Dr Alex Grobman

Naród żydowski posiada nieodłączne prawo do życia w pokoju i bezpieczeństwie na swojej historycznej ziemi przodków. Stwierdzenie to nie jest jedynie przedmiotem współczesnej debaty politycznej; stanowi ono fundamentalną próbę egzystencjalną. Przez tysiąclecia historia Żydów charakteryzowała się rozproszeniem, przez co społeczność pozbawiona własnego państwa była strukturalnie bezbronna i uzależniona od tego, co Edmund Burke nazwał zmienną „dobrocią narodów”.

Rewolucja syjonistyczna radykalnie odwróciła ten paradygmat, udowadniając, że prawdziwego bezpieczeństwa nie można zlecić innym. Wymaga ono autonomii – fizycznej, militarnej i dyplomatycznej zdolności narodu do samoobrony.

Dzisiaj, gdy Izrael stoi w obliczu ciągłych wyzwań dotyczących swojej legitymizacji, filozoficzne argumenty przemawiające za jego istnieniem opierają się na dwóch filarach: moralnym imperatywie suwerennej samowystarczalności oraz bezprecedensowej historycznej wytrwałości, która przeczy konwencjonalnym wzorcom cywilizacyjnym.

Suwerenne bezpieczeństwo a historyczna bezbronność

Codzienne wyzwania dla pokoju i bezpieczeństwa Żydów w ich ojczyźnie ujawniają fundamentalną sprzeczność między suwerennym bezpieczeństwem a historyczną bezbronnością.

Jak zauważył Edmund Burke w 1782 roku, ludy bezpaństwowe nie dysponowały ramami wojskowymi, dyplomatycznymi i prawnymi, z których korzystają suwerenne narody w celu samoobrony, co czyniło je całkowicie zależnymi od zmiennej życzliwości społeczeństw przyjmujących.

David Ben-Gurion, pierwszy premier Izraela, argumentował, że prawdziwe bezpieczeństwo wymaga od narodu zagwarantowania sobie własnej fizycznej obrony. Zauważył, że nawet w pozornie bezpiecznych środowiskach diaspory mniejszościom brakuje prawdziwego poczucia bezpieczeństwa, ponieważ w kwestii ochrony polegają na innych.

Podzielając tę opinię, nieżyjąca już Ruth Gavison, prawniczka i profesor praw człowieka na Uniwersytecie Hebrajskim, ostrzegała, że rezygnacja z suwerennego państwa zmusiłaby naród żydowski do powrotu do statusu globalnej mniejszości, narażając go na odrodzenie antysemityzmu, prześladowań i ostatecznej asymilacji – los, który określiła mianem narodowego samobójstwa.

Odpowiedź na współczesną krytykę i zastrzeżenia

Konieczność zachowania niepodległości stanowi odpowiedź na współczesną krytykę sugerującą, że istnienie Izraela lub jego polityka zwiększają zagrożenia dla światowych społeczności żydowskich. Gavison odpierała te zarzuty, podkreślając, że nawet w obliczu aktywnych zagrożeń obywatele Izraela nie są uzależnieni od dobrej woli zagranicznych władców. Co więcej, antysemityzm jest zjawiskiem starszym niż państwo nowoczesne, a Izrael służy zarówno jako fizyczne schronienie, jak i tarcza dyplomatyczna dla Żydów na całym świecie.

Poza fizycznym przetrwaniem suwerenność zapewnia wyjątkową jakość życia, oferując jedyne środowisko, w którym judaizm może być praktykowany we wszystkich aspektach egzystencji, w tym w sprawowaniu rządów. Tworzy ona odrębną sferę publiczną, w której normy społeczne i kulturowe w naturalny sposób wzmacniają, a nie osłabiają tożsamość żydowską, skutecznie przeciwdziałając zewnętrznym naciskom asymilacyjnym.

Przeciwstawianie się konwencjonalnym prawom historii

Przetrwanie i odrodzenie narodu żydowskiego przeczą konwencjonalnym wzorcom historycznym. Myśliciele tacy jak Yaacov Herzog twierdzili, że wyjątkowa trajektoria narodu żydowskiego stawia go poza standardowymi prawami historii, zapewniając mu niezaprzeczalną więź z własną ziemią, zakorzenioną zarówno w wierze, jak i w przeszłości. Yoram Hazony argumentował, że ta historyczna wytrwałość przez wieki wygnania była podtrzymywana nie przez zwykłą troskę o fizyczne przetrwanie, lecz przez zbiorowe oddanie transcendentnemu powołaniu i tożsamości.

Hazony podkreślał, że to właśnie gotowość do ryzykowania życia dla tego ideału – a nie skupienie się na samym przetrwaniu – zapewniła ciągłość narodu.

Ben-Gurion również wskazywał na bezprecedensowy charakter narodu, który pomimo dwóch tysiącleci rozproszenia i prześladowań nie stracił z oczu celu, jakim był powrót i odnowienie niepodległości. W konsekwencji przetrwanie państwa nie zależy od zewnętrznego konsensusu, lecz od nieodłącznego prawa do tej ziemi oraz niezależnej zdolności do jej obrony.

