Autor: Nachum Kaplan

Najnowszy „moralny gest” UE będzie kosztował Palestyńczyków utratę miejsc pracy, osłabi współistnienie i nie przyniesie żadnej realnej zmiany.

Unia Europejska znów przybrała postawę „grzecznego dziecka”, deklarując chęć ukarania izraelskich osadników oraz osad w Judei i Samarii. W rzeczywistości uderzy to przede wszystkim w palestyńskich pracowników, ograniczy przestrzenie, w których Izraelczycy i Palestyńczycy wchodzą w interakcje, i zaowocuje kolejnym spektakularnym, europejskim gestem, pozbawionym jakiegokolwiek strategicznego znaczenia.

UE przygotowuje się do odegrania jednego ze swoich ulubionych rytuałów politycznych: ogłoszenia strategii, która w Brukseli wydaje się moralnie słuszna, ale w miejscu, którego ma dotyczyć, działa znacznie mniej imponująco.

Ministrowie spraw zagranicznych UE rozważają obecnie trzy sposoby ograniczenia handlu z izraelskimi społecznościami i firmami w spornej Judei i Samarii: wprowadzenie systemu licencji importowych, nałożenie wygórowanych ceł lub całkowity zakaz importu. Choć ostatecznej decyzji jeszcze nie podjęto, kierunek działań jest oczywisty: Europa chce przekształcić urząd celny w narzędzie bliskowschodniej dyplomacji.

Zostanie to zareklamowane jako „precyzyjna presja”. Bardziej prawdopodobne jednak, że okaże się „precyzyjnym samozadowoleniem”.

Zwolennicy tego rozwiązania twierdzą, że pozwoli ono odróżnić Izrael w granicach sprzed 1967 roku od osad położonych poza nimi, zapobiegając wspieraniu przez handel z UE układu, który Unia uznaje za nielegalny. Powołują się na opinię doradczą Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości z 2024 roku, w której wezwano państwa do ograniczenia handlu i inwestycji sprzyjających utrzymaniu obecnej sytuacji. To poważny argument, który wymaga poważnej odpowiedzi.

Argument ten ignoruje jednak rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 242, która wyraźnie stanowi, że granice powinny być przedmiotem negocjacji, a nie decyzji quasi-wybranych urzędników w Brukseli – mieście, które śmiało może uchodzić za najmniej interesującą stolicę Europy.

Nawet osoby akceptujące wątpliwą podstawę prawną działań UE powinny zadać pytanie, które Bruksela zwykle pomija: co będzie dalej?

Polityka nie staje się moralna tylko dlatego, że w komunikacie prasowym pojawia się fraza „prawo międzynarodowe”. Jest ona moralna tylko wtedy, gdy jej przewidywalne konsekwencje są lepsze od alternatyw. W tym świetle proponowany bojkot jest chaotyczny.

Zacznijmy od ludzi, którym Europa rzekomo chce pomóc.

Palestyńscy pracownicy nie są jedynie tłem dla gospodarki osadniczej. Tysiące Palestyńczyków zarabia na życie w około 40 izraelskich strefach przemysłowych, gospodarstwach rolnych i na budowach w Judei i Samarii. Statystyki Autonomii Palestyńskiej wskazują, że w 2024 roku, mimo gwałtownego załamania gospodarczego po 7 października, w izraelskich osadach pracowało około 15 000 Palestyńczyków.

Ludzie szukają tej pracy z bardzo prozaicznego powodu: płacą tam więcej.

W ostatnim kwartale 2025 roku Palestyńczyk pracujący w Izraelu zarabiał średnio 256,9 szekla dziennie, podczas gdy na terytoriach palestyńskich było to 135,6 szekla. Bank Światowy wskazuje, że praca w Izraelu zapewnia zarobki niemal dwukrotnie wyższe niż w Judei i Samarii, co znacząco wspiera wydatki gospodarstw domowych i popyt wewnętrzny.

Dla rodziny kupującej żywność, płacącej czynsz czy opłacającej edukację dzieci, nie jest to różnica bez znaczenia. To zmiana, która realnie wpływa na jakość życia.

Odpowiedź Europy? Że Palestyńczycy nie powinni być uzależnieni od izraelskich pracodawców. Ziew. Nie powinni być też uzależnieni od zagranicznej pomocy, punktów kontrolnych, niestabilnych instytucji palestyńskich czy teorii belgijskich ministrów spraw zagranicznych. Palestyńska gospodarka potrzebuje większej niezależności, inwestycji i dostępu do rynków, w tym do Izraela.

