Autor: David Sable

Podsumowanie w jednym zdaniu
Tekst Davida Sable’a to refleksja nad współczesną polityką Izraela i relacjami międzynarodowymi przez pryzmat zasad zmarłego dyplomaty Yehudy Avnera, które – oparte na jedności, wierze w historyczną prawdzie i bezkompromisowej obronie państwa – stanowią moralny drogowskaz w obliczu dzisiejszych kryzysów.
Nieżyjący już ambasador Yehuda Avner był moim teściem i bliskim przyjacielem. Jego książka The Prime Ministers („Premierzy”) to bestseller i zarazem literacka „mucha na ścianie” – unikalna opowieść o narodzinach Izraela ukazana poprzez pryzmat działań jego wielkich przywódców.
Przedmowę do książki napisał sir Martin Gilbert (1936–2015) – oficjalny biograf Winstona Churchilla i autor ponad dwudziestu książek o Izraelu, narodzie żydowskim oraz Holokauście. Zaznaczył w niej, że Avner opowiada historię Izraela „z entuzjazmem doświadczonego syjonisty, dla którego syjonizm nie jest sztywną ideologią ani pomysłową teorią, lecz żywym wyrazem żydowskich aspiracji narodowych, determinacji, kultury i światopoglądu – wiarą, że żydowski geniusz, żydowskie zaangażowanie i żydowski idealizm potrzebują własnego kraju”.
Premier Benjamin Netanjahu pochwalił dzieło za „umożliwienie wglądu w działania przywódców naszego kraju i przekazanie ważnych lekcji na przyszłość”.
Jehuda Avner zmarł w swoim domu w Jerozolimie w marcu 2015 roku. Ciągle zadaję sobie to samo pytanie: co on by o tym wszystkim pomyślał?
Zakładam, że zacząłby tam, gdzie zawsze kończył – od Dziesięciu Przykazań, które stanowiły pełny wyraz jego syjonizmu.
Dziesięć Przykazań
W kwietniu 2013 roku Avner zakończył swoje wystąpienie na forum Jewish Week w Nowym Jorku następującymi słowami:
- Kiedy wróg naszego ludu mówi, że chce nas zniszczyć, uwierz mu.
- Stójcie dumnie, wiedząc, że każdy tyran w historii, który kiedykolwiek chciał nas zniszczyć, sam spotkał się z zagładą.
- Chrońcie godność i honor Żydów za wszelką cenę. Życie jest święte, ale są chwile, kiedy trzeba zaryzykować życie dla samej istoty życia.
- Nigdy nie podnoś ręki na innego Żyda, bez względu na to, jak silna jest prowokacja.
- Nie zostawiaj wrogowi pola do bezkarnego rozsiewania złośliwej propagandy.
- Kiedykolwiek pojawi się zagrożenie dla współwyznawcy, zrób wszystko, co w twojej mocy, aby przyjść mu z pomocą, bez względu na to, ile będziesz musiał poświęcić.
- Nigdy nie zastanawiaj się, co pomyślą lub powiedzą inni.
- Bądź na zawsze wierny historycznej prawdzie, że Izrael jest państwem narodowym narodu żydowskiego, a Jerozolima jego wieczną stolicą.
- Kochaj pokój, ale kochaj wolność bardziej.
- (Co tak naprawdę jest punktem pierwszym): Budujcie domy żydowskie nie z powodu przypadkowego urodzenia, lecz z głębokiego przekonania płynącego z naszej wiecznej Tory.
Wybory
Izraelczycy głosowali pod koniec października. 8 listopada prezydent Isaac Herzog powierzył misję sformowania rządu Gadiemu Eisenkotowi (byłemu szefowi sztabu Sił Obronnych Izraela i liderowi partii Yashar), po tym jak rekomendowało go 67 ze 120 członków Knesetu. Eisenkot ma na to 28 dni, z możliwością 14-dniowego przedłużenia. Apeluje o utworzenie „rządu nadzwyczajnego”, podczas gdy Herzog zaproponował gabinet jedności, który połączyłby Eisenkota i Netanjahu.
Avner nikomu nie mówiłby, jak głosować, nawet gdyby go o to pytano. Wskazałby jednak na czwarte przykazanie: nigdy nie podnoś ręki na współŻyda, bez względu na prowokację. Był autorem przemówienia premiera Lewiego Eszkola z 1967 roku, kiedy to Eszkol wprowadził lidera opozycji Menachema Begina do rządu jedności narodowej w przededniu wojny sześciodniowej. Jedność w czasie wojny nie była dla niego kwestią sentymentu, lecz przetrwania.
Myślę, że mniej martwiłby się tym, kto utworzy rząd, a bardziej tym, co Izraelczycy mówią obecnie o sobie nawzajem.
