Los przedwojennych synagog w Europie

Te zabytkowe synagogi przetrwały zniszczenia II wojny światowej. Niektóre zostały odrestaurowane, inne leżą w ruinie, opuszczone i zapomniane. Kilka zostało niepokojąco przekształconych.

Podczas moich podróży po Europie, śledząc niewyobrażalne okropności żydowskiej historii, odwiedziłem miejsca starożytnych synagog, które przetrwały zniszczenie podczas Holokaustu. Starałem się odkryć ich obecny stan i los społeczności żydowskich, którym kiedyś służyły.

To, co odkryłem, było zdumiewające. Podczas gdy niektóre synagogi zostały pieczołowicie odrestaurowane, inne nadal leżą w ruinie. Wiele zostało niepokojąco przekształconych i dziś służą jako restauracje, bary, a nawet supermarket, który teraz sprzedaje wieprzowinę.

Kraków, Polska

Przed Holokaustem w Krakowie mieszkało 70 000 Żydów, co stanowiło 25% populacji miasta. Obecnie wiadomo, że mieszka tam tylko około 140 Żydów. Faktyczna liczba może być wyższa, ponieważ wielu Polaków albo nie identyfikuje się jako Żydzi, albo nie zdaje sobie sprawy ze swojego żydowskiego pochodzenia.

Zbudowana w 1896 r. synagoga Chewra Tehillim jest jedną z mniej udokumentowanych żydowskich atrakcji w Krakowie. Budynek wielokrotnie zmieniał właścicieli po wojnie i został zwrócony społeczności żydowskiej w 2001 r. W 2008 r. odkryto cenne polichromie ścienne, w tym przedstawienia scen biblijnych i miejsc świętych w Jerozolimie. Jednak wiele dzieł sztuki pozostaje uszkodzonych.

Obecnie ta zabytkowa synagoga została przekształcona w bar/restaurację o trafnej nazwie HEVRE Bar, łącząc żydowską historię budynku z jego nową funkcją.

Obecnie bar HEVRE, dawna krakowska synagoga Hevra Tehillim.

Odkryte w 2008 r. polichromie ścienne przedstawiające święte miejsca w Jerozolimie.

Wizerunki biblijnych zwierząt i hebrajski napis głoszący „Świeca duszy” w dawnej galerii dla kobiet. Zabytkowa synagoga, która została przekształcona w bar/restaurację.

Trnava, Słowacja

Obecność Żydów w Trnavie sięga XII wieku. Ponad 80% społeczności żydowskiej zostało zamordowanych podczas Holokaustu i obecnie nie mieszka tam żaden Żyd.

Synagoga ortodoksyjna z 1892 r. popadła w ruinę po Holokauście. W 2010 r. budynek został odnowiony i przekształcony w restaurację trafnie nazwaną „Synagoga Cafe”.

Ponieważ dziś w Tarnowie nie mieszkają już Żydzi, dawna synagoga została przekształcona w kawiarnię.

Synagoga ortodoksyjna z 1892 r., obecnie „Synagoga Cafe”.

Odnowiony i przebudowany w 2010 r. budynek dawnej synagogi prawosławnej w Trnawie.

Stupava, Słowacja

Zbudowana w 1803 r. synagoga Stupava jest drugą najstarszą na Słowacji. Podczas gdy jej zewnętrzna część (odnowiona w 2008 r.) wygląda skromnie, wnętrze zdobią kolorowe dekoracje i hebrajskie inskrypcje, z których wiele jest nadal widocznych.

Synagoga, która nie jest już używana do celów religijnych, została przekształcona w centrum kulturalne. Graffiti na ścianach sugerują, że przestrzeń była niewłaściwie wykorzystywana, prawdopodobnie do palenia.

Budynek 220-letniej synagogi w Stupava został odnowiony w 2008 roku.

