Autor: Joshua Hoffman

Od dziesięcioleci żydowskie instytucje w diasporze starają się wyjaśnić młodym Żydom, dlaczego Izrael jest istotny. Uczą o Holokauście, wojnach, powstaniu państwa, zgromadzeniu wygnańców, zagrożeniach związanych z antysemityzmem i konieczności żydowskiej samoobrony. Wyjaśniają, że Izrael to jedyne państwo żydowskie, że naród ten jest związany z tą ziemią od tysięcy lat i że bez własnego państwa Żydzi ponownie byliby uzależnieni od „dobrej woli innych”.

Wszystko to jest prawdą, a jednak wysiłki te w dużej mierze kończą się niepowodzeniem. Problem nie tkwi w przekazywaniu fałszywych informacji, lecz w niewłaściwej kolejności nauczania, błędnym doborze „języka emocjonalnego” oraz niezrozumieniu tego, w jaki sposób ludzie nawiązują więzi we współczesnym świecie.

Uczymy młodych Żydów, dlaczego Izrael musi przetrwać, zanim pokażemy im, dlaczego warto go kochać. Przedstawiamy go jako historyczną konieczność, argument geopolityczny i schronienie w czasach kryzysu. Rzadko natomiast pokazujemy go jako miejsce fascynujące, pełne atrakcji, które mogłyby autentycznie zachwycić.

Edukacja jako zarządzanie kryzysowe

Edukacja o Izraelu w diasporze stała się w przeważającej mierze defensywna. Ma na celu odpowiadanie na oskarżenia, przygotowywanie uczniów do życia na wrogich kampusach, wyjaśnianie wojen i obalanie propagandy. Choć lekcje te są zgodne z faktami historycznymi, przypominają niekończącą się odprawę:

• Oto co stało się z Żydami.
• Oto dlaczego potrzebowaliśmy (i nadal potrzebujemy) państwa.
• Oto kto próbował nas zniszczyć i kto robi to dzisiaj.
• Oto argumenty, których musicie użyć, gdy ktoś oskarży Izrael o kolonializm czy apartheid.

Zanim wielu młodych Żydów zetknie się z Izraelem jako dorośli, zostaje im on przedstawiony jako ciężar, którego mają bronić. Zostają wciągnięci w spór, zanim ktokolwiek zaprosi ich do samej kultury. To postawienie sprawy na głowie.

Stary model edukacji opiera się na obowiązku: „powinieneś się troszczyć, bo jesteś Żydem”, „powinieneś wspierać, bo rośnie antysemityzm”. Ten język wciąż działa na niektórych, ale traci siłę wśród młodszych pokoleń, które wychowały się w świecie niemal nieograniczonych możliwości kształtowania własnej tożsamości. Dzisiejsi młodzi ludzie budują swoją tożsamość poprzez fascynację – muzyką, kuchnią, sportem czy kulturą popularną. Organizacje żydowskie natomiast nadal przedstawiają Izrael jako „zadanie domowe”. A wszystko, co postrzegamy jako przykry obowiązek, odrzucamy, gdy tylko znika zewnętrzna presja.

Od katastrofy do kultury

Dla wielu Żydów z diaspory bramą do Izraela jest katastrofa: Holokaust, wojny, terroryzm, konflikt izraelsko-palestyński. Izrael staje się jednym długim łańcuchem zagrożeń. Nawet wizyty w tym kraju są często organizowane w ten sam sposób – poprzez miejsca pamięci ofiar, cmentarze wojskowe i punkty graniczne.

To ważne elementy, ale nie mogą stanowić całości obrazu. Wyobraźmy sobie nauczanie o Francji wyłącznie przez pryzmat niemieckiej okupacji i terroryzmu, albo o Japonii przez pryzmat Hiroszimy i sporów terytorialnych. Izrael jest traktowany inaczej niż niemal każdy inny kraj: jest przedmiotem sporu, a nie miejscem, którego można doświadczyć. W rezultacie młodzi Żydzi wiedzą o punktach kontrolnych, zanim dowiedzą się o izraelskim kinie; znają nazwy organizacji terrorystycznych, zanim poznają nazwiska izraelskich muzyków.

Co już żyje w tej osobie?

Główne pytanie edukacji powinno brzmieć: co już fascynuje tę osobę i w jaki sposób Izrael może to pogłębić?

• Dla fana koszykówki: Maccabi Tel Awiw i historia legendarnych zawodników, a nie wykład o wojnie z 1948 roku.
• Dla melomana: Izraelski hip-hop, indie rock, muzyka mizrahi i odrodzenie języka hebrajskiego w kulturze popularnej.
• Dla artysty: Izraelska scena street-artu, malarstwo i nowoczesny design.
• Dla smakosza: Kuchnia będąca tyglem tradycji z Maroka, Jemenu, Polski, Etiopii czy Iranu.
• Dla przedsiębiorcy: Nie tylko hasło „Startup Nation”, ale kultura improwizacji, nieformalności i tolerancji na porażki.

Muzyka, sport czy kuchnia nie są jedynie dodatkami. To właśnie dzięki nim ludzie zakochują się w danym miejscu. Historia wyjaśnia, dlaczego Izrael istnieje; kultura wyjaśnia, dlaczego warto być jego częścią.

Przejście od defensywy do przynależności

Wiele instytucji boi się pytania, co Izrael może „dać” jednostce, obawiając się, że brzmi to egoistycznie. Jednak mówienie ludziom, co jest „ich”, nie gwarantuje, że poczują z tym jakąkolwiek więź. Dziedzictwo bez bliskości staje się abstrakcją.

Młodzi Żydzi nie powinni postrzegać Izraela wyłącznie jako czegoś, co wymaga ich wsparcia. Powinni dostrzegać w nim miejsce, które ma im coś do zaoferowania: wspólnotę, kreatywność, piękno i poczucie przynależności. Izrael nie jest tylko odpowiedzią na starożytną modlitwę czy schronieniem przed niebezpieczeństwem – to żywe, pulsujące społeczeństwo.

Propaganda rodzi kruchą lojalność, ponieważ jeden niewygodny fakt może ją zniszczyć. Bliskość rodzi lojalność trwałą, ponieważ potrafi przetrwać rozczarowanie. Dlatego kultura musi poprzedzać walkę, doświadczenie musi poprzedzać rzecznictwo, a ciekawość musi poprzedzać obowiązek.

Najpierw pokażmy im ten kraj. Potem nauczmy ich, jak go bronić.

Izraelska edukacja nas zawiodła. Oto jak to naprawić.