Warto też zauważyć, że zwróciłby uwagę na jeszcze jedną kwestię: partie arabskie zdobyły 19 mandatów, a oba ugrupowania – Zjednoczona Lista oraz Ra’am – rekomendowałybyłego szefa sztabu IDF na premiera. Dla Avnera byłby to powód do dumy.
Iran
Pierwsze przykazanie Avnera wywodziło się z nauki Begina o Holokauście: kiedy wróg mówi, że chce nas zniszczyć, uwierz mu.
Iran właśnie to udowodnił. 28 lutego Izrael przypuścił atak (wspólnie ze Stanami Zjednoczonymi, które dążyły do uniemożliwienia Teheranowi wejścia w posiadanie broni jądrowej). W ciągu 40 dni poprzedzających zawieszenie broni, które nastąpiło 8 kwietnia, Iran wystrzelił w kierunku Izraela 650 pocisków, z których większość była wyposażona w amunicję kasetową.
Avner widział to już wcześniej. W przeddzień święta Szawuot w 1981 roku przebywał w rezydencji Begina, gdy izraelskie myśliwce wyruszyły, by zniszczyć Osirak – iracki reaktor jądrowy zbudowany pod Bagdadem przez Saddama Husajna.
To jednak nie koniec. W Cieśninie Ormuz wciąż dochodzi do ataków na statki, choć Donald Trump twierdzi, że nie spodziewa się eskalacji poważnego konfliktu.
Jest jednak jeden raport, którego Avner by nienawidził. Izraelski Kanał 12 podał, że Netanjahu i szef Mossadu Roman Gofman dążyli do operacji przeciwko Iranowi w przededniu wyborów. To na razie doniesienia prasowe, a nie zweryfikowane fakty. Jednak dla urzędnika państwowego, który służył premierom różnej maści, moment wybuchu wojny należy do narodu, a nie do strategii kampanii wyborczej.
Gaza i Palestyńczycy
Avner był człowiekiem pokoju, a dziewiąte przykazanie dotyczy obu jego wymiarów: kochaj pokój, ale kochaj wolność bardziej.
Stał murem za Beginem w jego dążeniu do pokoju z Egiptem. Służył Icchakowi Rabinowi, który w październiku 1995 roku powiedział w Knesecie, że byt polityczny Palestyńczyków będzie „czymś mniejszym niż państwo”. Rozumiał realia Strefy Gazy.
Hamas w dalszym ciągu odrzuca wymóg rozbrojenia, siły izraelskie pozostają na miejscu, a żadne międzynarodowe siły stabilizacyjne nie zostały rozmieszczone.
Pierwsze przykazanie działa w obie strony: wierz wrogowi, który obiecuje ci zniszczenie, ale wierz także partnerowi, który dowodzi, że pragnie pokoju. Anwar as-Sadat to udowodnił. Hamas – nie. Dopóki to się nie zmieni, Avner twierdziłby, że rozbrojenie jest absolutnym priorytetem, a pokój z narodem palestyńskim pozostaje celem.
Haredim
Ambasador Avner był praktykującym ortodoksyjnym Żydem przez całe życie. Wywodził się ze środowiska Bnei Akiva w Manchesterze. Kiedy wstępował do służby zagranicznej, mawiał o sobie, że jest „jedynym religijnym człowiekiem w całym dyplomatycznym korpusie”. Walczył podczas oblężenia Jerozolimy w 1948 roku. Siostra jego zmarłej żony Mimi, Esther Cailingold, zginęła w obronie Starego Miasta.
Swój dziesiąty punkt uważał za fundament: budowanie żydowskich domów w duchu naszej wiecznej Tory. Dla niego Tora i obrona narodu żydowskiego nigdy nie podlegały dyskusji.
Obecnie partie charedim (ultraortodoksyjne) stanowią oś negocjacji koalicyjnych. Zjednoczony Judaizm Tory zażądał od ustępującego rządu uchwalenia ustawy o zwolnieniu z poboru do wojska jeszcze przed rozpoczęciem rozmów. Awigdor Liberman (lider partii Jisra’el Bejtenu) zapowiada z kolei, że będzie „elastyczny i skłonny do kompromisu” w kwestii służby wojskowej. Z kolei partia Szas określa doniesienia o wejściu do rządu z Eisenkotem jako „kompletną bzdurę”.
W sprawie poboru Avner nie poszedłby na ustępstwa. Służył on sam, a także jego syn, córki, zięciowie i wnuki. Szanował czas poświęcany na studiowanie Tory, ale jednocześnie oczekiwał od każdej jesziwy, rabina i ucznia przestrzegania szóstego przykazania: kiedykolwiek pojawi się zagrożenie dla współwyznawcy, zrób wszystko, co w twojej mocy, by przyjść mu z pomocą, bez względu na poświęcenie. Po latach wojny ten ciężar spada na barki każdej rodziny. Nie może on dotyczyć tylko wybranych.
