Autor Becia Elonowa

Podsumowanie w jednym zdaniu

Artykuł ukazuje głęboki kryzys wiarygodności ONZ oraz kluczowych organizacji humanitarnych, które pod szyldem ochrony praw człowieka uwikłały się w polityczną stronniczość, afery finansowe oraz pobłażliwość wobec terroryzmu.

W czasie gdy aktywiści spod znaku „Free Palestine” głośno pikietują w mediach, w organizacjach mianujących się patronami „praw człowieka” dzieją się rzeczy przełomowe.

Wypowiedź António Guterresa z wywiadu udzielonego w sierpniu 2026 roku jest traktowana przez analityków jako oficjalne pęknięcie w strukturach ONZ. Szef organizacji sam przyznał, że mechanizmy weryfikacji bezstronności zawiodły. Słowa Guterresa o tym, że jego eksperci są „całkowicie poza kontrolą”, a Francesca Albanese to „okropna kobieta”, zadały potężny cios reputacji ONZ.

W prywatnych rozmowach (m.in. podczas konferencji w Monachium) Guterres dwukrotnie nazwał Albanese „okropną osobą” ze względu na jej skrajnie radykalną retorykę. Gdy zapytano jego rzecznika o jej status i wezwania zachodnich ministrów do jej dymisji, biuro prasowe ujęło stanowisko szefa dyplomatycznie, ale chłodno: „Nie zgadzamy się z większością tego, co ona mówi”.

Słowa te wywoływały burzę. Krytycy ONZ, tacy jak ambasador Izraela przy ONZ Danny Danon, natychmiast skontrowali Guterresa: „Skoro są poza kontrolą, to warto zapytać, kto im na to pozwolił? To wszystko wydarzyło się za jego kadencji”.

Wypowiedź Sekretarza Generalnego jest bezpośrednio związana z raportami publikowanymi przez Francescę Albanese (m.in. w Genewie i Hadze), w których oskarżała ona Izrael o „systematyczne tortury” oraz „ludobójstwo”, nie przedstawiając żadnych dowodów poza przekazami Hamasu. Działania te wywołały protesty dyplomatyczne m.in. ze strony USA, Francji i Niemiec, które wielokrotnie żądały dymisji sprawozdawczyni za antysemityzm i naruszanie kodeksu etycznego ONZ. Komentarz ustępującego ze stanowiska Sekretarza Generalnego (którego kadencja kończy się w grudniu 2026 roku) jest traktowany jako próba ratowania wizerunku obiektywizmu ONZ.

System tworzenia międzynarodowych raportów, dotychczas uznawany za globalny standard, boryka się przez to z gigantycznym kryzysem zaufania. Organizacja UN Watch oraz rządy państw zachodnich (m.in. USA, Francja, Wielka Brytania, Niemcy i Włochy) zyskały ostateczny dowód na to, że system tzw. specjalnych procedur ONZ przestał być obiektywny. Raporty Albanese są odrzucane przez te kraje jako pozbawione wiarygodności, ponieważ ani razu nie wspominają o terroryzmie Hamasu, skupiając się wyłącznie na oskarżaniu Izraela.

Skoro sam Sekretarz Generalny przyznaje, że sprawozdawcy działają samopas, kierując się prywatnymi poglądami i sympatiami, organ ONZ ds. praw człowieka traci mandat i wiarygodność. Guterres wprost oświadczył, że wielu specjalnych sprawozdawców zajmujących się kwestią Izraela i terytoriów palestyńskich kompletnie wymknęło się spod kontroli instytucjonalnej. Podkreślił przy tym, że sprawozdawcy posiadają niezależne mandaty nadawane przez Radę Praw Człowieka ONZ, przez co Sekretarz Generalny nie ma formalnych narzędzi prawnych, by kontrolować ich wypowiedzi.

Dochodzi do absurdalnych sytuacji, w których jedna agenda ONZ publikuje radykalne wnioski prawne, a biuro Sekretarza Generalnego wydaje oświadczenie, że „nie zgadza się z językiem i większością słów” własnego wysłannika. Dla opinii publicznej to jasny sygnał, że ONZ przemawia sprzecznymi głosami.

Raporty sprawozdawców ONZ stanowią często kluczowe materiały dla Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości oraz Międzynarodowego Trybunału Karnego. Publiczne podważenie ich bezstronności przez samego Guterresa rzuca cień na procesy sądowe bazujące na tych dokumentach.

Oprócz Franceski Albanese oskarżenia o stronniczość, antysemityzm lub uleganie naciskom dotyczą szerokiego grona wysokich urzędników oraz całych agencji ONZ:

• Navi Pillay – była Wysoka Komisarz NZ ds. Praw Człowieka i szefowa Niezależnej Komisji Śledczej ONZ. Zarzuca się jej, że w raportach systematycznie ignoruje terroryzm Hamasu i posługuje się niedopuszczalnymi porównaniami polityki Izraela do działań nazistów.
• Miloon Kothari – członek tej samej Komisji Śledczej, potępiony przez ponad 20 rządów po tym, jak zasugerował w mediach, że platformy społecznościowe są „kontrolowane przez lobby żydowskie”. Mimo skandalu i krytyki ze strony Guterresa utrzymał stanowisko.
• Vanessa Frazier – Specjalna Przedstawicielka ONZ ds. Dzieci i Konfliktów Zbrojnych. Latem 2026 roku ambasador Izraela Danny Danon zażądał oficjalnego śledztwa w jej sprawie, oskarżając ją o publiczne wchodzenie w interakcje z antysemickimi profilami w mediach społecznościowych i promowanie fałszywych danych.
• Tlaleng Mofokeng – Specjalna Sprawozdawczyni ds. prawa do zdrowia. Raporty monitorujące wykazują, że otwarcie wyrażała poparcie dla „walki zbrojnej” i odmawiała uznania Hamasu za organizację terrorystyczną.
• Alena Douhan – Specjalna Sprawozdawczyni ds. negatywnego wpływu jednostronnych środków przymusu. W 2026 roku ujawniono, że przyjęła ponad 1,3 miliona dolarów m.in. od rządów Chin i Rosji, co przełożyło się na całkowite pomijanie naruszeń praw człowieka w tych krajach w jej oficjalnych raportach.

