Avraham Russell Shalev

Najpierw zaprzeczają naszej historii. Potem budują na jej gruzach.

Według doniesień, Autonomia Palestyńska planuje budowę meczetu w miejscu Basenów Salomona – starożytnego kompleksu archeologicznego położonego cztery kilometry (około 2,5 mili) na południe od Betlejem.

Tej inwestycji nie można traktować jako zwykłego sporu o zagospodarowanie terenu. Baseny Salomona stanowią integralną część historycznego krajobrazu żydowskiej Jerozolimy. Wspomina o nich w „Starożytnościach żydowskich” Józef Flawiusz, pisząc, że miejsce to odwiedził król Salomon. Archeolodzy powszechnie datują powstanie basenów na okres hasmonejski (140–37 r. p.n.e.) lub herodiański (37 r. p.n.e. – 70 r. n.e.), kiedy to rosnąca liczba pielgrzymów zmierzających do Świątyni w Jerozolimie wymusiła rozbudowę infrastruktury wodnej.

Miejsce to jest zatem czymś więcej niż tylko ciekawostką archeologiczną. Stanowi element fizycznej infrastruktury, która wspierała żydowskie życie religijne w starożytnej Jerozolimie. Dlatego plany Autonomii Palestyńskiej należy postrzegać w kontekście znacznie szerszej kampanii ideologicznej.

Autonomia Palestyńska – podobnie jak duża część palestyńskiego ruchu narodowego – nie tylko kwestionuje współczesną suwerenność Izraela, ale systematycznie zaprzecza historycznym powiązaniom między narodem żydowskim a Ziemią Izraela. Stanowiska archeologiczne potwierdzające żydowską starożytność nie są traktowane jako wspólne dziedzictwo kulturowe, lecz jako przeszkody dla palestyńskiej narracji politycznej.

Niszczenie, zaniedbywanie, przywłaszczanie i zmiana klasyfikacji żydowskich stanowisk archeologicznych nie są przypadkowymi działaniami. Stanowią fizyczny wyraz ideologii, która najpierw neguje historię Żydów, a następnie próbuje usunąć jej wszelkie ślady z krajobrazu.

To zaprzeczenie jest zakorzenione w dokumentach założycielskich palestyńskiego ruchu narodowego. Artykuł 18 Palestyńskiej Karty Narodowej odrzuca historyczne i duchowe więzi między Żydami a Palestyną, neguje tożsamość narodową Żydów i sprowadza judaizm wyłącznie do religii wyznawanej przez obywateli innych krajów. Przekaz jest jednoznaczny: Żydzi nie są narodem, ich historia na tej ziemi jest sfabrykowana, a żydowska suwerenność – bezprawna.

Przywódcy palestyńscy od dziesięcioleci powielają te tezy. Mahmoud Al-Habbash, doradca przewodniczącego Autonomii Palestyńskiej ds. religijnych, określił historię Żydów na tym terenie jako zbiór kłamstw mających usprawiedliwić „okupację”. Twierdzi on, że Izrael nie tylko przejął terytorium, ale sfabrykował całą narrację historyczną, aby uzasadnić swoje roszczenia. Al-Habbash neguje również, jakoby naród żydowski kiedykolwiek posiadał Świątynię na Wzgórzu Świątynnym, nazywając Izraelczyków „obcą siłą okupacyjną”.

Przewodniczący Autonomii Palestyńskiej Mahmoud Abbas stosuje ten sam rewizjonizm, powtarzając m.in. fałszywą tezę, jakoby starożytne świątynie żydowskie znajdowały się w Jemenie, a nie w Jerozolimie. Twierdzi również, że współcześni Żydzi nie są potomkami starożytnych Izraelitów, lecz Chazarów. Teoria ta służy jako broń polityczna: poprzez zerwanie więzi między współczesnymi Żydami a starożytnymi Izraelitami, przywódcy palestyńscy próbują podważyć autentyczność dowodów archeologicznych znajdujących się pod stopami mieszkańców regionu.

Poglądy te są instytucjonalizowane poprzez uniwersytety, media państwowe oraz najwyższe szczeble władzy. Podczas konferencji na Uniwersytecie Otwartym Al-Quds, premier Muhammad Shtayyeh oraz inni oficjele powtarzali teorię o Chazarach, kwestionując jakikolwiek związek Żydów z Ziemią Izraela. Shtayyeh stwierdził wręcz, że dziesięciolecia wykopalisk po 1967 roku nie wykazały żadnego dowodu na obecność Żydów na tych terenach.

Konsekwencje materialne tego podejścia są oczywiste. Jeśli historia Żydów jest odrzucana jako polityczny mit, żydowskie stanowiska archeologiczne przestają być chronione. Można je zaniedbywać, zabudowywać lub włączać do wyłącznie palestyńskiej narracji historycznej. Proponowana budowa przy Basenach Salomona jest zatem kontynuacją kampanii mającej na celu fizyczną transformację materialnych śladów żydowskiej historii.

Działanie to stanowi również naruszenie zobowiązań prawnych. Zgodnie z Porozumieniem tymczasowym z 1995 roku (tzw. Oslo II), strona palestyńska jest zobowiązana do ochrony stanowisk archeologicznych i zapobiegania ich niszczeniu.

Co więcej, międzynarodowe prawo karne uznaje, że umyślne niszczenie dóbr kulturowych i religijnych może stanowić coś więcej niż zniszczenie mienia. Gdy celem ataku stają się miejsca uosabiające tożsamość danego narodu, zniszczenie to staje się atakiem na samą społeczność. Podczas procesów norymberskich niszczenie synagog uznano za akt prześladowania i część zbrodni przeciwko ludzkości. Późniejsze orzecznictwo Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii (sprawy Kordicia i Krsticia) potwierdziło, że niszczenie dziedzictwa kulturowego jest dowodem zamiaru dyskryminacji lub wyeliminowania grupy.

Zasada ta została zastosowana w 2016 roku przez Międzynarodowy Trybunał Karny w sprawie Ahmada al-Faqiego al-Mahdiego, skazanego za niszczenie obiektów religijnych w Timbuktu. Trybunał uznał, że takie miejsca nie są jedynie „kamieniami”, lecz fundamentem zbiorowej pamięci i tożsamości.

Wniosek jest klarowny: wymazywanie dziedzictwa kulturowego nie jest kwestią drugorzędną, lecz integralną częścią konfliktu. Nie można oczekiwać, że Autonomia Palestyńska będzie wiernie chronić dziedzictwo żydowskie, podczas gdy jej przywódcy otwarcie głoszą, że jest ono fałszywe.

Ochrona Basenów Salomona i podobnych stanowisk nie jest aktem ekspansji politycznej, lecz aktem zachowania prawdy historycznej. W obliczu zorganizowanej kampanii zaprzeczania, obowiązek ochrony tego dziedzictwa – które stanowi część wspólnej spuścizny ludzkości – staje się pilnym imperatywem.

Niekończąca się wojna z historią Żydów