Donald Trump wygłasza przemówienie na temat kont Trumpa. (Biały Dom)

Jest niedziela, 26 lipca. „Nigdy nie ma nudnych chwil – albo jest skandal, albo festiwal” – te słowa Naomi Shemer przyszły mi do głowy w ten weekend, gdy oglądałem najnowszy odcinek serii „Czy Trump odwrócił się od Izraela?”.

Odcinek z tego tygodnia: Turcja, uzrana za niespełniającą wymogów programu F-35 z powodu posiadania rosyjskich systemów S-400 oraz bezpośredniego wsparcia dla Hamasu. To kontynuacja poprzedniego odcinka poświęconego saudyjskiemu programowi jądrowemu, który zakończył się podobnym zwrotem akcji na korzyść Izraela – chyba że najpierw dojdzie do normalizacji stosunków dwustronnych.

Mimo całego rozlanego atramentu stosunki amerykańsko-izraelskie wydają się znacznie bardziej odporne, niż wielu sądziło (i niektórzy mieli nadzieję). Zwrot, który wywołał falę spekulacji, rozpoczął się od podpisania protokołu ustaleń i ofensywy medialnej Vance’a. W Fox News podkreślał on, że „Izrael i Stany Zjednoczone mają wiele wspólnych interesów, ale zdarzają się też sytuacje, w których nasze interesy się rozchodzą”. Kiedy ktoś stwierdza to, co oczywiste, słuchacze natychmiast szukają mniej oczywistych implikacji – a mianowicie tego, gdzie dokładnie te drogi miałyby się rozjeżdżać.

Powszechnie interpretowano to tak, że zdaniem Vance’a hasło „America First” oznacza „Izrael na końcu” – wrażenia tego nie udało mu się rozwiać podczas licznych późniejszych wystąpień w mediach. Jednak znacznie bardziej szkodliwe od samych spekulacji było to, co potwierdziło zachowanie samej administracji: nie tylko oczywisty fakt, że Izrael znajduje się za Stanami Zjednoczonymi, ale także to, że Arabia Saudyjska, Turcja, Liban i Iran wyprzedzają go w kolejce. Mimo to półtora miesiąca później – pomijając znaczny uszczerbek na zdrowiu psychicznym i fizycznym republikańskich jastrzębi – w zasadzie niewiele się zmieniło.

Czy to oznacza, że Trump zawierał te umowy ze świadomością, że nie przetrwają próby czasu? Czy zaoferował samoloty F-35, wiedząc, że Turcja nadal nie spełnia kryteriów? Czy podpisał porozumienie jądrowe, mając już na uwadze normalizację relacji? Prawdopodobnie nie. Bardziej prawdopodobne jest to, że podpisał umowę z Arabią Saudyjską, skupiając się wyłącznie na kwestiach inwestycyjnych, a gdy zorientował się, że może to kosztować go kartę przetargową w szerszej grze o normalizację stosunków, w ostatniej chwili dorzucił ten warunek. W przypadku Turcji osiągnął to, czego chciał – szacunek Erdoğana i pozory zwycięstwa – po czym przestał się zastanawiać, czy umowa w ogóle wejdzie w życie. Z drugiej strony, pewność co do tego ma tylko sam prezydent.

W Dolinie Krzemowej nazywa się to vibe coding („kodowaniem intuicyjnym”): opisujesz to, czego chcesz, prostym językiem, pozwalasz sztucznej inteligencji napisać kod, a potem modyfikujesz polecenia tak długo, aż program w końcu zacznie działać. Trump prowadzi politykę zagraniczną w dokładnie ten sam sposób – rzuca pomysł, czeka na komunikaty o błędach i dostosowuje przekaz dotąd, aż powstanie coś, co mu odpowiada.

W takiej atmosferze Netanjahu udaje się do Waszyngtonu na pogrzeb senatora Lindseya Grahama – to już jego siódma wizyta podczas drugiej kadencji Trumpa. Bez wątpienia w serwisie Axios pojawią się doniesienia o ostrym języku prezydenta, jego frustracji wobec izraelskiego premiera, a może nawet o kilku przekleństwach (z których część może być prawdziwa). Jednak przy siódmej wizycie warto zadać pytanie: czy cokolwiek z tego naprawdę cokolwiek zmienia? Najprawdopodobniej nie.

Narracja o „przemocy osadników” ma swój utarty schemat. Osadnicy prowokują, siły IDF przybywają, by ich osłaniać, a skłonni do użycia broni Izraelczycy, mając militarne wsparcie, atakują bezbronnych Palestyńczyków. Zastanówmy się jednak, co naprawdę wydarzyło się w pobliżu Havat Gilad w piątek rano.

W konsekwencji zginęło dwóch Izraelczyków. Benayahu Melet, 32-letni ojciec dwójki dzieci i członek cywilnego oddziału samoobrony osady, zginął, spiesząc na pomoc grupie turystów. Major Yuval Ezra, 27-letni dowódca baterii artyleryjskiej, zmarł później w wyniku odniesionych ran. Grupa – licząca łącznie około 60 osób, w tym nieletnich pod opieką uzbrojonych dorosłych – weszła przed świtem z Har Bracha na wycieczkę pieszą. Wkroczyli jednak do Strefy B, na obszar, na który Izraelczycy nie powinni wchodzić bez wcześniejszego uzgodnienia z wojskiem. Armia potwierdziła później, że to wejście nie zostało zatwierdzone.

