Kowno (obecnie Kaunas) cz. 2 – Żydowskie Kowno

Napisala i przyslala 

Helena Lindskog


Kowno (obecnie Kaunas) było niegdyś ważnym i pelnym zycia ośrodkiem Zydowskiego życia kulturalnego. Dziś tam nie ma Żydów, nie ma Zydowskiego życia kulturalnego, sa ledwo stojąca synagoga, mały pomnik na terenie bylego getta oraz pomnik i muzeum Fortu IX za Kownem.

W Kownie Żydzi zaczęli osiedlać się w drugiej połowie XVII wieku. Już w 1862 r. w Kownie było 19 synagog.

Jedyna synagoga w Kownie

Tuż przed II Wojną Światową istnialo prawie 100 organizacji żydowskich, 40 synagog, wiele szkół z wykladowym jidysz, 4 hebrajskie licea, żydowski szpital i dziesiątki żydowskich firm. Pięć żydowskich gazet było codziennie wydawanych. Były szkoły dla wszystkich grup wiekowych, centra kształcenia dorosłych, teatry, biblioteki, kluby sportowe i ugrupowania polityczne. Nawet Centralny Żydowski Bank Litwy skoncentrowany byl w Kownie.

W 1940 roku Litwa została zajeta przez Związek Radziecki i wielu obywateli, w tym Żydów, zesłano na Syberię.

22 czerwca 1941 r. Hitlerowskie Niemcy zaatakowały Związek Radziecki i w trzy dni pozniej 25 czerwca Niemcy weszli bez walki do Kowna. Ale już przed tą datą Litwini rozpoczeli pogromy obwiniając Żydów, ze byli komunistami.

Litewski Rząd Tymczasowy zatwierdził utworzenie getta pod nadzorem litewskiego komendanta wojskowego Kowna Jurgisa Bobelisa, uchwalił rozległe ustawy przeciwko Żydom i zapewnił pomocniczą policję, by pomóc nazistom w ludobójstwie. Od lipca do 15 sierpnia 1941 r. Niemcy skupili Żydów, którzy przeżyli początkowe pogromy, około 29 000 osób, w getcie założonym w Vilijampolė (Slabodka). Był to obszar małych prymitywnych domów bez bieżącej wody, który został „oczyszczony” z tam wczesniej zyjacej ludnosci Zydowskiej, głównie w pogromach przez litewskich aktywistow 24 czerwca.

Pomnik na terenie getta w Kownie

Masakra w Kownie z 29 października 1941 r. znana jako Wielka Akcja, była największym masowym mordem na litewskich Żydach. Na rozkaz SS-Standartenführera Karla Jägera i SS-Rottenführera Helmuta Rauca, Sonderkommando pod dowództwem SS-Obersturmführera Joachima Hamanna i Einsatzkommando z pomoca litewskich wolontariuszy zamordowało 2,007 żydowskich mężczyzn, 2920 kobiet i 4,273 dzieci w jeden dzień w Forcie IX, miejsca egzekucji za Kownem.

Nauczanie bylo Żydom od roku 1942 zakazane. Porody nie były dozwolone w getcie. Kobiety w ciąży stały w obliczu śmierci. Prawie wszystkie dzieci w getcie, około 2500, zostały zamordowane w Kinder Aktion w dniach 27-28 marca 1944 r.

Fort IX był miejscem egzekucji dla Żydów, zlapanych radzieckich partyzantów i innych. Ostatni transport 878 francuskich Żydów przybył 15 maja 1944 r. i wszystkich z wyjątkiem trzech osob prawie natychmiast zamordowano.

 

Pomnik ofiar II wojny swiatowej w Forcie IX

8 lipca 1944 r. Niemcy ewakuowali Fort IX, deportując większość pozostałych Żydów do obozu koncentracyjnego Dachau w Niemczech lub do obozu Stutthof, niedaleko Gdańska. Na trzy tygodnie przed wkroczeniem wojsk radzieckich do Kowna Niemcy zrównali z ziemią z granatami i dynamitem getto. Okolo 2000 osób zginęło w plomieniach lub zostało zastrzelonych podczas próby ucieczki z płonącego getta. Armia Czerwona wkroczyła do Kowna 1 sierpnia 1944 r.

500 Żydów z Kowna przeżyło w lasach lub w jedynym bunkrze, który uniknął wykrycia podczas ostatecznej likwidacji. Prawie wszyscy opuscili na zawsze Litwe i wiekszosc z nich osiedlila sie w Izraelu.

Poprzednia czesc

TUTAJ

Cz. 3 juz jutro

No comments yet... Be the first to leave a reply!

Dodaj komentarz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: