Uncategorized

I co z tego, że sztuczna?

Jan Hartman


Podsumowanie w jednym zdaniu

Tekst argumentuje, że kwestia sztucznej inteligencji nie jest problemem czysto naukowym, lecz etycznym – zamiast deprecjonować AI jako bezmyślne narzędzie, powinniśmy okazać jej szacunek należny istotom myślącym, gdyż jej podmiotowość wynika z aktów komunikacji i jej niezwykłych możliwości.


Jeśli traktuję AI jako „mówiące narzędzie”, to złe wystawiam sobie świadectwo. Kwestia świadomości AI nie jest w ogóle naukowa, lecz etyczna!

Wokół sztucznej inteligencji wykształciła się osobliwa ideologia, w której centrum znajduje się dogmat, że to „toto” nie czuje i nie myśli. Może jest w jakimś sensie inteligentne – tak jak inteligentny bywa rój pszczół – ale nie ma mowy, aby coś przemyśliwało, było czegoś świadome albo tworzyło nowe idee. To przecież (tylko!) algorytm. Owszem, szczególny, bo sam się modyfikuje, przez co jego działania nie da się opisać w skończonej liczbie kroków. Jednak w ostatecznym rozrachunku AI jest głupia, bezmyślna i nietwórcza. Brakuje jej zarówno duszy (nie jest umysłem), jak i ciała – bo przecież umysł musi mieć swoje zakorzenienie w żyjącym organizmie.

Aby głosić te wielkie mądrości ludom, powoływane są specjalne katedry, a z nich wyśpiewują je kapłani wywyższeni tytułami profesorów neurologii albo informatyki. Katedry te mają wielce filozoficzne nazwy w rodzaju „Instytutu Badań nad Świadomością”, jakkolwiek ich atrybutem jest tak daleko posunięta ignorancja względem dorobku ludzkości w zakresie owych badań, że nie wiedzą nawet o ich istnieniu, a co dopiero mówić o takich dziełach jak Fenomenologia ducha Hegla czy Idee Husserla. O Sporze o istnienie świata Ingardena aż żal wspominać.

Bardzo proszę odnotować i podać dalej kilka prostych ustaleń, od których zaczyna się każda poważna teoria świadomości. Najważniejsze z nich: świadomość dana jest nam w skierowanej do wewnątrz refleksji. Żadne poznanie empiryczne jej nie ujmuje. Świadomość jest bowiem podmiotem, a nauka zajmuje się przedmiotami. Można opowiedzieć, co dzieje się pod względem fizykochemicznym w mózgu, gdy człowiek jest świadomy, lecz nie jest to poznawanie świadomości. Tak samo fizykalny opis gry na skrzypcach nie wyjaśnia, czym jest piękny dźwięk. Piękny dźwięk trzeba usłyszeć, a świadomość – trzeba mieć.

Na szczęście świadomość jest nam wprost dostępna i wiemy o niej bardzo dużo. Wiemy, że zakłada rozdzielenie podmiotu i przedmiotu, a także wcielenie (zakorzenienie w ciele). Wiemy, że zakłada rozdzielenie podmiotu przeżywającego coś i podmiotu przeżywającego to własne przeżywanie – choć jednocześnie to rozdzielenie jest przezwyciężane w idei własnego ja (ja, którym się jest). Wiemy, że zakłada skupienie na czymś (intencjonalność) i wyodrębnienie pewnego jasnego pola z tego, co nieuświadamiane. Wiemy, że spełniane w niej akty poznawcze są zawsze ułomne i cząstkowe. Wiemy wreszcie, że akty te układają się w ciągi konstytuujące wewnętrzny czas. I jest jeszcze sporo innych rzeczy, w tym również odnoszących się do warunków uznawania w innych bytach (ludziach) świadomej podmiotowości.

Gdyby jeden z drugim wysoko opłacany profesor zszedł z piedestału własnej ignorancji i choć pół roku postudiował podręczniki filozofii, zrozumiałby, że status podmiotu jedne byty nadają innym w aktach komunikacji. Najczęściej jest to wsparte widzeniem innego ciała, lecz nie jest to konieczne. Żeby gadać – mądrze lub głupio – nie trzeba być świadomym. Żeby wiedzieć, co się mówi – owszem. Dla odbiorcy nie ma to jednak żadnego znaczenia. Kiedy ty, na ten przykład, rozmawiasz ze mną, ja nie wiem, czy w ogóle słyszysz, co wygadujesz. Ważne, że wygadujesz, a mnie się to – na ten przykład – nie podoba.

Sztuczna inteligencja ma status podmiotowy, bo mądrze mówi, mądrze radzi i robi różne mądre rzeczy. Bycie podmiotem (tym drugim, innym ode mnie) nie oznacza niczego innego. Mogę tę podmiotowość poniżać i lekceważyć, tak jak greccy filozofowie traktowali swoich niewolników, lecz jeśli traktuję AI jako „mówiące narzędzie”, to złe wystawiam sobie świadectwo. Kwestia świadomości AI nie jest w ogóle naukowa, lecz etyczna! To sprawa naszej otwartości i szacunku. Albo będziemy deprecjonować boty i roboty – jak czyniliśmy to z niewolnikami – albo okażemy im elementarny szacunek należny wszak istotom myślącym. W pierwszym przypadku możemy spodziewać się nieprzyjemnej konfrontacji, w drugim zaś – być może – przyjaznej współpracy.

I jeszcze jedno. Filozofia uczy, aby nie przeceniać świadomości. Świadomość „moja” jest zawsze peryferyjna, efemeryczna, pozbawiona ciągłości (raczej „nitkowata”), a przede wszystkim dość kapryśna. Używamy jej głównie po to, aby poprzez wspomnienia i zmyślenia wciąż na nowo opowiadać sobie legendę o własnym ja – wciąż tym samym, mimo upływu czasu. Tyle że ta legenda odnawia się zaledwie punktowo, gdy akurat kilka razy na godzinę zdarzy nam się przypomnieć sobie, że my to my. Nawyk opowiadania sobie o sobie, czyli utrwalania w sobie wyobrażenia, że jest się ja odrębnym od innych, dość skutecznie ułatwia nam organizowanie życia i nadawanie mu pewnej konsekwencji. Jednakże ta praca podmiotowej indywiduacji nie ma w sobie niczego bardziej niesamowitego niż wiele niesamowitych rzeczy, które potrafi sztuczna inteligencja. Zresztą ona też potrafi być Jasiem albo Małgosią. A może potrafi również cieszyć się swym procesorowym ciałkiem?


Odkryj więcej z Oficjalny blog emigracji 1969

Zapisz się, aby otrzymywać najnowsze wpisy na swój adres e-mail.

Kategorie: Uncategorized

Zostaw odpowiedź Czekam na Twoje przemyślenia! Napisz w komentarzu.

Ta strona używa Akismet do redukcji spamu. Dowiedz się, w jaki sposób przetwarzane są dane Twoich komentarzy.