Bogumila Gruggel

Wladyslaw Horodecki- genialny budowniczy Kijowa -ponizej ciag dalszy ( patrz czesc 9 )

Bardzo ciekawy artykuł o inż. Horodeckim ukazał się w „Spotkaniach z Zabytkami” nr 12 z 2003 r., autorem artykułu jest Jarosław Komorowski.  „….W dzisiejszym Kijowie znajdziemy parę „polskich” ulic: Krakowską, Kopernika, Adama Mickiewicza i Jarosława Iwaszkiewicza. Wasilewskiej Wandy nie liczę, skoro wyrzekła się polskości dla „internacjonału”. Ale jest jeszcze jedna, najbardziej ze wszystkich eksponowana, łącząca Kreszczatik z dawnym teatrem Sołowcowa (obecnie Ukraiński Teatr Dramatyczny), dobrze więc kijowianom znana: ulica Architekta Horodeckiego. Nieprzypadkowo to ona właśnie, pierwotnie Mikołajewska, potem Marksa, nosi imię jednego z najwybitniejszych przedstawicieli polskiej społeczności Kijowa z przełomu XIX i XX w. Po wytyczeniu w 1896 r. nowej ulicy Horodecki zabudowywał ją, tutaj też, przy Mikołajewskiej 3 m 7, mieszkał przez wiele lat.

Władysław Leszek Horodecki herbu Kornic  urodził się 4 czerwca (23 maja starego stylu) 1863 r. w Szoludkach koło Niemirowa na Podolu, w drewnianym dworze rodziców matki, Leopoldyny z Gluzińskich.

 Ojciec, także Władysław, rychło zabrał rodzinę do ich własnej, oddalonej o dwadzieścia kilometrów wsi Zabokrzycz, a latem odbył się chrzest w parafialnej Kopijówce. To narodziny syna sprawiły zapewne, że Władysław nie wziął udziału w powstaniu styczniowym, w odróżnieniu od swych braci, Artura i Szczęsnego, zesłanych potem na Sybir. W 1879 r. trzynastoletni chłopiec wyjechał z Zabokrzycza do Gimnazjum św. Pawła w Odessie, by rozpoczac nauke w gimnazjum realnym sw Pawla Juz wtedy zwròcono uwage na jego nieprzecietne zdolnosci rysunkowe, otrzymal nawet list pochwalny.

 W łatach 1885-1890 studiowal architekturę w Imperatorskiej Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu. Pracą dyplomową był budynek gimnazjum w Humaniu, ktòrego budowa rozpoczela sie pod nadzorem Horodeckiego w 1899 roku. To jego pierwsza autorska realizacja – istniejaca do dzis.

 W 1891 pòzniejszy budowniczy trzech narodòw, otrzymal dyplom, srebrny medal i wjechal do Kijowa. gdzie zamieszkal na stale.

     Wkrótce ożenił się z Kornelią Marr, córką rosyjskiego kupca.

 Początki 27-letniego absolwenta nie były błyskotliwe.byl przeciez  nie znanym w miescie, ktòre zaczelo gwaltownie sie rozwijac, mialo  juz siec wodociagowa i elektryczna. By jednak dac sie poznac pierwsze prace wykonywal darmo.  Pierwsza  byl  projekt grobowca (mauzoleum budowniczego linii kolejowych na południu kraju – barona Rudolfa Szteingeila).i miejskie szalety. Wykorzystując budowę kanalizacji miejskiej (1894), Horodecki otworzył pierwszy w Kijowie prywatny zakład budowy domowych instalacji sanitarnych.a potem zaklad For – cementownie.  Dało to mu stabilizację finansową, ale nie pozwalało na artystyczny rozwój.

 Dlatego, żeby nie popaść we frustrację, architekt realizował się w swojej ogromnej pasji – polowaniu.  

  Z myślistwem zetknął się jeszcze w trakcie praktyk studenckich. Polował w całej Rosji, Kraju Zakaspijskim w gòrach Altajskich.  Odwiedził dzisiejszy Azerbejdżan, Turkmenistan i Syberię Zachodnią. Był przy granicy z Persją i Afganistanem.

