Autor: Stefan Frank

Po okresie zbliżenia krajów Ameryki Południowej do wrogów Izraela, od pewnego czasu obserwuje się wyraźną, pozytywną zmianę w stosunkach dyplomatycznych z Izraelem.

Historycznie Ameryka Łacińska wielokrotnie stawała się schronieniem dla Żydów prześladowanych w Europie. Szczególnie wyróżniają się dwie fale migracji: ucieczka Żydów sefardyjskich po 1492 roku oraz emigracja z Europy Środkowej od lat 30. XX wieku.

Po wygnaniu Żydów z Hiszpanii na mocy edyktu z Alhambry, wielu tzw. conversos – przymusowo ochrzczonych Żydów i ich potomków – szukało nowego życia poza Europą. W wyniku kolonizacji hiszpańskiej i portugalskiej trafili oni do Nowego Świata. Choć Inkwizycja działała również w koloniach, Ameryka Łacińska oferowała większą swobodę, zwłaszcza gospodarczą. Ośrodki obecności sefardyjskiej powstały w Meksyku, Peru, Kolumbii oraz na Karaibach i w Brazylii.

Druga, znacznie liczniejsza fala imigracji, nastąpiła w latach 30. XX wieku, nasilając się po 1938 roku. W obliczu nazistowskich prześladowań Ameryka Łacińska przyjęła setki tysięcy osób. Kluczowymi krajami docelowymi stały się Argentyna (tworząc największą społeczność żydowską w regionie), Brazylia, Urugwaj, Chile, Meksyk i Boliwia. Mało znaną, lecz bohaterską rolę odegrał Mauricio Hochschild, pochodzący z Niemiec boliwijski magnat cynowy, który dzięki swoim kontaktom i majątkowi uratował przed Zagładą nawet 20 000 osób, finansując ich wizy i transport.

Kluczowe wsparcie przy narodzinach państwa

W listopadzie 1947 roku, podczas głosowania w ONZ nad planem podziału Palestyny, państwa Ameryki Łacińskiej odegrały decydującą rolę. Spośród 33 głosów „za”, prawie jedna trzecia pochodziła z tego regionu. Kraje takie jak Brazylia, Meksyk, Gwatemala, Urugwaj, Peru i Wenezuela otwarcie poparły utworzenie państwa żydowskiego. Bez tej solidarności decyzja ONZ o podziale nie zostałaby podjęta.

Era lewicowego chłodu i wpływów Iranu

Mimo wspólnej historii, ostatnie dekady przyniosły ochłodzenie relacji. Lewicowe rządy, które dochodziły do władzy od 1999 roku, z powodów ideologicznych często szukały konfliktu z Izraelem, promując antyizraelską retorykę i zrywając stosunki dyplomatyczne. Jednocześnie rządy te otwierały się na współpracę z reżimem ajatollahów w Iranie.

W rezultacie Hezbollah rozszerzył swoje wpływy w Wenezueli oraz na trójstyku granic Brazylii, Argentyny i Paragwaju. Boliwia pod rządami Evo Moralesa stała się bazą wywiadowczą dla Irańskiej Gwardii Rewolucyjnej (IRGC). Morales, prezydent w latach 2006–2019, jeszcze niedawno chwalił masakry dokonane przez Hamas 7 października 2023 r., nazywając je „buntem przeciwko kolonializmowi”.

Polityczny przełom i „Niebieska fala”

Ostatnie dwa lata przyniosły jednak gwałtowny zwrot. W wielu krajach regionu rządy lewicowe zostały zastąpione przez konserwatywne lub libertariańskie, co natychmiast przełożyło się na poprawę relacji z Izraelem.

