Autor: Jacob Magid

.„ Nie będziemy opracowywać broni jądrowej ”

Strony ogłaszają „natychmiastowe i trwałe zakończenie działań wojennych na wszystkich frontach, w tym w Libanie”. Kwestia wzbogaconego uranu w Iranie ma zostać „odpowiednio uregulowana w ostatecznym porozumieniu”, które strony zobowiązały się podpisać w ciągu 60 dni.

Poniżej znajduje się treść protokołu ustaleń, który – według zapewnień strony amerykańskiej – został podpisany elektronicznie z Iranem w niedzielę. Dokument ma na celu zakończenie konfliktu zbrojnego oraz zainicjowanie 60-dniowych negocjacji w sprawie irańskiego programu jądrowego i innych spornych kwestii.

1. Zakończenie działań zbrojnych: Stany Zjednoczone Ameryki oraz Islamska Republika Iranu, wraz ze swoimi sojusznikami, ogłaszają natychmiastowe i trwałe zakończenie operacji wojskowych na wszystkich frontach, w tym w Libanie. Strony zobowiązują się do zaniechania działań wojennych, powstrzymania się od gróźb użycia siły lub jej stosowania, a także do zagwarantowania integralności terytorialnej i suwerenności Libanu. Ostateczne porozumienie potwierdzi trwałość tych postanowień.
2. Suwerenność: Strony zobowiązują się do poszanowania wzajemnej suwerenności i integralności terytorialnej oraz do powstrzymania się od ingerencji w sprawy wewnętrzne drugiej strony.
3. Harmonogram negocjacji: USA i Iran zobowiązują się do wynegocjowania ostatecznego porozumienia w terminie maksymalnie 60 dni, z możliwością przedłużenia tego okresu za obopólną zgodą.
4. Zniesienie blokady: Niezwłocznie po podpisaniu protokołu USA rozpoczną znoszenie blokady morskiej oraz wszelkich ograniczeń utrudniających funkcjonowanie Iranu, kończąc proces całkowitego odblokowania w ciągu 30 dni. Ruch statków zostanie proporcjonalnie dostosowany do wolumenu z okresu przedwojennego. USA zobowiązują się ponadto do wycofania swoich sił z okolic Iranu w ciągu 30 dni od zawarcia ostatecznego porozumienia.
5. Bezpieczeństwo żeglugi: Po podpisaniu protokołu Iran dołoży wszelkich starań, aby zapewnić bezpieczną i niezakłóconą żeglugę handlową w Zatoce Perskiej oraz na Morzu Omańskim. Ruch zostanie w pełni przywrócony w ciągu 30 dni. Iran podejmie dialog z Sułtanatem Omanu oraz innymi państwami nadbrzeżnymi w celu określenia zasad zarządzania Cieśniną Ormuz, zgodnie z prawem międzynarodowym.
6. Wsparcie gospodarcze: USA, wraz z partnerami regionalnymi, opracują plan odbudowy gospodarczej Iranu o wartości co najmniej 300 miliardów dolarów. Mechanizm realizacji planu zostanie sfinalizowany w ostatecznym porozumieniu. USA udzielą niezbędnych licencji i zwolnień umożliwiających przeprowadzenie stosownych transakcji finansowych.
7. Sankcje: USA zobowiązują się do zniesienia wszelkiego rodzaju sankcji wobec Iranu – w tym rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ, Rady Gubernatorów MAEA oraz jednostronnych sankcji amerykańskich (zarówno pierwotnych, jak i wtórnych) – zgodnie z harmonogramem ustalanym w ostatecznym porozumieniu.
8. Program jądrowy: Iran potwierdza, że nie będzie pozyskiwać ani opracowywać broni jądrowej. Strony uzgodniły, że kwestia zapasów wzbogaconego uranu zostanie rozwiązana poprzez mechanizm rozcieńczania na miejscu pod nadzorem MAEA. Pozostałe kwestie związane z potrzebami jądrowymi Iranu zostaną uregulowane w ostatecznym porozumieniu.
9. Status quo: Do czasu zawarcia ostatecznego porozumienia strony utrzymują obecny stan rzeczy: Iran nie rozszerza programu jądrowego, a USA nie nakładają nowych sankcji ani nie rozmieszczają dodatkowych sił w regionie.
10. Eksport ropy: Niezwłocznie po podpisaniu protokołu, Departament Skarbu USA zacznie wydawać zezwolenia na eksport irańskiej ropy naftowej i produktów pochodnych oraz na obsługę powiązanych transakcji bankowych, ubezpieczeniowych i transportowych.
11. Aktywa: Po wdrożeniu protokołu USA zapewnią pełną dostępność zamrożonych środków i aktywów Iranu. Procedury ich uwalniania zostaną uzgodnione w trakcie negocjacji. Środki te będą w pełni dostępne dla beneficjentów wyznaczonych przez Bank Centralny Iranu.
12. Monitoring: Strony ustanowią mechanizm wykonawczy w celu monitorowania przestrzegania niniejszego protokołu oraz przyszłego porozumienia.
13. Warunkowość negocjacji: Rozpoczęcie negocjacji nad ostatecznym porozumieniem będzie uzależnione od pomyślnego wdrażania postanowień punktów 1, 4, 5, 10 oraz 11.
14. Uznanie międzynarodowe: Ostateczne porozumienie zostanie zatwierdzone wiążącą rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ

14-punktowy protokół ustaleń między USA a Iranem

Argumenty „ZA” (Perspektywa zwolenników porozumienia)

• Deeskalacja regionalna: Zwolennicy wskazują, że natychmiastowe zakończenie działań wojennych i otwarcie szlaków morskich (Cieśnina Ormuz) to kluczowe kroki dla globalnego bezpieczeństwa energetycznego i uniknięcia pełnoskalowej wojny.
• Hamulec nuklearny: Zobowiązanie do rozcieńczania zapasów uranu pod nadzorem MAEA jest postrzegane jako najbardziej realistyczny sposób na zatrzymanie irańskich ambicji nuklearnych bez uciekania się do bombardowań instalacji wojskowych.
• Stabilizacja gospodarcza: Odblokowanie środków finansowych oraz plan odbudowy (300 mld USD) mają za zadanie „wciągnąć” Iran w światowy obieg gospodarczy, co teoretycznie zwiększa presję na utrzymanie pokoju poprzez zależność od globalnych rynków.

Argumenty „PRZECIW” (Perspektywa krytyków porozumienia)

• Brak gwarancji trwałości: Krytycy często wskazują, że 60 dni to zbyt krótki czas na wynegocjowanie ostatecznego porozumienia, a dotychczasowe doświadczenia z podobnymi układami pokazują, że Iran może wykorzystać ten czas na umocnienie swoich pozycji bez realnej zmiany polityki.
• Ryzyko finansowania terroryzmu: Odmrożenie irańskich aktywów jest często krytykowane jako środek, który – mimo deklaracji o „celach gospodarczych” – może zostać przekierowany na wsparcie regionalnych grup zbrojnych (proxy), co w dłuższej perspektywie destabilizuje region.
• Niewystarczające kontrole: Przeciwnicy argumentują, że sam mechanizm rozcieńczania uranu nie rozwiązuje kwestii rozwoju technologii rakietowej ani wpływów Iranu w krajach takich jak Liban, co czyni porozumienie powierzchownym.

______________________

Podsumowując, porozumienie jest traktowane raczej jako „kruche zawieszenie broni” niż trwały pokój, gdzie kluczowe wyzwania (atom, finansowanie) zostały odroczone w czasie, co zwiększa ryzyko powrotu do eskalacji w razie fiaska 60-dniowych negocjacji.