Posumowanie w jednym zdaniu

Sukces wojskowy Izraela w konfrontacji z Iranem nie polega na natychmiastowym zwycięstwie czy obaleniu reżimu w Teheranie, lecz na skutecznym rozbiciu i znacznym opóźnieniu wieloletniej, zintegrowanej strategii wroga zmierzającej do unicestwienia państwa żydowskiego.

Autorzy: Eado Hecht i Eitan Shamir

Odpowiedź wciąż pozostaje niejasna

Publiczne dyskusje na temat wojen często przypominają komentarze po meczu sportowym. Politycy, dziennikarze, a nawet analitycy wojskowi po prostu ogłaszają zwycięzców i przegranych, jakby konflikty zbrojne dawały jasne i natychmiastowe rozstrzygnięcia. Ta tendencja wynika z potrzeby prostych odpowiedzi, lecz opiera się na błędnym rozumieniu natury wojny oraz rywalizacji strategicznej.

Wojny nie są zawodami sportowymi z końcowym gwizdkiem i precyzyjną punktacją. Są to procesy polityczne i strategiczne, których konsekwencje ujawniają się z upływem czasu, często na przestrzeni wielu kampanii w ramach długotrwałego konfliktu. Zwycięstwa militarne, wydające się początkowo decydujące, mogą po latach okazać się przemijające. Z kolei pozorne porażki bywają odwracane, gdy państwa odzyskują siły, adaptują się, zawierają nowe sojusze, wykorzystują skoki technologiczne lub czerpią korzyści z nieprzewidzianych wydarzeń politycznych. Pomyślne prowadzenie działań wojennych to nie to samo, co pomyślne rozstrzygnięcie konfliktu politycznego. Ocena zwycięstwa zaraz po ucichnięciu broni jest zatem z natury przedwczesna.

Wskazuje to na szerszy problem analityczny: sukcesu operacyjnego nie należy mylić ze strategicznym, a strategicznego – z politycznym. Operacje wojskowe mają na celu zniszczenie sił wroga, zajęcie terytorium lub neutralizację konkretnych zdolności. Strategia natomiast wykorzystuje te wyniki do kształtowania długoterminowej zdolności przeciwnika do osiągania jego celów politycznych, przy jednoczesnej realizacji własnych. Osiągnięcia taktyczne i operacyjne mają znaczenie tylko w takim zakresie, w jakim przyczyniają się do realizacji szerszego celu strategicznego. Prawdziwą miarą sukcesu jest to, czy działania wojskowe trwałe uniemożliwiły przeciwnikowi realizację jego nadrzędnego planu.

Spostrzeżenia te mają kluczowe znaczenie w kontekście konfrontacji między Izraelem a Iranem. Od czasu izraelskich, a później wspólnych izraelsko-amerykańskich kampanii przeciwko Iranowi w latach 2025 i 2026, znaczna część debaty publicznej skupiała się na pytaniach: czy Izrael „wygrał”? Czy program jądrowy został zniszczony? Czy przywrócono odstraszanie, a irański reżim oslabiono? Choć pytania te są istotne, nie dotykają sedna sprawy.

Uważamy, że właściwą miarą sukcesu izraelskiej kampanii nie jest to, czy udało się odnieść absolutne zwycięstwo nad Iranem. Skupiamy się przy tym wyłącznie na strategii izraelskiej, pozostawiając na boku politykę USA, wynikającą z szerszych uwarunkowań globalnych. Z perspektywy Jerozolimy kluczowe pytanie brzmi: czy kampanie wojskowe skutecznie zakłóciły długoterminową strategię Iranu, polegającą na dążeniu do likwidacji państwa żydowskiego? Patrząc przez ten pryzmat, operacje z czerwca 2025 r. i marca 2026 r. nie były odizolowanymi epizodami, lecz kolejnymi etapami rywalizacji, której wynik zależy od tego, czy Iran zdoła odbudować swoją architekturę strategiczną.

Wielki plan Iranu: zintegrowana strategia pokonania Izraela

Aby ocenić skuteczność Izraela, należy zrozumieć, na czym polegała strategia Teheranu. W większości analiz program jądrowy Iranu traktowano tak, jakby był głównym celem samym w sobie. To pomieszanie kluczowej zdolności z całą strategią.

