Autor Przemyslaw Wiszniewski

W Jednym zdaniu

Tekst Przemysława Wiszniewskiego dowodzi, że opieranie bezpieczeństwa Polski i legitymizacji rodzimego populizmu na sojuszu z nieprzewidywalnym Donaldem Trumpem jest tragicznym błędem, który w obliczu dekompozycji trumpizmu i wzrostu izolacjonizmu USA pozostawia Polskę osamotnioną między imperialnym Wschodem a obojętnym Zachodem.

Współczesna architektura bezpieczeństwa Europy Środkowo-Wschodniej opiera się na fundamencie wiarygodności amerykańskich gwarancji sojuszniczych. Tymczasem wewnętrzna dynamika polityczna w Stanach Zjednoczonych generuje impulsy, które redefiniują scenę polityczną nad Wisłą.

Relacja między polską prawicą populistyczną a Donaldem Trumpem przestała być jedynie elementem polityki zagranicznej – stała się centralnym punktem krajowego mitu założycielskiego oraz narzędziem wewnętrznej legitymizacji.

Głębsza analiza geopolityczna tego zjawiska ujawnia jednak strukturalne i strategiczne pułapki, w które wpędziła się formacja narodowo-konserwatywna, ignorując długofalowe trendy za Atlantykiem oraz niebezpieczeństwa płynące z personifikacji stosunków międzynarodowych.

1. Mechanizm zewnętrznego „namaszczenia” i mit proamerykańskiego alibi

Dla polskiej prawicy populistycznej (od środowiska prezydenta Andrzeja Dudy po Karola Nawrockiego) Donald Trump od lat pełnił rolę unikalnego patrona. Wizerunki uścisków dłoni, wspólne fotografie na tle amerykańskich insygniów państwowych oraz deklaracje o wyjątkowym partnerstwie wprowadzano do krajowego dyskursu jako dowód najwyższej sprawności dyplomatycznej.

W oczach tradycyjnego, konserwatywnego elektoratu w Polsce bliskość z Trumpem funkcjonowała na równi z aktami o charakterze religijno-symbolicznym – była rodzajem świeckiego, mocarstwowego namaszczenia, mającego neutralizować zarzuty o izolację Polski na arenie europejskiej i krytykę płynącą ze strony Brukseli, Berlina czy Paryża.

Co najistotniejsze z punktu widzenia marketingu politycznego, Donald Trump stanowił dla polskiej prawicy idealne alibi strukturalne. Budowano wokół niego prostą, dychotomiczną opozycję: skoro formacja rządząca w Warszawie jest bezwzględnie proamerykańska i lojalna wobec Trumpa, to z definicji nie może być prorosyjska.

Ten parawan ideologiczny pozwalał na jednoczesne kopiowanie wzorców budowy nieliberalnej demokracji, demontaż instytucji państwa prawa oraz osłabianie więzi wewnątrz Unii Europejskiej, przy jednoczesnym zachowaniu fasady wierności zachodniemu systemowi bezpieczeństwa.

2. Trump – Krasnow – KGB

Kalkulacja ta opierała się jednak na ignorowaniu faktów. Dla krytyków Trumpa jego liczne kontrowersje prawne, obyczajowe i biznesowe, a przede wszystkim uzasadnione podejrzenia o niejasne powiązania z moskiewską agenturą wpływu, dyskwalifikowały go jako wiarygodnego partnera.

Dawne kontakty biznesowe Trumpa z putinowską Rosją oraz jego jawna fascynacja autorytarnym stylem rządów Władimira Putina były przez polską prawicę systematycznie przemilczane. Z biegiem czasu, w miarę jak wizerunek Trumpa dryfował w stronę politycznego błazeństwa, a jego wypowiedzi uderzały w fundamenty art. 5 Traktatu Waszyngtońskiego, polscy populiści zaczęli odczuwać pragmatyczny lęk.

Głośne i ostentacyjne odwoływanie się do jego postaci zaczął zastępować taktyczny dystans – strach przed całkowitą nieprzewidywalnością Trumpa w kwestii wojny w Ukrainie wymusił na Warszawie weryfikację dotychczasowego przekazu.

3. Wahadło Kongresu i demografia: Pułapka faszyzacji dyskursu

Perspektywa amerykańskich wyborów połówkowych do Kongresu stawia pod znakiem zapytania trwałość wpływów trumpizmu. Tradycyjne wahadło polityczne w USA, które zazwyczaj karze partię urzędującego prezydenta, i tym razem może zadziałać ze względu na skrajną polaryzację społeczną.

Radykalne poczynania i retoryka Trumpa wobec imigrantów – w kraju zbudowanym na fundamencie migracji – zyskały w ocenie wielu komentatorów i politologów charakter ocierający się o faszystowską technologię władzy: odczłowieczanie przeciwników, zapowiedzi masowych deportacji i budowanie atmosfery oblężonej twierdzy.

4. Ameryka – ojczyzna imigrantów

Ta agresywna linia polityczna uderza rykoszetem w samych Republikanów, mobilizując przeciwko nim wyborców centrowych i umiarkowanych konserwatystów. Cierpi na tym również amerykańska Polonia. Choć historycznie duża część polskiej diaspory w USA głosowała na Partię Republikańską – napędzana tradycyjnym antykomunizmem oraz przywiązaniem do wartości katolickich – współczesny, ksenofobiczny i izolacjonistyczny kurs Trumpa uderza wizerunkowo w społeczności imigranckie jako całe grupy społeczne.

Przegrana Republikanów w walce o większość w Kongresie zepchnie Trumpa na margines realnego wpływu legislacyjnego, pozostawiając mu jedynie symboliczną aktywność medialną o znikomej doniosłości geopolitycznej.

