Autor Yoram Ettinger

Rozbieżność między deklaracjami a realnymi działaniami na Bliskim Wschodzie dobrze oddają arabskie przysłowia: „Za słowa nie płaci się cła” oraz „Słowa wypowiedziane w nocy znikają wraz z nadejściem dnia”.

• Słowa jako narzędzie polityczne: W kulturze bliskowschodniej wypowiedzi pełnią funkcję broni w wojnie psychologicznej, sposobu na zyskanie czasu, mechanizmu przetrwania czy „elastyczności taktycznej”. Są używane do budowania morale, zastraszania rywali, a także zaciemniania prawdziwych intencji przy jednoczesnym unikaniu wiążących działań czy rezygnacji z ideologii.
• Iran i złudzenia Zachodu: Od 1978 roku amerykańscy decydenci prowadzą dialog dyplomatyczny z reżimem ajatollahów, który regularnie serwuje negocjatorom obietnice biznesowe i pokojowe, maskując w ten sposób swoją apokaliptyczną strategię. Cele te są jasno nakreślone w konstytucji z 1979 roku, programach nauczania oraz oficjalnej propagandzie, które przekształciły Iran z „policjanta Zatoki Perskiej” w główne globalne epicentrum terroryzmu, wojen, handlu narkotykami i prania brudnych pieniędzy.
• Jordania i pragmatyzm: Oficjalna retoryka Ammanu konsekwentnie wzywa do zakończenia działań Izraela w Strefie Gazy. Jednak realne priorytety Jordanii są odmienne – od października 2023 roku reżim haszymidzki obawia się destabilizacji kraju przez Hamas (odgałęzienie Bractwa Muzułmańskiego), widząc w nim zagrożenie podobne do tego z okresu „Czarnego Września”. Jordania postrzega Hamas jako źródło działalności wywrotowej, przemytu i podżegania. Mimo wrogiej retoryki, Jordania w praktyce ściśle współpracuje z Izraelem w zakresie wywiadu i bezpieczeństwa, traktując go jako kluczowy element stabilności regionu.
• Egipt wobec zagrożenia wewnętrznego: Choć Kair oficjalnie potępia działania Izraela, jego polityka wynika z głębokiej niechęci wobec Bractwa Muzułmańskiego, które generał Sisi uznaje za egzystencjalne zagrożenie. Egipt konsekwentnie ogranicza działalność Hamasu i odcina go od struktur politycznych, świadomy sojuszu tej organizacji z Iranem.
• Zbieżność interesów: Większość proamerykańskich reżimów arabskich w rzeczywistości popiera działania Izraela przeciwko Hamasowi. Postrzegają one likwidację tej organizacji jako warunek konieczny do ograniczenia wpływów islamskiego ekstremizmu we własnych granicach i ustabilizowania regionu.
• Kwestia palestyńska w świecie arabskim: Odmowa Egiptu i Jordanii w kwestii przyjmowania mieszkańców Strefy Gazy wynika z historycznych doświadczeń z palestyńskimi organizacjami zbrojnymi (w Libanie, Kuwejcie czy Jordanii). Arabskie reżimy – w przeciwieństwie do zachodnich elit – skupiają się na własnych interesach i historii wzajemnych relacji, dlatego od 1948 roku często dystansują się od praktycznego wsparcia dla projektu państwa palestyńskiego. Żaden z sześciu traktatów pokojowych zawartych przez Izrael z krajami arabskimi nie stawiał powstania takiego państwa jako warunku wstępnego.
• Perspektywa saudyjska i emiracka: Publiczna retoryka Arabii Saudyjskiej i ZEA kładzie nacisk na deeskalację w relacjach z Iranem. Jednak w praktyce MBS (saudyjski książę koronny) oraz MBZ (prezydent ZEA) inwestują w sojusz z Izraelem, uznając go za najbardziej wiarygodnego partnera w walce z apokaliptycznymi dążeniami Teheranu. Obawiają się oni, że zachodnie dążenia do porozumienia z Iranem jedynie wzmacniają ajatollahów kosztem stabilności sunnickich monarchii.

Podsumowanie

Kontrast między retoryką a rzeczywistością jest na Bliskim Wschodzie zakorzeniony historycznie – sięga VII wieku i tradycji „elastycznej” dyplomacji. Nieprzewidywalność i gwałtowność polityki regionalnej nakazują, by Stany Zjednoczone kierowały swoją politykę zagraniczną w oparciu o realne działania i czyny partnerów, a nie o atrakcyjnie brzmiącą, lecz często niemającą pokrycia w faktach, retorykę.

Bliski Wschód: Pozory a rzeczywistość