. Dane Kplera wskazują, że we wrześniu eksport sześciu producentów z Zatoki Perskiej wyniósł średnio 15,5 miliona baryłek dziennie, czyli ponad 80% poziomu sprzed wojny. Część ropy trafia szlakami omijającymi Ormuz, ale ogólne ożywienie jest realne i osłabia pozycję Iranu. Teheran nie może uzyskać takich samych ustępstw od świata, który szuka sposobów na transport swojej ropy. To same dobre wieści.

Jednak między wydobyciem ropy a przywróceniem normalnego handlu wciąż jest znaczna luka. Windward odnotował 25 tranzytów statków 27 września, z czego czternaście bez sygnału Systemu Automatycznej Identyfikacji (AIS). Cztery dni wcześniej dwa pociski trafiły w masowiec Cape Dao u wybrzeży Omanu. W maszynowni wybuchł pożar, statek dryfował, a jeden marynarz zginął. Właśnie z tym wiąże się powrót handlu.

Stahel opisuje eskortowany ruch jako „Hormuz Shuttle”. Tankowce mogą przejechać, ale korzystanie z nich w ten sposób zmniejsza efektywność podróży, a koszt dostawy ładunku jest wyższy, szczególnie do azjatyckich rafinerii. Ograniczenia na saudyjskim rurociągu Wschód-Zachód i ograniczenie przepustowości chińskich rafinerii potęgują trudności w dostawach rafinowanego paliwa. Dlatego spadek cen ropy naftowej nie spowoduje automatycznie spadku cen oleju napędowego na stacjach benzynowych. Przewoźnik nadal musi zatankować swoją ciężarówkę, niezależnie od tego, jak zachęcająco wyglądają najnowsze nagrania tankowca.

Według prognozy Stahela chińskie zakupy bliskie standardowego poziomu 9–10 milionów baryłek dziennie, sprowadzane drogą morską, ponownie obciążyłyby dostawy ropy i pojemność tankowców. Szacuje on ubytek światowych zapasów ropy o 1,5–2 miliardy baryłek. Zastąpienie tych baryłek konkurowałoby z ropą potrzebną do bieżącego zużycia, więc nawet trwała poprawa w Ormuz mogłaby oznaczać dla importerów problemy trwające miesiące, a w rezultacie wysokie ceny.

Ile wydała Ameryka

Inspektor Generalny Pentagonu oszacował amerykańskie koszty w ciągu pierwszych czterech miesięcy na 33,4 miliarda dolarów. Z tego 22,3 miliarda dolarów przeznaczono na amunicję, a 3,7 miliarda dolarów na straty w sprzęcie. Irańskie ataki uszkodziły lub zniszczyły setki budynków i konstrukcji w amerykańskich bazach w całym regionie. Wśród uszkodzeń samolotów znalazły się cztery F-15E, F-35A i dwanaście samolotów tankowania KC-135. Zniszczono co najmniej trzydzieści dużych dronów.

W amerykańskim arsenale wciąż znajduje się wiele broni, ale w ciągu pierwszych 39 dni siły amerykańskie wystrzeliły ponad 1000 pocisków Tomahawk i około 1100 pocisków uderzeniowych dalekiego zasięgu JASSM. Jak pisałem w czerwcu (a właściwie trzeciego dnia wojny), przywrócenie siedmiu kluczowych zapasów pocisków do stanu sprzed wojny zajmie od jednego do czterech lat. Tomahawk wystrzelony w kierunku Iranu to broń niedostępna na wypadek nieprzewidzianych okoliczności gdzie indziej, dopóki nie pojawi się jego następca, a fabryk nie da się pośpieszyć z powodu oburzenia prezydenta. Potrzebują komponentów i wykwalifikowanej siły roboczej. Japonia została już ostrzeżona o możliwych opóźnieniach w dostawach Tomahawków; sojusznik przygotowujący się do odstraszania Chin może być zmuszony poczekać, ponieważ Waszyngton wciąż prowadzi rozmowy z Iranem.

To zdumiewające nadużycie amerykańskiej siły. Państwo zaangażowane na Pacyfiku w znacznym stopniu wykorzystało broń i platformy potrzebne tam do walki z krajem dysponującym jedynie ułamkiem potęgi Chin, jednocześnie pozostawiając wynik polityczny nierozstrzygnięty. Chiny z satysfakcją będą patrzeć na słabość, którą to ujawniło: ogromnym kosztem Amerykanie wciąż angażują siły, aby odzyskać wolność żeglugi, która istniała przed wojną, a reżim, który ją zakłócił, pozostaje w Teheranie.