Irański program nuklearny stanowił zaledwie jeden z elementów wielkiej strategii, mającej przechylić regionalną równowagę sił i doprowadzić Izrael do strategicznej bezradności (czyli – w terminologii irańskiej – „wymazania go z mapy”). Zamiast postrzegać program jądrowy, pociski balistyczne oraz tzw. Pierścień Ognia jako odrębne inicjatywy, należy traktować je jako spójne, wzajemnie wzmacniające się filary jednego planu.

Filar I: „Pierścień Ognia”

Przez ponad dwie dekady Iran inwestował ogromne zasoby polityczne, finansowe i wojskowe w budowę regionalnej sieci. Obejmowała ona Hezbollah w Libanie, Hamas i Palestyński Dżihad Islamski w Strefie Gazy, szyickie milicje w Syrii i Iraku, Huti w Jemenie oraz inne ugrupowania, a także próby tworzenia przyczółków na Zachodnim Brzegu i w Jordanii. Ta wielokierunkowa architektura wojskowa, nazwana przez Izraelczyków „Pierścieniem Ognia”, miała zagrażać Izraelowi z kilku frontów jednocześnie.

Celem było nie tylko wywieranie stałej presji kulminacyjnej (poprzez ostrzał rakietowy, drony i atak cybernetyczny), ale też stworzenie warunków do skoordynowanej, masowej ofensywy lądowej. Atak z 7 października 2023 r. pokazał w mikroskali zamysł Teheranu: połączenie zmasowanego ostrzału z przełamaniem granicy i zajęciem terytorium. W pełnej skali „Pierścień Ognia” miał powielić ten schemat jednocześnie z Libanu, Strefy Gazy, Syrii i innych kierunków. Działając przedwcześnie i bez uzgodnienia z Teheranem, przywódca Hamasu Yahya Sinwar wywołał konfrontację, zanim architektura ta osiągnęła pełną dojrzałość, co ostatecznie ułatwiło Izraelowi jej stopniowy demontaż.

Filar II: Potencjał rakietowy i paraliż strategiczny

Drugim filarem była stała rozbudowa irańskiego arsenału rakiet dalekiego zasięgu oraz zgromadzenie przez jego sojuszników tysięcy pocisków krótkiego i średniego zasięgu. Zgromadzona siła ognia miała na celu przytłoczenie izraelskich systemów obrony powietrznej (takich jak Żelazna Kopuła czy Proca Dawida) i wywołanie strategicznego paraliżu. Chodziło o sparaliżowanie kluczowej infrastruktury, zakłócenie mobilizacji rezerwistów, załamanie gospodarki i osłabienie morale społecznego. Salwy rakietowe miały pozbawić Izrael zdolności do skutecznej odpowiedzi w momencie, gdy siły lądowe „Pierścienia Ognia” dokonywałyby inwazji.

Filar III: Parasol jądrowy jako obrona i odstraszanie

Trzecim i najbardziej błędnie rozumianym elementem był program nuklearny. Powszechnie zakładano, że jego celem jest przeprowadzenie bezpośredniego ataku jądrowego na Izrael. Taki scenariusz jest jednak strategicznie mało prawdopodobny ze względu na nieuchronny, niszczycielski odwet ze strony Izraela (posiadającego własny arsenał nuklearny). Bardziej prawdopodobna interpretacja wskazuje, że broń jądrowa miała zapewnić Iranowi odstraszanie i strategiczną odporność.

Głównym celem programu było uzyskanie zdolności do błyskawicznego wyprodukowania wielu głowic nuklearnych w wybranym momencie. Parasol jądrowy miał chronić konwencjonalne siły Iranu i jego sojuszników przed izraelskim uderzeniem prewencyjnym, drastycznie podnosząc ryzyko polityczne i militarne jakiejkolwiek reakcji Jerozolimy. Broń nuklearna nie miała być więc orężem pierwszego rzutu, lecz tarczą osłaniającą konwencjonalne ataki.

Synergia tych trzech elementów polegała na tym, że sieć sojuszników wywierała stały nacisk, siły rakietowe potęgowały zagrożenie i paraliżowały obronę, a potencjał jądrowy paraliżował procesy decyzyjne Izraela. Żaden z tych elementów nie miał działać w izolacji.

Zmiana układu sił po 7 października

Dopóki Iran budował swoje konwencjonalne filary, nie musiał forsować projektu nuklearnego – stąd jego dawna gotowość do przestrzegania porozumienia JCPOA. Sytuacja uległa jednak radykalnej zmianie po 7 października 2023 r., a zwłaszcza do końca 2024 r., gdy doszło do rozbicia struktur Hamasu, znacznego osłabienia Hezbollahu oraz utraty stabilnego zaplecza w Syrii.