Postawa António Guterresa w tej sprawie to przykład ucieczki od odpowiedzialności politycznej i próba wybielenia własnego wizerunku. Przerzucanie winy na specjalnych sprawozdawców i publiczne ogłaszanie, że „wyszli spod kontroli”, to zabieg dyplomatyczny. Kończąc kadencję, Guterres walczy o to, by zapamiętano go jako bezstronnego arbitra, a nie lidera, za którego kadencji ONZ pogrążyła się w ideologicznym kryzysie. Zasłanianie się brakiem formalnych uprawnień do odwołania sprawozdawców służy mu za wygodną wymówkę, by nie podejmować stanowczych działań. Osoba na takim stanowisku, zamiast obwiniać podległy aparat, powinna wziąć odpowiedzialność za instytucję, którą kieruje.

Reakcje państw członkowskich na wywiad Sekretarza Generalnego były natychmiastowe:

• Izrael: Ambasador Danny Danon skomentował wyznanie Guterresa jako spóźnione i nieszczere, pytając wprost: „Kto w pierwszej kolejności pozwolił im wymknąć się spod kontroli i to tolerował? To wszystko wydarzyło się za jego kadencji!”.
• Stany Zjednoczone: Wywiad stał się amunicją w sporze budżetowym z ONZ. Administracja USA wykorzystała słowa Sekretarza Generalnego, by usprawiedliwić cięcia funduszy. Amerykańscy dyplomaci (m.in. nowy ambasador przy ONZ, Mike Waltz) podkreślają, że Waszyngton nie ma zamiaru finansować instytucji, która sama przyznaje się do paraliżu decyzyjnego i tolerowania ideologicznych uprzedzeń.
• Kraje Europy Zachodniej: Rządy wspierające dotąd multilateralizm znalazły się w niezręcznym położeniu. Publiczne przyznanie przez Guterresa, że system jest dysfunkcyjny, uderza w wiarygodność dokumentów ONZ, na które Europa często powołuje się w kwestiach prawa międzynarodowego.

Głęboki kryzys zaufania finansowego i wizerunkowego dotyka również inne organizacje międzynarodowe i pozarządowe:

• UNRWA: Śledztwa wywiadowcze i niezależne raporty wykazały, że część środków przekazywanych przez międzynarodowych darczyńców była przejmowana przez Hamas na budowę infrastruktury militarnej (np. tuneli pod placówkami ONZ) oraz wypłaty dla pracowników biorących udział w działaniach bojowych.
• Agencje ONZ w Syrii (UNICEF, WHO, WFP): Raporty śledcze (m.in. The Guardian) ujawniły strukturalne sprzeniewierzanie funduszy humanitarnych. Agencje ONZ zawierały kontrakty o wartości dziesiątek milionów dolarów z organizacjami powiązanymi z Baszarem al-Asadem i jego rodziną (m.in. fundacją Syria Trust Asmy al-Asad oraz podmiotami Ramiego Makhlufa).
• Lekarze bez Granic (MSF): W czerwcu 2026 roku wewnętrzny raport śledczy ujawnił 59 przypadków wykorzystywania seksualnego uchodźczyń w obozach w Czadzie przez pracowników organizacji w zamian za pracę lub żywność. Ponadto na przełomie 2025 i 2026 roku organizacji zarzucono, że wśród jej lokalnego personelu w Gazie znajdowali się aktywni członkowie Hamasu oraz Palestyńskiego Islamskiego Dżihadu.
• Oxfam International: Była dyrektor generalna Oxfam GB, Halima Begum, po odejściu ze stanowiska złożyła pozew, oskarżając organizację o „toksyczną kulturę antysemicką” oraz nieproporcjonalne zafiksowanie na konflikcie w Gazie kosztem innych kryzysów na świecie.
• Islamic Relief Worldwide (IRW): Raport Komisji Sposobów i Środków Izby Reprezentantów USA wskazał na systematyczne powiązania finansowe tej organizacji z Hamasem.
• Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża (MKCK): Nominacja Pierre’a Krähenbühla (byłego szefa UNRWA, który odszedł w 2019 r. w cieniu oskarżeń o nadużycia) na Dyrektora Generalnego wywołała duże kontrowersje. Izrael oskarża MKCK o niewywiązanie się ze statutowej roli – braku weryfikacji stanu zdrowia i nieprzekazania leków izraelskim zakładnikom. Organizacja Shurat HaDin złożyła w imieniu rodzin porwanych pozew przeciwko MKCK na kwotę 2,8 mln dolarów, zarzucając instytucji zaniechanie działań i stronniczość.

Wszystkie te przykłady ukazują kryzys wartości w instytucjach, które z założenia miały stać na straży praw człowieka, a w praktyce dały się uwikłać w polityczne interesy, sprzeniewierzając swój mandat i zaufanie opinii publicznej.