5. Wyzwanie tożsamościowe Demokratów i ewolucyjna zmiana mentalna

Zwycięstwo Partii Demokratycznej i trwałe odsunięcie zagrożenia autorytarnego nie jest jednak dane raz na zawsze. Demokraci stoją przed egzystencjalnym wyzwaniem: nie wolno im ulec dyktatowi własnego, skrajnie lewicowego, progresywnego skrzydła.

Radykalizm kulturowy, określany mianem wokeizmu, oraz akty przemocy symbolicznej wobec centrowego, tradycjonalistycznego elektoratu stanowią najkrótszą drogę do wyborczej katastrofy. Skrajna lewica potrafi grzebać szanse całej formacji poprzez doktrynalne, oderwane od realiów gesty – czego doskonałym przykładem bywały w historii amerykańskiej lewicy próby relatywizowania komunistycznych dyktatur, w tym wysyłanie kuriozalnych gratulacji dla Kuby z okazji rocznicy urodzin Fidela Castro.

Wybory w Stanach Zjednoczonych wygrywa się w stanach wahających się (swing states), gdzie dominuje klasa robotnicza oraz wyborcy o umiarkowanych poglądach gospodarczych i kulturowych. Zmiany mentalności społecznej, jeśli mają być trwałe i nie wywoływać destrukcyjnej reakcji zwrotnej, muszą odbywać się ewolucyjnie – za pomocą perswazji, edukacji i dialogu, a nie instytucjonalnej i symbolicznej presji.

6. Wpływ amerykańskiej diaspory żydowskiej

Odpowiedzią na to wyzwanie i symbolem nowego otwarcia w Partii Demokratycznej stają się politycy tacy jak Jon Ossoff (Thomas Jonathan Ossoff). Urodzony w 1987 roku senator z Georgii reprezentuje idealny profil nowoczesnego przywódcy centrowego. Jako świetnie wykształcony (m.in. w London School of Economics i na Georgetown University) ekonomista, filmowiec dokumentalny oraz polityk wyczulony na kwestie obrony praw człowieka, łączy w sobie intelektualny pragmatyzm z empatią.

Co niezwykle istotne w kontekście globalnych teorii spiskowych, kandydatura polityka o żydowskich korzeniach zadaje kłam antysemickim mitom, jakoby globalna diaspora żydowska monolitycznie stała za Donaldem Trumpem i wspierała jego populistyczną agendę.

Choć konserwatywna, ortodoksyjna część diaspory oraz środowiska powiązane z prawicą izraelską lokowały swoje nadzieje w Trumpie, to statystyczna większość amerykańskich Żydów tradycyjnie i konsekwentnie popiera Partię Demokratyczną.

Sam Trump, mimo ostentacyjnej pomocy udzielanej Benjaminowi Netanjahu, prowadził politykę bliskowschodnią w sposób skrajnie nieporadny. Jednostronne, bezplanowe zaatakowanie Iranu i eskalacja konfliktu nie tylko nie osłabiły Teheranu, ale przyniosły efekt odwrotny do zamierzonego.

7. Iran niepokonany, lecz wzmocniony

Teokratyczny Iran, będący sponsorem światowego terroryzmu (od Hamasu po Huti), wyszedł z tego starcia geopolitycznie wzmocniony, konsolidując władzę w rękach radykałów i zacieśniając współpracę wojskową z Rosją, co bezpośrednio uderzyło w architekturę bezpieczeństwa Europy Środkowej.

Iran stał się kluczowym zapleczem technologicznym Rosji, dostarczając tysiące dronów uderzeniowych z rodziny Shahed-136 oraz pociski balistyczne bliskiego zasięgu wykorzystywane do niszczenia ukraińskiej infrastruktury. W zamian Rosja wspiera Iran zaawansowaną technologią wojskową, systemami obrony przeciwlotniczej oraz wymianą danych wywiadowczych.

8. Puenta: Śmiertelne kleszcze geopolityki

Nieuchronny proces dekompozycji trumpizmu niesie dla polskiej i europejskiej prawicy populistycznej bezwzględny wyrok. Formacje te mogą wkrótce zostać całkowicie osierocone na arenie międzynarodowej.

W miarę postępującej marginalizacji Donalda Trumpa obnoszenie się z jego wizerunkiem, duma ze wspólnych fotografii oraz traktowanie go jako punktu odniesienia przestanie być atutem – stanie się powodem do wstydu, symbolem politycznej aberracji i prostą drogą do międzynarodowego ostracyzmu.

Upadek mitu Trumpa jako gwaranta bezpieczeństwa i alibi dla nieliberalnych rządów obnaża brutalną prawdę o położeniu geopolitycznym Polski. Mit o bezwarunkowym, personalnym proamerykanizmie, który rzekomo chronił nas przed zagrożeniem ze Wschodu, ostatecznie pęka. W rzeczywistości realizuje się dramatyczny scenariusz geopolityczny: Polska i Europa Środkowa znalazły się w śmiertelnych kleszczach.

Z obu stron – zarówno z autokratycznego, imperialnego Wschodu, jak i z cynicznego, odwracającego się od świata, izolacjonistycznego Zachodu reprezentowanego przez trumpizm – czyha na nas to samo, egzystencjalne zagrożenie: pogarda dla suwerenności mniejszych narodów, skłonność do paktowania ponad naszymi głowami (w duchu nowej Jałty) oraz traktowanie Europy Środkowej jako strefy buforowej lub karty przetargowej. Budowanie strategii przetrwania państwa na fundamencie sojuszu z nieprzewidywalnym populistą zza oceanu było tragicznym błędem, za który rachunek może okazać się niezwykle wysoki.

Przemysław Wiszniewski