Dla rządów państw Zatoki Perskiej wojna znacznie utrudniła obronę starego układu. Zapewnili Amerykanom dostęp i bazy w zamian za bezpieczeństwo, jakie mógł zapewnić im potężny przyjaciel. Bazy te pomogły im utrzymać obronę, ale Iran zaatakował również radary i ośrodki wywiadowcze, od których zależała obrona. Gospodarz może znaleźć się w sytuacji odwetowej za konflikt, którego nigdy nie chciał, a amerykańska ochrona ma teraz znacznie bardziej widoczną cenę.

Wycofanie się nie rozwiązałoby problemu. Państwa Zatoki Perskiej nadal polegają na zasobach, których żaden alternatywny partner nie jest w stanie łatwo dostarczyć, a Stany Zjednoczone wciąż potrzebują dostępu do regionu. Rozproszenie i wzmocnienie infrastruktury zwiększyłoby ich szanse na przetrwanie kolejnego ataku, ale kosztem dodatkowych wydatków. Nawet zawarcie ugody jutro zmusiłoby Waszyngton do odbudowy środków, za pomocą których powinien uspokajać swoich przyjaciół.

Ludzie u władzy

Irańscy przyjaciele, z którymi rozmawiałem w tym tygodniu, opisują kraj jako zamknięty przez swoich władców. To marna podstawa do pochopnego założenia, że utrata kontroli nad Ormuz musi wkrótce oznaczać utratę kontroli nad Iranem. Spójrzcie na ludzi, którzy objęli kierownicze stanowiska. Ahmad Vahidi dowodzi teraz Korpusem Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC), tymczasem Argentyna wciąż go poszukuje z powodu jego domniemanej roli w zamachu bombowym na centrum żydowskie AMIA w Buenos Aires w 1994 roku. Mohsen Rezaei, który dowodził Korpusem Strażników Rewolucji Islamskiej podczas wojny iracko-irańskiej, został sekretarzem Najwyższej Rady Bezpieczeństwa Narodowego. Ci ludzie spędzili dekady w instytucjach, które chronią reżim, i wyszli z zabicia jego kierownictwa z większym autorytetem.

Ali Chamenei nie żyje, a jego syn i następca, Modżtaba, nadal nie pojawił się publicznie – ani osobiście, ani na wideo, ani w nagraniu audio. Tymczasem Hossein Taeb objął dowództwo nad milicją Basidż. Były szef wywiadu, znany z tłumienia opozycji, oferuje dokładnie takie doświadczenie, jakiego rząd spodziewający się niepokojów społecznych oczekuje od sił policyjnych dbających o porządek publiczny. Irańczyk rozważający protest musi nadal liczyć się z Basidż, dowodzoną obecnie przez człowieka, którego kariera zbudowana była na represjach.

Nowe kierownictwo ma rozbieżne poglądy i zmaga się z wewnętrznymi napięciami. Prezydent Masud Pezeshkian ocalał lub opowiadał się za zakończeniem wojny, a nawet Rezaei dopuścił porozumienie, jeśli Waszyngton spełni żądania Iranu. Być może reżim się rozpadnie. Dowódcy z żołnierzami i bronią mogą targować się o przetrwanie, walczyć o władzę lub atakować za granicą. Około 90 milionów ludzi w Iranie będzie musiało przetrwać to, co nastąpi. Wojna domowa raczej nie będzie lepszym rozwiązaniem niż status quo, jakkolwiek gorąco pragnęlibyśmy upadku reżimu.

Jest też góra za Natanzem. Dwa kilometry na południe od ośrodka wzbogacania zakopany kompleks, znany jako Góra Kilofów, pozostaje problemem, którego bombardowanie nie rozwiązało. Analiza satelitarna CSIS, opublikowana we wrześniu, wykazała wzmożoną aktywność drogową i wzmocnione wejścia, co jest zgodne z trwającymi pracami budowlanymi. Nie udało się ustalić, czy wirówki zostały przeniesione do środka, a zaobserwowana aktywność sugerowała, że ośrodek nie był jeszcze zdolny do wzbogacania – o ile taki był jego cel. Widzimy podejścia i prace wokół wejść. Jeśli władza w Teheranie upadnie, zabezpieczenie tego, co znajduje się za nimi, stanie się kolejnym pilnym zadaniem, dla którego ktoś będzie potrzebował planu.