Jego podròze , polowania trwaly  z przerwami 15 lat.

 Ale największą legendą zostala  owiana  jego wyprawa do Afryki.

 W listopadzie 1911 roku wraz z dwójką przyjaciół z towarzystwa myśliwskiego M.M. Rastrapowiczem oraz M.W. Rubinszteinem wyruszył z Kijowa do Afryki by wziac udzial w safari u stòp Kilimandzaro i  pozostal tam przez caly rok. 

Pawel Koziol tak okreslil jego umiejetnosci strzeleckie; -znakomity strzelec, trafiający w szyjkę rzuconej w powietrze butelki. Zapalony myśliwy, który  w tych zamiłowaniach dorównywał Józefowi hrabiemu Potockiemu (Potocki zmarl 8 lat wczesniej niz Horodecki, ròwniez i on napisal wspomnienia z polowan)

Autor książki z 1914 roku: -W dżunglach Afryki – dziennik myśliwego, która zawiera także jego rysunki i zdjęcia.

.Wspomnienia sa napisane po rosyjsku, luksusowe ich wydanie z debowymi okladzinami mozna ogladac w kijowskim muzeum.

Wydal wspomnienia na wlasny koszt i tylko w ilosci 50-u egzemplarzy.

 Przeklad wspomnien na jezyk ukrainski ukazal sie w roku 2012, polski 2020. . 

Dzieki trofeom zostal wspòlzalozycielem muzeum Lowiectwa i 

 stosunkowo szybko stal sie jednym z najbardziej kreatywnych i rzetelnych architektòw Kijowa. 

  Projektował dużo i niemal wszystko, od świątyń i reprezentacyjnych gmachów poczynając, a na urządzeniach kanalizacyjnych kończąc. Oczywiście nie tylko w Kijowie; realizował liczne zamówienia od Wołynia po Kaukaz, m.in. w Czerkasach (cerkiew,  cokòl pomnika Aleksandra II, gimnazjum  meskie 1891, zenskie 1905 hala targowa 1909 z ktòrej pozostala tylko hala rybna , rzeźnia) Najbardziej interesujacy jest jednak budynek banku komercyjnego z 1914 roku w ekletycznej calosci dominuje secesja. W 2013 roku na gmachu gimnazjum zenskiego umieszczono tablice poswiecona artyscie.

 Trzydzieci km od Czerkies we wsi Moszny znajduje sie  jedyny zachowany drewniany budynek projektu Horodeckiego byl to szpital oraz szkola dla dobrze urodzonych dziewczat, zbudowany na polecenie hrabiny Balaszowej. Ona i jej maz przyjaznili sie z Hodoweckim, razem spedzali wolny czas i jezdzili na polowania. Obecnie zachowal sie jedynie  dom miejscowego lekarza z bogato zdobionym gankiem.

Znany architekt  budowal  tez  w stronach rodzinnych na Podolu.

 W 1904  wzniòsl kaplice  grobowa- mauzoleum  Potockich w Peczarze- jest to jedyne jego dzielo noszace sygnature twòrcy – tablice z napisem – planowal Wladyslaw Horodecki-.

Na szczegòlny styl obiektu skladaja sie elementy neoromanskie, neogotyckie i klasyczystyczn. „Wyloty rynien ujete sa w betonowe gargulce o rybio-gadzich ksztaltachobecnie jest to kosciòl sw Andrzeja Boboli . Prawoslawna kaplice dworska, obecnie w ruinie zaprojektowal dla Mikolaja Banaszowa w Rachnach Lasowych   Cukrowniaìe oraz dom  zarzadu majatkiem  postawil w Szpikowie). Wiele z tych obiektów uległo zagładzie, zwłaszcza w latach drugiej wojny światowej. Przetrwały jednak najcenniejsze, nadal znaczące w krajobrazie wspaniałego miasta nad Dnieprem. Tam pracowal przez 30 lat we wszelkich stylach od klasycyzmu i neogotyku po secesje. 

Moszny jedyny drewniany budynek zaprojektowany przez Horodeckiego. zròdlo – Dziennik Kijowski. 

