Autor: Joshua Hoffman

W polityce międzynarodowej język nigdy nie jest tylko narzędziem komunikacji. Jest strategią, teatrem i kamuflażem. Niewiele reżimów opanowało tę sztukę tak precyzyjnie jak Islamska Republika Iranu. Dla zachodniej publiczności urzędnicy z Teheranu starają się brzmieć racjonalnie – mówią o prawie międzynarodowym, suwerenności i dyplomacji. Jednak te anglojęzyczne komunikaty nie są oknem na intencje reżimu, lecz starannie wyreżyserowanym spektaklem.

Strategia dwóch narracji

Od dziesięcioleci Teheran operuje w dwóch równoległych światach językowych. W języku angielskim przedstawia się jako niezrozumiana potęga broniąca swoich praw przed agresją Zachodu. Padają sformułowania o „regionalnej stabilności” i „wzajemnym szacunku”.

Jednak w języku farsi i arabskim ton zmienia się diametralnie. Tam przekaz staje się ideologiczny, rewolucyjny i otwarcie wrogi. Duchowni i dowódcy Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC) bez ogródek mówią o „męczeństwie” i „wymazaniu syjonizmu”. Ta dwoistość nie jest dziełem przypadku, lecz celową techniką wykorzystującą skłonność zachodnich społeczeństw do traktowania oficjalnych deklaracji dosłownie.

Wzorzec ten udoskonalił wcześniej Jaser Arafat. Po angielsku mówił o pokoju, a po arabsku – m.in. w słynnym przemówieniu w Johannesburgu w 1994 roku – porównywał traktaty pokojowe do tymczasowych rozejmów, które zrywa się, gdy tylko własne siły urosną w potęgę.

Dyplomacja jako zasłona dymna

Kiedy Iran zwraca się do zachodnich mediów, jego programy zbrojeniowe stają się „defensywne”, a wspierane przez niego bojówki – „partnerami”. Słownictwo ewoluuje, ale ideologia pozostaje nienaruszona. Przykładem tej gry był niedawny komunikat cytowany przez Associated Press, w którym irański ambasador przy MAEA nazwał instalacje jądrowe „pokojowymi”. To słowo-klucz ma budzić skojarzenia z cywilną energetyką, mimo że reżim od lat zapowiada likwidację Izraela. Co więcej, kanały dyplomatyczne donoszą, że prywatnie irańscy negocjatorzy chwalą się posiadaniem uranu wystarczającego do budowy 11 głowic nuklearnych.

Rola mediów i „inscenizowany” dostęp

Autorytarne reżimy umiejętnie wykorzystują zachodnie media. Sieć CNN i jej korespondent Frederik Pleitgen często podkreślają swój „unikalny dostęp” do Teheranu. Jednak w państwie zajmującym 176. miejsce na 180 w rankingu wolności prasy, taki dostęp nigdy nie jest neutralny.

Reżim zezwala na relacje tylko wtedy, gdy służy to jego narracji – np. tuż po brutalnym stłumieniu wewnętrznych protestów. Kiedy władza decyduje, jakie pytania można zadać i co wolno pokazać, nie mamy do czynienia z dziennikarstwem, lecz z cyniczną inscenizacją. Zagraniczni korespondenci, którzy próbowali działać niezależnie, jak Roxana Saberi czy Maziar Bahari, kończyli w więzieniach z zarzutami szpiegostwa.

Czyny silniejsze niż słowa

Za fasadą uprzejmych, angielskich oświadczeń kryje się brutalna rzeczywistość działań militarnych:

• Amunicja kasetowa: Podczas obecnego konfliktu Iran wystrzelił setki pocisków balistycznych w stronę Izraela. Według danych IDF, około połowa z nich zawierała amunicję kasetową – broń zaprojektowaną tak, by siać śmierć na ogromnym obszarze, zamieniając dzielnice cywilne w pola minowe.
• Geopolityczny szantaż: Teheran rozpoczął minowanie Cieśniny Ormuz, przez którą przepływa 20% światowych dostaw ropy. IRGC otwarcie zadeklarowało, że bezpieczeństwo statków zależy od tego, czy dany kraj wydali ambasadorów USA i Izraela. To jawna próba destabilizacji światowej gospodarki.
• Eksport terroryzmu: Choć minister spraw zagranicznych Abbas Araghchi posługuje się językiem Karty Narodów Zjednoczonych, reprezentuje rząd, który od dekad przeznacza miliardy dolarów na finansowanie regionalnych wojen zamiast na inwestycje we własnych obywateli.

Hipokryzja „umiarkowanej” twarzy

Araghchi, z doktoratem z brytyjskiej uczelni, jest idealną twarzą reżimu na Zachód. Jednak jego biografia to historia rewolucjonisty i wieloletniego członka IRGC. Dziś twierdzi on, że Iran korzysta jedynie z „prawa do samoobrony”, podczas gdy jego kraj systematycznie terroryzuje własnych obywateli.

Wewnątrz Iranu dysydenci są torturowani, kobiety bite za brak hidżabu, a opozycja krwawo tłumiona. Ironią losu jest to, że Araghchi drwi z operacji obronnych Izraela i USA, nazywając je „pomyłkami”, podczas gdy to działania jego własnego reżimu od 1979 roku są największym błędem destabilizującym Bliski Wschód.

Prawdziwym „epickim błędem” Zachodu jest wiara, że angielskojęzyczne komunikaty Islamskiej Republiki odzwierciedlają jej realne intencje. One służą jedynie kupowaniu czasu i usypianiu czujności świata.

Podwójna mowa Teheranu