David Ben-Gurion o suwerennym bezpieczeństwie

W swoim przełomowym zeznaniu z 1946 roku przed Anglo-Amerykańską Komisją Śledczą David Ben-Gurion, pełniący wówczas funkcję przewodniczącego zarządu Agencji Żydowskiej, wyjaśnił, że państwo żydowskie zasadniczo oznacza „bezpieczeństwo Żydów”. Zauważył, że nawet w krajach, w których Żydzi wydają się bezpieczni, z natury rzeczy brakuje im prawdziwego oparcia, ponieważ bezpieczeństwo to zapewnia im ktoś inny. Poprzez utworzenie Państwa Izrael naród żydowski zyskał narzędzie do samodzielnej obrony, przechodząc od pozycji zależności do pełnej autonomii.

Ponadto Ben-Gurion wyraził podziw dla historycznej anomalii narodu żydowskiego, zauważając, że nie zna innego ludu, który przez dwa tysiąclecia wygnania, rozproszenia i prześladowań nie zniknął z kart historii, nie popadł w rozpacz ani nie uległ całkowitej asymilacji. Zamiast tego nieustanne pragnienie powrotu i wiara w wybawienie doprowadziły do bezprecedensowego odrodzenia niepodległości narodowej.

Ruth Gavison o przetrwaniu i kulturze

Profesor Ruth Gavison zdecydowanie podkreślała, że istnienie Izraela jest niezbędnym warunkiem bezpieczeństwa jego żydowskich obywateli oraz kontynuacji cywilizacji żydowskiej. Krytykom polityki izraelskiej przeciwstawiła cztery tezy:

• Bezpieczeństwo Izraela nie zależy od dobrej woli społeczeństw przyjmujących.
• Antysemityzm znacznie wyprzedza powstanie nowoczesnego państwa, a Izrael pełni rolę kluczowego schronienia dyplomatycznego.
• Syjonizm zapewnia jakość życia Żydów, umożliwiając praktykowanie judaizmu w pełnym wymiarze, w tym w polityce.
• Izrael jest wyjątkową sferą publiczną, w której presje kulturowe działają na rzecz zachowania tożsamości, a nie wymuszają asymilację.

Gavison stwierdziła, że utworzenie Izraela było w pełni uzasadnione i pozostaje takie do dziś, ponieważ rezygnacja z niego oznaczałaby powrót do ciągłego strachu przed prześladowaniami i ludobójstwem, co byłoby równoznaczne z narodowym samobójstwem.

W obliczu współczesnych wyzwań zewnętrznych i presji międzynarodowej premier Izraela Benjamin Netanjahu przesuwa podstawę legitymizacji Izraela z zagranicznej aprobaty na niezależność. Netanjahu zauważył:

„Nasze istnienie nie zależy od gotowości Palestyńczyków do zawarcia z nami pokoju. Nasze istnienie jest zabezpieczone przez nasze prawo do życia na tej ziemi oraz naszą zdolność do obrony tego prawa”.

Perspektywa ta opiera przetrwanie państwa wyłącznie na jego historycznym prawie do ojczyzny oraz na niezależnej zdolności militarnej.

Uwaga końcowa: Stały imperatyw autonomii

Współczesne państwo Izrael stanowi znacznie więcej niż tylko geopolityczną odpowiedź na tragedię; jest ono urzeczywistnieniem egzystencjalnej konieczności. Od XVIII-wiecznej obrony bezpaństwowców przez Edmunda Burke’a po XX-wieczne ostrzeżenia Davida Ben-Guriona i Ruth Gavison – intelektualny konsensus pozostaje jasny: naród, który w kwestii swojego bezpieczeństwa polega na „dobroci innych”, żyje na kredyt. Odmawiając powrotu do strukturalnej bezbronności, państwo żydowskie zabezpiecza nie tylko życie fizyczne swoich obywateli, ale samą przyszłość cywilizacji żydowskiej i zachodniej.

W epoce, w której legitymizacja Izraela jest nieustannie poddawana próbom, o jego przetrwaniu nie zadecyduje zmieniający się konsensus międzynarodowy ani aprobata zagranicy. Istnienie Izraela pozostaje trwale zakotwiczone w jego nieugiętym prawie do ojczyzny przodków oraz w suwerennej zdolności do jej obrony.

Dr Alex Grobman jest starszym stałym pracownikiem naukowym w Towarzystwie im. Johna C. Danfortha, członkiem Rady Naukowców na rzecz Pokoju na Bliskim Wschodzie oraz członkiem rady doradczej Narodowej Chrześcijańskiej Konferencji Przywództwa Izraela (NCLCI). Posiada tytuł magistra i doktora współczesnej historii Żydów uzyskany na Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie.

Cena suwerenności

Przyslala Ewa Korulski