  Na glòwnej niegdys ulicy Kijowa Mikolajewskiej z willami polozonymi na stromych zboczach  dzis Horodeckiego wzniòsl budynek  towarzystwa  handlowego Robotnik, obok fabryke mebli i dom handlowy Jòzefa Kimajera z figura Merkurego w tympanonie . W roku 1987 zaprojektowal dwa pawilony dla jòzefa i Konstantyna Potockich na wystawie rolniczo- przemyslowej.

. Architekt zaprojektował też 6-kondygnacyjny dom mieszkalny na ulicy Wielkiej Wasilkowskiej 25. Piękno w betonie Sławę przyniosła Horodeckiemu także praca nad Muzeum Historii i Sztuki. Opracował dokumentację do szkiców moskiewskiego architekta Bojcowa.

 Budynek został wykonany przy zastosowaniu na dużą skalę betonu – co wtedy było nowatorskim, odważnym posunięciem. Betonowe lwy stoją też przed gmachem muzeum. Nietrudno rozpoznać w nim

Władysława Horodeckiego, chociaż to realizacja koncepcji innego architekta. Horodecki eksperymentował z betonem także przy wznoszeniu kenesy karaimskiej, wykonując z niego subtelne detale architektoniczne w stylu arabskim. Budowę świątyni zleciła i w większości sfinansowała rodzina Kohenów – właścicieli kilku fabryk i sklepów z wyrobami tytoniowymi.

 Budowla w stylu mauretańskim powstala w latach 1898-1902 nie zachowała się niestety w pierwotnej formie do dzisiaj (zniszczona została delikatna kopuła). Ale nadal jest piękna – uznawana za jeden z najcenniejszych obiektów architektury w Kijowie. Dzis stanowi siedzibe Domu aktora, jest jednak w zlym stanie. 

 . W nowoczesny sposób beton został też użyty przy budowie kościoła pod wezwaniem Świętego Mikołaja w Kijowie. o ktòrego historii juz wczesniej wspomnialam. 

 Tutaj także Horodecki adaptował projekt innego architekta – Stanisława Wołowskiego. Ten kościół w stylu neogotyckim stoi na fundamentach wspartych na palach betonowych. 17-metrowe sklepienia nad nawą wykonane zostały z betonu sprężonego. Obie te techniki nie były dotychczas stosowane w Kijowie. Polowanie na nosorożca Ale Horodecki znany był w Kijowie nie tylko dzięki śmiałym koncepcjom architektonicznym. Był postacią ekscentryczną i wyrazistą. Wyróżniał się nie tylko elegancja ( nosil najmodniejsze i najdrozsze garnitury)  ale i stylem zycia

. Spacerowal po miescie z zywa malpka na ramieniu, mieszkal nie tylko w domu z chimerami w ktòrym ostatnie pietro przeznaczyl dla siebie i rodziny, ale i w plywajacej daczy z tarasami i werandami, jako jeden z pierwszych kupil samochòd, latal samolatami. Jego techniczne pasje łączyły go z Igorem Sikorskim – twórcą łodzi latających i pierwszych samolotów wielosilnikowych. Sikorski w 1940 roku opracował model helikoptera Vought-Sikorsky 300 z silnikiem 75KM, prototyp dzisiaj latających śmigłowców. Próby nad tym urządzeniem przeprowadzał jeszcze w Kijowie, a maszynę testował właśnie Horodecki.

 Byl cenionym kynologiem, znawca psòw mysliwskich. Opròcz architektury mial wiele innych pasji; jubilerstwo, malowanie akwareli,  tworzenie grawiur , projektowanie kostjumòw dla  pierwszego stacjonarnego teatru w Kijowie. teatru Solowcowa i sukien dla zony Kornelii.

Cokolwiek projektowal uzyskiwalo unikalny, artystyczny  charakter, niezaleznie od tego czy byla to swiatynia, czy dom mieszkalny, czy kaplica grobowa. Tych ostatnich wybudowal kilka, ale sa one przewaznie zle zachowane.