Utraciwszy w dużej mierze „Pierścień Ognia”, Teheran nie mógł już polegać na sojusznikach w kwestii konwencjonalnego odstraszania Izraela. Według ocen wywiadu Iran zareagował wówczas przyspieszeniem prac nad dwoma pozostałymi filarami: dążeniem do szybkiego zbudowania broni jądrowej oraz masową produkcją rakiet dalekiego zasięgu. Uzasadnienie programu nuklearnego zmieniło się z osłony dla działań ofensywnych na desperackie odstraszanie przed bezpośrednim atakiem na Iran.

Pojawienie się dziesiątek tysięcy irańskich pocisków dalekiego zasięgu pod parasolem nuklearnym stworzyłoby dla Izraela zagrożenie egzystencjalne, w cieniu którego Iran mógłby z czasem odbudować lądowe siły swoich proxy.

Ponowna ocena kampanii z lat 2025–2026

Izraelska kampania z czerwca 2025 r. była bezpośrednią odpowiedzią na przyspieszenie irańskiego programu nuklearnego i rakietowego. Gdy Teheran podjął próbę odbudowy zniszczonych instalacji, Izrael – przy współudziale Stanów Zjednoczonych – rozpoczął w marcu 2026 r. znacznie szerszą operację. Udary wymierzono nie tylko w obiekty jądrowe i zakłady produkcyjne, ale również w całą infrastrukturę pomocniczą.

Zrozumienie wielkiej strategii Iranu wymusza zmianę kryteriów oceny tych działań:

• Sukcesu nie mierzy się wyłącznie liczbą zniszczonych wirówek czy wyeliminowanych wyrzutni.
• Celem nie musiała być zmiana reżimu w Teheranie ani całkowite unicestwienie potencjału militarnego Iranu (co było celem nierealistycznym).
• Kluczowym celem strategicznym było pozbawienie Iranu zintegrowanej architektury wojskowej i uniemożliwienie mu realizacji wielkiego planu w dotychczasowej formie.

Odbudowa strategii, którą Teheran dopracowywał przez dwie dekady, stała się obecnie wyjątkowo trudna i kosztowna. Im dłuższe będzie narzucone opóźnienie, tym większy sukces strategiczny Izraela.

Co naprawdę ma znaczenie?

Wojna ta raczej nie zakończy się formalnym traktatem pokojowym czy kapitulacją. Iran bez wątpienia będzie szukał nowych metod odbudowy wpływów. Jednak mierzenie zwycięstwa brakiem dalszej wrogości jest błędne.

Izraelscy analitycy – od czasu koncepcji „Żelaznego Muru” Władimira Żabotyńskiego z 1923 r. – wiedzą, że konflikt z wrogim otoczeniem nie kończy się zawieszeniem sztandaru na ruinach stolicy przeciwnika. Zwycięstwem Izraela jest jego przetrwanie, rozwój i obniżenie poziomu zagrożenia.

Biorąc pod uwagę te kryteria, dotychczasowy przebieg konfliktu rozpoczętego w październiku 2023 r. jest dla Izraela pomyślny:

1. Przed 7 października 2023 r. wokół Izraela zacieśniała się pętla zintegrowanego zagrożenia, na które trudno było odpowiedzieć wyprzedzająco bez wywołania pełnoskalowej wojny na niekorzystnych warunkach.
2. W ciągu trzech lat Izrael zdołał sukcesywnie zdemontować lub drastycznie osłabić kluczowe elementy tej architektury – od dowódców i struktur ugrupowań terrorystycznych po produkcję balistyczną i zaplecze nuklearne samego Iranu.

Mimo że obecny reżim w Teheranie nadal istnieje i pozostaje wrogi, jego zintegrowana strategia została zniweczona. Zagrożenie nie zniknęło całkowicie, ale zostało znacząco zmniejszone i odsunięte w czasie.

Izraelskie kampanie z lat 2025 i 2026 należy zatem postrzegać jako udane i przełomowe etapy w trwającej wojnie strategicznej. O jej ostatecznym wyniku zdecyduje to, czy Iran zdoła stworzyć nową, równie groźną koncepcję agresji – oraz czy Izrael zachowa zdolność do jej skutecznego, ponownego udaremniania.

Dr Eado Hecht jest analitykiem w Centrum Studiów Strategicznych im. Begina-Sadata (BESA) oraz wykładowcą na Uniwersytecie Bar-Ilan. Prof. Eitan Shamir pełni funkcję dyrektora Centrum BESA.