Oszałamiający kontrast ze skromną elewacją budynku dawnej synagogi w Stupavie. Synagoga nie jest już wykorzystywana do celów religijnych, pełni obecnie funkcję ośrodka kulturalnego. Zachowane są do dziś hebrajskie napisy na budynku dawnej synagogi w Stupavie.

Inowłódz, Polska

Żydzi mieszkali w Inowłodzu od XVI wieku, a synagogę wybudowano tam w 1820 roku. W przededniu II wojny światowej około 400 Żydów, jedna trzecia ludności miasta, nazywało Inowłódz swoim domem. Podczas wojny naziści zdewastowali synagogę, ale budynek przetrwał.Obecnie dawna synagoga pełni funkcję supermarketu, w którym wieprzowina jest jednym z produktów sprzedawanych w środku. W dawnej sali modlitewnej nadal znajdują się żyrandole w kształcie menory i oryginalne malowane modlitwy na ścianach.

W budynku dawnej synagogi w Inowłodzu z 1820 roku mieści się obecnie supermarket.

Pod żyrandolami w kształcie menory można kupić m.in. wieprzowinę.

Ściany zdobią tablice z modlitwami do ówczesnego władcy, cara Mikołaja II.

Tablice z modlitwami w języku rosyjskim i hebrajskim są jedynymi tego rodzaju w Polsce.

Budapeszt, Węgry

Na początku II wojny światowej Węgry były domem dla miliona Żydów, z czego 200 000 mieszkało w Budapeszcie – prawie 25% populacji miasta. Stolica była centrum życia żydowskiego, szczycąc się 125 synagogami przed 1940 r.

Synagoga przy ulicy Rumbach to imponująca budowla zbudowana w 1872 roku.

Podczas II wojny światowej obóz przekształcono w obóz internowania, w którym zgromadzono co najmniej 20 000 Żydów przed deportacją na śmierć.

Po wojnie, w 1959 r., modlitwy ustały całkowicie. Synagoga stała pusta przez oszałamiające sześćdziesiąt lat, aż w 2021 r. została całkowicie odrestaurowana i ponownie otwarta jako ośrodek kulturalny.

Synagoga przy ulicy Rumbach stała pusta przez sześć dekad, aż do 2021 roku.

Synagoga przy ulicy Rumbach, przekształcona w centrum kulturalne.

W trzypiętrowej synagodze znajduje się stała wystawa przedstawiająca historię węgierskich Żydów.

Nagytétény było kiedyś odrębną wioską z aktywną społecznością ortodoksyjnych Żydów. Po Holokauście tylko pięć rodzin żydowskich powróciło do tego obszaru.

Synagoga Nagytétény z XIX wieku została opuszczona, a później przekształcona w magazyn. W 2013 r. została odrestaurowana i przekształcona w bibliotekę publiczną, a oryginalna Arka Tory została zachowana jako świadectwo jej przeszłości.

Publiczna biblioteka z Arką Przymierza, dawna synagoga Nagytétény.

P.S.Ciag dalszy tego artykulu i wstrzasajace fotografie opuszczonych synagog znajadzieci po adresem

aish.com /los-europejskich-synagog-przedwojennych-przebudowana-synagoga-która-sprzedaje-wieprzowinę/

Ludzie, przecież tu jeszcze słychać glosy modlących Żydow, strzały i płacze tych których zamordowali. Skladam wyrazy szczunku i podziekowania p.Bente Kahan, ktora zdolala tak pięknie odnowić synagogę we Wroclawiu „POD BIALYM BOCIANEM”. Napisane w dniu urodzin mego Taty z”l Jakow Lewinter.

Placzę razem z tymi Żydami, których już nie ma. Zosia Braun. Tel Aviv 7.2.2026

ZRODLO: https://aish.com/the-fate-of-europes-pre-war-synagogues-the-repurposed-synagogue-that-sells-pork/

TLUMACZENIE: ZOSIA BRAUN