• Argentyna: Wybrany w grudniu 2023 r. prezydent Javier Milei zadeklarował pełną solidarność z Izraelem i jego prawem do obrony, obiecując stać się „najbardziej przyjaznym Izraelowi prezydentem w historii kraju”.
• Chile: W listopadzie 2025 r. konserwatysta José Antonio Kast wygrał wybory, pokonując komunistkę Jeanette Jarę, która groziła zerwaniem stosunków z Jerozolimą. Kończy to erę Gabriela Borica, który wielokrotnie oskarżał Izrael o ludobójstwo i bojkotował jego dyplomatów.
• Boliwia: W grudniu 2025 r. Izrael i nowy, centroprawicowy rząd w La Paz przywróciły stosunki dyplomatyczne. Minister Gideon Sa’ar i jego boliwijski odpowiednik Fernando Aramayo podpisali stosowne porozumienie w Waszyngtonie, kończąc „niepotrzebny rozdział rozłamu”.
• Kostaryka: W grudniu 2025 r. oba kraje podpisały umowę o wolnym handlu, która ma stymulować wzrost eksportu i obniżyć koszty życia w Izraelu dzięki tańszemu importowi.
• Honduras: Prezydent-elekt Nasry Asfura ogłosił „nową erę” w relacjach, odcinając się od antysemickiej retoryki poprzedniej administracji, której członkowie otwarcie chwalili Hitlera lub powielali mity o „żydowskiej kontroli nad pieniądzem”.

Ambasador Izraela w Hondurasie, Nadav Goren, określa te zmiany mianem „niebieskiej fali”. Kraje Ameryki Łacińskiej coraz częściej stawiają na wolność, demokrację i bliską współpracę z USA oraz Izraelem, co pozwala z dużym optymizmem patrzeć na przyszłość tego regionu.

Kluczowe korzyści gospodarcze dla Izraela

1. Niższe koszty życia (Import żywności)

Kraje takie jak Argentyna, Kostaryka i Urugwaj to potęgi rolnicze.

• Wołowina i nabiał: Umowy z Argentyną i Urugwajem pozwalają na zwiększenie importu mięsa (koszernego) przy niższych cłach, co bezpośrednio wpływa na ceny w izraelskich supermarketach.
• Owoce egzotyczne i kawa: Nowa umowa z Kostaryką eliminuje bariery celne, co obniża ceny produktów spożywczych, które nie są uprawiane w Izraelu.

2. Nowe rynki dla izraelskiego sektora High-Tech

Ameryka Łacińska przechodzi obecnie gwałtowną cyfryzację.

• Cyberbezpieczeństwo: W związku z rosnącym zagrożeniem ze strony grup wspieranych przez Iran, kraje takie jak Argentyna i Chile inwestują miliony w izraelskie systemy ochrony infrastruktury krytycznej.
• Agrotech: Izraelskie technologie nawadniania kropelkowego i zarządzania uprawami są kluczowe dla krajów dotkniętych suszami (np. części Chile i Brazylii).

3. Bezpieczeństwo energetyczne i surowcowe

Współpraca z „trójkątem litowym” (Argentyna, Boliwia, Chile) ma znaczenie strategiczne.

• Lit dla technologii: Izrael rozwija sektor samochodów elektrycznych i magazynowania energii. Stabilne dostawy litu z Ameryki Południowej są kluczowe dla izraelskich startupów technologicznych.
• Górnictwo: Izraelskie firmy dostarczają zaawansowane oprogramowanie do optymalizacji wydobycia w kopalniach miedzi w Chile i cyny w Boliwii.

4. Turystyka i transport

• Bezpośrednie połączenia: Poprawa relacji sprzyja otwieraniu nowych tras lotniczych (np. przez El Al), co zwiększa wpływy z turystyki. Izraelczycy (szczególnie młodzi po wojsku) stanowią ogromną grupę turystów w Ameryce Południowej, a teraz ruch ten staje się dwustronny – coraz więcej pielgrzymów z Ameryki Łacińskiej odwiedza Ziemię Świętą.

Tabela: Korzyści z wybranych umów (2025-2026)

Wznowienie stosunków to sygnał, że Izrael dywersyfikuje swoje sojusze gospodarcze, stając się mniej zależnym wyłącznie od rynków europejskich, które bywają politycznie nieprzewidywalne.