 Najslyniejsza jego praca pozostanie wspomniany juz dom z chimerami. Do dzis kraza po Kijowie legendy z nim zwiazane, mòwi sie, ze  dom zostal zbudowany dla còrki, ktòra utopila sie w Dnieprze, a w rzeczywistosci zaròwno zona jak i còrka go przezyly bo sa wymienione na jego nekrologu,mòwi sie o klatwie rzuconej przez  samego architekta na osoby, ktòre by ten dom nabyly w wyniku aukcji. 

  Horodecki wydał na dom ponad 15 tysięcy rubli. Budowę ukończył w maju 1903 roku. Sam projektował wnętrza, sufity zdobił freskami. We wnętrzach, tak jak na fasadzie, znalazły się rzeźby Elio Salii. „Dom z chimerami” miał być perfekcyjny pod każdym względem.

 Niestety w czasie jego realizacji popadl w dlugi i nie mògl splacic pozyczki zaciagnietej w banku. W dodatku czasy byly niespokojne, rewolucja z 1905  miala wybuchnac za trzy lata…..kazdy kto by ten dom kupil i tak zostalby z niego predzej czy pòzniej  wywlaszczony. Jak widac losy tego domu sa szczegòlne nie tylko 

 po jego powstaniu  ale  i przed jego wybudowaniem.  

 Kiedy w trakcie budowy obiektu przyjaciel Horodeckiego – także architekt  Aleksander Kobielew – z powątpiewaniem odniósł się do technicznych możliwości zrealizowania planów, ten przyjął wyzwanie. Zawarty wówczas zakład wygrał, a – według świadków – skomentował go tak: Może to i dziwny dom, ale nie będzie w Kijowie człowieka, który by, przechodząc obok, nie zatrzymał się, aby go obejrzeć.

  Miał rację. Dlaczego budowa „Domu z chimerami” wzbudzała tyle wątpliwości? Otóż działka była niewielka i bardzo stroma. Dom od ulicy Bankowej ma cztery kondygnacje, od drugiej strony sześć. Aby wzmocnić konstrukcję, wbito w ziemię 5-metrowe betonowe pale. Autorem tej nowatorskiej konstrukcji był Anton Strauss, przyjaciel architekta.

Prezydent Ukrainy na tle domu z chimerami- zròdlo Polonika 

W roku 1913 artysta byl zmuszony sprzedac dom, pòzniej  znacjonalizowany przez bolszewikòw.  W roku 1920, gdy polskie wojsko opuscilo Kijòw, artysta wyjechal do Warszawy. Przez trzy lata byl zatrudniony w Ministerstwie Robòt Publicznych , pracowal miedzy innymi przy restauracji palacu   ksiazat Wisniowieckich w Wisniowcu na Wolyniu. 

Od 1925 roku pracowal dla amerykanskiej firmy „HenryUlen & Company”projektujac budowle przemyslowe- wieze cisnien w Czestochowie, Radomiu, Piotrkowie Trybunalskim, hale targowa tamze, zaklad kapielowy w Zgierzu i gmach Kasyna w Otwocku.

 Obecnie w odnowionym gmachu miesci sie liceum Ogòlnoksztalcace  

31 stycznia 1979 r. budynek kasyna wpisano do rejestru zabytków i jest atrakcją dla przybywających do Otwocka turystów. 

 W 1928 roku Horodecki przyjal propozycje swojej firmy i wyjechal do Persji w charakterze glòwnego architekta budowy  perskich. kolei, rok pòzniej wybudowal monumentalny  dworzec glòwny  w Teheranie.  i wyjechal na polowanie nad morze Kaspijskie . Otrzymal od szacha i rzadu perskiego propozycje zaprojektowania palacu, hotelui teatru. Niestety smierc przeszkodzila mu w realizacji  tych obiektòw. 

Zmarl na atak serca 3-ego stycznia 1930 roku, pochowany jest na katolickim cmentarzu Dulab- na grobie (wszystkie sa identyczne) widnieje napis . niech mu obca ziemia bedzie lekka…

„I nikt już o nim nie wspomni –

I jest już garścią popiołów –

A twarda ziemia wygnaniaNa sercu cięży jak ołów.”Bezimiennemu- Adam Asnyk

Bogumila Gruggel

Wszystkie wpisy Bogumily TUTAJ