Tych warunków nie stworzy się jednak poprzez niszczenie istniejących miejsc pracy, zanim powstaną alternatywy. Pracownik nie wyżywi rodziny recytacją przepisów prawa międzynarodowego.

Znamy już ten scenariusz. Dawna fabryka SodaStream w Miszor Adumim, zatrudniająca około 500 Palestyńczyków, stała się trofeum międzynarodowego bojkotu. Gdy firma przeniosła produkcję na teren Izraela (w granicach sprzed 1967 r.), większość palestyńskich pracowników nie mogła za nią podążyć z powodu braku pozwoleń na pracę. Ostatecznie wszyscy stracili zatrudnienie.

Jeden z byłych pracowników sformułował wtedy bardziej praktyczną ocenę moralną niż jakikolwiek urzędnik w Brukseli: aktywiści mają prawo do politycznego zaangażowania, ale powinni najpierw znaleźć ludziom nową pracę, zanim doprowadzą do zamknięcia fabryk.

To zdanie zawiera więcej mądrości niż całe magazyny unijnych komunikatów.

Zwolennicy bojkotu kwestionowali argumenty SodaStream, że o relokacji zdecydowały względy komercyjne, ale to nieistotne. Niezależnie od tego, czy bojkot był przyczyną, katalizatorem, czy tylko symbolicznym powodem do świętowania, przeniesienie fabryki nie wyzwoliło palestyńskiej siły roboczej – oddzieliło ją od źródła utrzymania.

Kampania odniosła symboliczne zwycięstwo, a pracownicy zostali z symbolami.

UE chce teraz zastosować tę samą przewrotną logikę w całym regionie. Izraelska firma zatrudniająca Palestyńczyków poza Zieloną Linią będzie musiała liczyć się z europejskimi sankcjami. Może więc zareagować przeniesieniem produkcji, automatyzacją, zatrudnieniem obcokrajowców lub przeniesieniem finalnych etapów produkcji gdzie indziej.

W efekcie Europa nagrodzi firmy za ograniczanie właśnie tej integracji gospodarczej, która – jak sama deklaruje – powinna stanowić fundament przyszłego pokoju. To szaleństwo.

Skutki wykraczają poza kwestie ekonomiczne.

Miejsca pracy to jedno z niewielu środowisk, w których Izraelczycy i Palestyńczycy spotykają się jako ludzie, a nie jako żołnierze, podejrzani czy polityczne abstrakcje. Pracują wspólnie, rozwiązują problemy, narzekają na szefa i korki, odkrywając przy tym, że druga strona przynosi do pracy równie niesmaczne jedzenie.

Nikt nie powinien idealizować tych miejsc pracy – nierówności są realne, spory o warunki pracy istnieją, a samo zatrudnienie nie rozwiąże konfliktu narodowego. Jednak psychologia społeczna wielokrotnie dowodziła, że długotrwały kontakt międzygrupowy zmniejsza uprzedzenia, zwłaszcza gdy ludzie współpracują na rzecz wspólnych celów. Przełomowa metaanaliza Pettigrew i Troppa, obejmująca 515 badań, potwierdziła, że kontakt między grupami zazwyczaj łagodzi napięcia.

Fabryka nie jest konferencją pokojową, ale może osiągnąć to, czego konferencje często nie potrafią: zmusić ludzi do wzajemnego poznania się. Europa proponuje chronić współistnienie poprzez ograniczenie kontaktów – to rodzaj „dyplomacji”, z której mógłby być dumny jedynie rozwodowy prawnik dążący do eskalacji konfliktu między małżonkami.

Pojawia się też problem łańcucha dostaw. Bruksela traktuje każdy produkt, jakby posiadał on przejrzystą biografię polityczną. W rzeczywistości komponenty, składniki, opakowania i montaż często pochodzą z różnych stron linii granicznej, którą codziennie przekraczają ludzie i towary. To standard w nowoczesnym, globalnym łańcuchu dostaw, co widać choćby na przykładzie granicy USA z Meksykiem.

UE już teraz wyklucza towary z osad z preferencji celnych. Eksportujący muszą podawać kod pocztowy miejsca produkcji, a organy celne porównują to z listą „niekwalifikujących się” lokalizacji. Niektóre produkty wymagają specjalnego oznaczenia.

Ten skomplikowany mechanizm istnieje, ponieważ „pochodzenie” nie zawsze jest oczywiste. Zakaz nie uprości tej kwestii, a jedynie sprawi, że konsekwencje jakiegokolwiek błędu będą poważniejsze.