Pierwszy atak nastąpił około godziny 7:05, gdy mijali wioskę: Palestyńczycy zaczęli rzucać kamieniami i wymachiwać pałkami, a jeden z turystów został uderzony w twarz. Zamiast dążyć do eskalacji, grupa oddała strzały ostrzegawcze w powietrze i wycofała się w kierunku Havat Gilad.

Godzinę później została otoczona z trzech stron przez dziesiątki kolejnych osób. W tym momencie utarty schemat przewiduje, że zjawiają się żołnierze i rozpoczyna się ostrzał. Zamiast tego – według relacji piechurów – uzbrojeni cywile strzelali wyłącznie w obronie własnej, podczas gdy pierwszy żołnierz na miejscu odmówił otwarcia ognia. Kiedy nadjechały kolejne oddziały, one również „nie podjęły interwencji”. Na nagraniu wideo widać, że żołnierze IDF wahali się i próbowali załagodzić sytuację. Dopiero gdy jeden z napastników wyrwał karabin cywilnemu strażnikowi i otworzył ogień – zabijając dwóch Izraelczyków – wojsko odpowiedziało strzałami.

Grupa turyści nie powinna była przebywać w tym rejonie bez zgody IDF. Karą za wtargnięcie nie jest jednak śmierć. Mimo to w międzynarodowym dyskursie samo istnienie Żydów poza Zieloną Linią traktuje się jako dorozumianą zgodę na takie konsekwencje – tak jakby sama ich obecność była prowokacją, a przemoc jedyną nieuniknioną odpowiedzią. To nie jest opowieść o „przemocy osadników”. To przykład tego, jak każda obecność Żydów bywa traktowana przez stronę palestyńską jako akt agresji, na który odpowiada się fizyczną przemocą.

Niedawno jeden z kluczowych klientów zwrócił się do renomowanego instytutu badania opinii publicznej z prośbą o zorganizowanie bardzo konkretnej serii grup fokusowych: wyborców koalicji z 2022 roku, którzy w 2026 roku zadeklarowali przejście do opozycji. Instytut uznał to za niezwykle trudne zadanie. Mimo znacznego spadku poparcia dla bloku Netanjahu w większości sondaży, w terenie nie odbyła się ani jedna demonstracja, na której można by spotkać choćby jednego takiego wyborcę, ani też nie pojawili się oni w żadnym z paneli badawczych. Co więcej, w znanym programie telewizyjnym przedstawiono niedawno rozmówcę mającego być przykładem osoby, która odwróciła się od koalicji – dopóki nie wyszło na jaw, że w ciągu ostatniej dekady w ogóle nie głosował on na Likud.

Ankieterzy wycenili to zlecenie bardzo wysoko i ostrzegli klienta, że rekrutacja takich osób zajmie sporo czasu. Ostatecznie udało się je jednak znaleźć stosunkowo szybko. „Oni naprawdę istnieją” – poinformował badacz po tym, jak osobiście wszedł do sali, by upewnić się, że przed nim nie siedzą hologramy.

Równie interesujące okazały się same wnioski z badań. Do niedawna obserwowano stopniowy powrót wyborców do bloku Netanjahu. Od najniższego poziomu po 7 października blok ten odbudował poparcie w sondażach do 54 mandatów – głównie za sprawą powrotu dawnego elektoratu. Jednak od zakończenia konfliktu z Iranem blok znów się kurczy. Wyborcy ci są chwiejni, ale tylko do pewnego stopnia: dla większości odchodzących alternatywą nie jest blok „Zmiana”. Powrót do Likudu czy Religijnego Syjonizmu nie wchodzi już jednak w grę – straconego terytorium nie da się łatwo odzyskać.

Sytuację wyborczą skomplikuje konieczność przekonania niezdecydowanych oraz sama struktura bloków. Netanjahu zazwyczaj rozpoczyna kampanię od konsolidacji własnego obozu, aby zapobiec marnowaniu głosów, a dopiero potem kieruje przekaz do szerokiego elektoratu. Stąd jego obecne wysiłki skupione na pogodzeniu ugrupowań charedim oraz układaniu list wyborczych Likudu.

Jednak jego blok i tak znajduje się w trudnym położeniu. Prawicowe ugrupowania, które miały przyciągnąć rozczarowanych wyborców Netanjahu do jego przyszłej koalicji, utknęły w martwym punkcie. Frakcje nie potrafią porozumieć się co do zjednoczenia – wręcz przeciwnie. W większości analizowanych scenariuszy, zamiast przekroczyć próg wyborczy, mogą one pociągnąć za sobą na dno także „Religijny Syjonizm”, który ponowne zbliża się do niebezpiecznej granicy.

Czy Trump odwrócił się od Izraela?