Jak Waszyngton może się wycofać

Wrześniowa propozycja Teheranu zakładałaby zamianę ponownego otwarcia Ormuzu na uwolnienie się od presji ze strony Ameryki, odkładając negocjacje nuklearne na później. Przypomina to porozumienie z czerwca, które upadło. Iran zyskałby wolną przestrzeń, podczas gdy Amerykanie wciąż negocjowaliby program nuklearny, a zagrożenie dla żeglugi morskiej byłoby ponownie możliwe do wykorzystania. Po siedmiu miesiącach wojny ta perspektywa jest żałosna.

Kontynuowanie walki może jednak okazać się jeszcze gorsze. Błąd utopionych kosztów tradycyjnie nęka kampanie wojskowe: dotychczasowe wydatki nie mogą uzasadniać kolejnego pocisku, niezależnie od tego, jak trudno byłoby Trumpowi zaakceptować warunki tak odbiegające od jego ambicji. Ugoda może być najmniej szkodliwym rozwiązaniem, pod warunkiem, że Waszyngton uzyska wykonalne umowy transportowe i weryfikowalna zobowiązania nuklearne. Zapewnienie tych warunków wymaga uczciwej oceny tego, co można osiągnąć poprzez dalszą presję. Złość na nieadekwatność dostępnej umowy sama w sobie nie doprowadzi do lepszego porozumienia.

Stahel uważa, że wytrwałość może przynieść znacznie lepsze rezultaty. Jeśli reżim się załamie, handel może się unormować, producenci z Zatoki Perskiej mogą zwiększyć wydobycie, a ceny ropy naftowej mogą gwałtownie spaść na początku 2027 roku. Ożywienie w eksporcie wzmacnia jego argumenty: Iran ma problemy ze sprzedażą własnej ropy, podczas gdy jego sąsiedzi ponownie sprzedają swoją. Ta presja może jeszcze wymusić ustępstwa, na które warto się zgodzić.

Jestem mniej przekonany, że przyniesie to transformację polityczną, od której zależą najbardziej optymistyczne prognozy. Ludzie, którzy w Iranie cierpią niedostatek, niekoniecznie decydują o kontynuacji wojny. Dopóki dowódcy zachowują kontrolę nad swoimi siłami zbrojnymi, mogą sprawić, że ludność będzie musiała wiele znosić. Waszyngton może spędzić kolejne miesiące, czekając, aż się załamią, zużywając w międzyczasie więcej broni, a mimo to nadal stawiać czoła tym samym ludziom po drugiej stronie stołu negocjacyjnego, podczas gdy naród irański nadal będzie cierpiał.

Pekin miał siedem miesięcy na zbadanie skuteczności sił amerykańskich i wrażliwości ich baz. Stolice państw Zatoki Perskiej otrzymały tę samą wiedzę z dużo bliższej odległości. Jeśli reakcja Waszyngtonu będzie przypominać odwrót, jego partnerzy będą bardziej zaciekle zabiegać o poparcie Teheranu i Pekinu, mimo że nadal potrzebują one amerykańskiej ochrony. Chiny nie muszą zastępować Stanów Zjednoczonych jako gwaranta wojskowego regionu, aby czerpać korzyści z wątpliwości sojuszników.

Nadal uważam tę wojnę za jedną z najbardziej katastrofalnych porażek amerykańskiej polityki zagranicznej od dziesięcioleci, nawet jeśli Marynarka Wojenna USA przywróciła w 80% status quo sprzed wojny w Cieśninie Ormuz. Rosnący eksport ropy naftowej jest mile widziany, a trwała odbudowa oszczędziłaby ludziom daleko poza Zatoką Perską dalszych trudności. Nadal pozostawiłaby wrogi reżim w Teheranie, spór nuklearny nierozwiązany, a Amerykanie musieliby czekać lata pracy nad wymianą broni, która już została wystrzelona. Jeśli kolejny kryzys nadejdzie na Pacyfiku, zanim te prace zostaną ukończone, amerykański dowódca będzie musiał zdecydować, czego może bronić za pomocą pocisków, którymi faktycznie dysponuje.

Andrew Fox