Czy butelka wina została wyhodowana, przetworzona, zabutelkowana, czy tylko magazynowana poza Zieloną Linią? Co, jeśli komponent wyprodukowano w Barkan, zmontowano pod Tel Awiwem, a wyeksportowano z Hajfy? Jaka część produktu musi pochodzić z „objętego sankcjami” terenu, by Bruksela uznała całość za moralnie skażoną?

Wynik jest przewidywalny: więcej papierologii dla uczciwych firm, wyższe koszty obsługi prawnej dla importerów i zachęta do kombinowania dla mniej uczciwych graczy. Duże firmy zatrudnią działy compliance i przeorganizują łańcuchy dostaw, ale mniejsi przedsiębiorcy – w tym palestyńscy dostawcy – zostaną zmiażdżeni przez niepewność.

Bruksela stworzy politykę, która będzie jednocześnie represyjna, nieszczelna i kosztowna. To biurokracja światowej klasy.

Tymczasem polityka Izraela się nie zmieni.

Całkowity handel towarami między UE a Izraelem osiągnął w 2025 roku 43,3 mld euro. Nie ma wiarygodnych danych wskazujących, jaka część tego handlu pochodzi z osad, w których mieszka ok. 10 proc. Izraelczyków. Proponowany w Irlandii zakaz miał dotyczyć towarów o wartości zaledwie 200 000 euro rocznie – sam premier tego kraju przyznał, że rozszerzenie zakazu na usługi byłoby nierealne.

Izrael nie zmieni swojego podejścia do historii, bezpieczeństwa i strategii narodowej tylko dlatego, że Dublin przestanie pić Guinnessa, by wstrzymać import izraelskich owoców.

Bojkot może przysporzyć problemów konkretnym firmom, kosztować Palestyńczyków pracę i zachwycić aktywistów, ale nie rozstrzygnie przyszłości Judei i Samarii.

Im mniejszy i bardziej symboliczny jest ten środek, tym bardziej staje się jasne, że to nie jest narzędzie nacisku. To liturgia. Europa ogłosi, że opowiedziała się po „właściwej stronie historii”, wyda stosowne wytyczne, a potem wróci do kupowania izraelskich rozwiązań z zakresu cyberbezpieczeństwa, farmacji i technologii produkowanych gdzie indziej.

Ta polityka wywoła nieunikniony proces „pełzania” żądań. Gdy rządy stworzą mechanizm wykluczania towarów ze względów politycznych, aktywiści zaczną domagać się więcej: sankcji na banki finansujące inwestycje, bojkotu firm logistycznych czy oskarżeń wobec izraelskich uniwersytetów o współpracę z instytucjami za Zieloną Linią.

Obiecane „rozróżnienie” między Izraelem a osadami stanie się trampoliną do żądań całkowitego bojkotu.

Istnieją lepsze drogi.

Europa może sankcjonować osoby i organizacje faktycznie zamieszane w przemoc (tak jak to już robi). Może finansować palestyński biznes, poprawiać dostęp do rynków europejskich i wspierać wspólne projekty przemysłowe. Może nagradzać pracodawców zatrudniających pracowników z różnych społeczności, uzależniając korzyści handlowe od transparentnych płac i bezpieczeństwa pracy.

Może zwalczać zło, nie traktując każdego wspólnego miejsca pracy jako geopolitycznego patogenu.

Co najważniejsze: Europa mogłaby zapytać samych Palestyńczyków, których te miejsca pracy dotyczą, czego potrzebują – zanim złoży ich w ofierze na ołtarzu europejskiego teatru moralności. Ich podmiotowość zasługuje na większy szacunek niż założenie, że bezrobocie jest ceną, którą warto zapłacić w imię europejskiej solidarności.

Konflikt w Judei i Samarii jest trudny, bo każde rozwiązanie niesie koszty. Poważna polityka mierzy się z nimi uczciwie. Niepoważna ukrywa je za pełnymi prawości frazesami, przerzucając rachunek na ludzi, którzy mają mniej pieniędzy i nie mają prawa głosu w Brukseli.

Proponowany bojkot nie zlikwiduje ani jednej osady, nie stworzy państwa palestyńskiego ani nie przekona Izraelczyków do europejskiego osądu. Zniszczy jednak źródła utrzymania, osłabi codzienne kontakty i nauczy izraelskie firmy skutecznego omijania europejskiej biurokracji.

Europa nazwie to presją. Palestyńscy pracownicy nazwą to po prostu utratą pracy.

Europejski bojkot faktów