Waszyngton
Książka The Prime Ministers to po części historia napięć w relacjach amerykańsko-izraelskich, sięgająca czasów Dawida Ben Guriona. Scena, którą wszyscy pamiętają, pochodzi z grudnia 1981 roku. Waszyngton zawiesił wówczas nowe porozumienie o współpracy strategicznej w odpowiedzi na izraelską ustawę o Wzgórzach Golan. Avner uwiecznił słowa Begina skierowane do amerykańskiego ambasadora Samuela Lewisa: „Czy jesteśmy państwem wasalnym? Czy jesteśmy republiką bananową?”. To ważna lekcja na dzisiaj. Równie istotne jest jednak to, że pomimo tych starć Begin darzył Lewisa zaufaniem i sympatią.
3 listopada, w poranek prawyborów w USA, prezydent Donald Trump oświadczył w stacji Fox News, że amerykańska pomoc wojskowa dla Izraela – wynosząca około 4 miliardów dolarów rocznie – wygaśnie po bieżącym roku, a Netanjahu miał na to wyrazić zgodę. Izraelscy urzędnicy byli zaskoczeni. Obecne porozumienie (MOU) obowiązuje wszak do 2028 roku. Doniesienia prasowe sugerują, że pomoc nie skończy się w tym roku, jednak pakiet zostanie okrojony o połowę. Sam Netanjahu deklarował, że dąży do sytuacji, w której pomoc ta spadnie do zera.
Avner z zadowoleniem przyjąłby dążenie do samowystarczalności, widząc w niej godność zapisaną w trzecim przykazaniu. Jednak jako doświadczony dyplomata znienawidziłby formę, w jakiej to przekazano. Sojuszu o takiej wadze nie załatwia się w rozmowie telefonicznej z telewizją kablową. Martwiłby się także nastroj अमेरिकी w Stanach Zjednoczonych – większość Amerykanów uważa obecnie rozpoczęcie tamtej wojny za błąd, a Partia Republikańska poniosła straty częściowo z powodu jej kosztów politycznych i gospodarczych.
Siódme przykazanie nakazuje, by nigdy nie zastanawiać się, co pomyślą lub powiedzą inni – chodzi o żydowską suwerenność i pewność siebie. Mimo to Avner poświęcił całą karierę na zabieganie o to, by Waszyngton i amerykańscy obywatele nas rozumieli.
Jerozolima
Ósme przykazanie – bądź na zawsze wierny historycznej prawdzie, że Izrael jest państwem narodowym narodu żydowskiego, a Jerozolima jego wieczną stolicą. Wierzył w każde z tych słów.
Nazywał siebie zwykłym jerozolimczykiem – człowiekiem zrośniętym z tym miastem. Kiedy odszedł, napisałem, że dla niego Jerozolima była sumą wszystkich swoich części: hałaśliwą kakofonią trzech religii (judaizmu, islamu i chrześcijaństwa), które w jakiś sposób splatały się w nieziemski chór. Świętą kakofonią.
Nie miał cierpliwości do ultranacjonalistów, którzy chcieli uczynić to miasto wyłącznie żydowskim. Wieczną stolicą narodu żydowskiego jest dla niego miejsce, w którym modlą się wyznawcy różnych wiar. Nigdy nie widział w tym sprzeczności.
Co nam pozostaje
Rządy powstają i upadają. Prezydenci przychodzą i odchodzą. Tyrani znikają. Przykazania pozostają niezmienne – i w tym tkwi sedno.
Wierzmy naszym wrogom. Weryfikujmy naszych partnerów. Nigdy nie odwracajmy się plecami od siebie nawzajem. Stójmy twardo na własnych nogach. Utrzymajmy Jerozolimę w całości i jako miasto otwarte.
W takich tygodniach jak ten najbardziej brakuje mi jego głosu.
Martin Gilbert zakończył swoją przedmowę słowami: „Powstało państwo, którego przywódcy strzegli go i rozwijali. Ich najnowszy kronikarz, sam tak często znajdujący się w centrum opisywanych wydarzeń, przyniósł im dumę”.
Teraz nasza kolej.
David Sable jest wiceprezesem Stagwell Global oraz zięciem zmarłego ambasadora Yehudy Avnera (1928–2015) – doradcy pięciu izraelskich premierów i autora książki The Prime Ministers.
Co powiedziałby dzisiaj ambasador Yehuda Avner?
Odkryj więcej z Oficjalny blog emigracji 1969
Zapisz się, aby otrzymywać najnowsze wpisy na swój adres e-mail.
Kategorie: Uncategorized

