Przyslal Adam Mer

Paulina Nodzyńska

Uroczystość zapalenia chanukowych świec w Sejmie 30 grudnia 2024 r. (Fot. Łukasz Kamiński/Kancelaria Senatu)

Prokuratura nie widziała przestępstwa

Setki gróźb i zniewag spłynęły na członkinię żydowskiej społeczności, gdy opublikowała relację z uroczystości zapalenia świec chanukowych w Sejmie. Prokuratura odmówiła wszczęcia postępowania. Stowarzyszenie Czulent apeluje do ministra Bodnara o „zdecydowane kroki”. Po interwencji „Wyborczej” śledczy zmieniają decyzję.

30 grudnia zeszłego roku marszałkini Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska przyjęła w Sejmie naczelnego rabina Polski Michaela Schudricha, dyplomatów i przedstawicieli społeczności żydowskiej. Powodem była doroczna uroczystość zapalenia świecy chanukowej. Odśpiewano chanukowy hymn. 

Jeszcze tego samego dnia Daniela Malec, przedstawicielka żydowskiej społeczności, opublikowała relację z tego wydarzenia na swoich profilach społecznościowych. Filmik opatrzyła opisem: „Przed II wojną światową Warszawa była w 1/3 żydowskim miastem, dlatego ważne jest, aby co roku w polskim parlamencie nadal zapalać świece”. 

Falę hejtu, jaka wylała się pod jej postem, trudno było okiełznać. 

• „Wyp… Żydzi do pieca i przez komin”,
• „Hitler wróć”,
• „Żyd to frajer, Żyd to buc, żyje po to, by go tłuc”,
• „Co to za sekciarskie ścierwa?”,
• „Pier… świnie, hańba”,
• „Gonić to dziadostwo”,
• „Oświęcim trza otworzyć”,
• „Rzymianie z Polski, won!”,
• „Co te pasożyty robią w polskim Sejmie”,
• „Co za wstyd, gdzie jest Grzesiek z gaśnicą?”,
• „Żydek, weź spier…!”,
• „Do piachu skur…”. 

Takich komentarzy były setki. Zionęły nienawiścią, zawierały groźby i zniewagi. Wychwalały zbrodnię ludobójstwa, propagowały nazizm. Nawoływały do nienawiści ze względu na pochodzenie narodowe i etniczne. Zasięg posta osiągnął 44,6 tys. odbiorców.  

Skala mowy nienawiści zaniepokoiła członków Stowarzyszenia Żydowskiego „Czulent”. Zaczęli się obawiać o bezpieczeństwo swoje i swoich bliskich. Zgłosili sprawę do prokuratury. Nie mieli wątpliwości, że na takie antysemickie, podważające ludzką godność i uderzające w ich wartości komentarze nie powinno być miejsca w demokratycznym kraju. 

Na decyzję nie czekali długo. Po kilkunastu dniach od złożenia zawiadomienia Prokuratura Rejonowa w Otwocku, gdzie sprawę skierowała Prokuratura Okręgowa Warszawa-Praga, poinformowała o odmowie wszczęcia postępowania.

– Jesteśmy zaskoczeni, że polska prokuratura nie dostrzegła tu znamion przestępstwa – mówi Anna Zielińska z zarządu stowarzyszenia Czulent. Tłumaczy, że śledczy nie dopatrzyli się znieważenia czy naruszenia nietykalności cielesnej z powodu przynależności do określonej grupy, nie stwierdzili także, żeby „sprawcy byli świadomi określonych cech pokrzywdzonego”.

– Osoby zamieszczające te pełne nienawiści treści miały pełną świadomość, że komentują wydarzenie organizowane przez społeczność żydowską w Polsce i publikowane przez jej członkinię – podkreśla Zielińska. 

Newsletter Codzienny

Bądź na bieżąco! Tematy dnia w jednym miejscu.

Administratorem danych osobowych podanych przy zapisaniu się na newsletter jest Wyborcza sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (00-732), ul. Czerska 8/10. Podane dane osobowe będą przetwarzane przede wszystkim w celu wysyłki zamówionego newslettera, który może zawierać treści marketingowe.

Czy Żyd jest Żydem 

„Przynależność do grup” to sporna kwestia w nowelizowanej przez Ministerstwo Sprawiedliwości tzw. ustawie o mowie nienawiści. Ma poszerzyć katalog przesłanek przestępstw motywowanych nienawiścią o cztery nowe: płeć, wiek, niepełnosprawność i orientację seksualną. Byłyby ścigane z urzędu, tak jak są dziś ze względu na m.in. przynależność narodową, etniczną, rasową czy wyznaniową. Nad zmianami w Kodeksie karnym właśnie pracuje Sejm. Sejmowa komisja ds. zmian w kodyfikacjach przychyliła się do poprawki Koalicji Obywatelskiej (rekomendowanej też przez RPO), aby sformułowanie „w związku z przynależnością” zastąpić „w związku z jej przynależnością”. To zawęża grono poszkodowanych.

Za przestępstwo z nienawiści nie zostanie bowiem uznane obrażenie kogoś, kto nie należy do grupy objętej ochroną. Nie będzie tak traktowane, jeśli jego ofiarą padnie sojusznik mniejszości, a nie jej przedstawiciel. Aktywiści ze społeczności LGBT obawiają się, że tym samym zostaną zmuszeni do udowadniania w sądzie, że są np. gejami, co w przeszłości już się zdarzało. Te wątpliwości podziela społeczność żydowska. Prawnicy broniący praw człowieka również widzą w zmianie zagrożenie – może odwrócić uwagę od sedna sprawy, a więc motywacji sprawcy. 

Obojętność sprzymierzeńcem nienawiści 

W tym przypadku – jak ocenia zarząd Czulent – prokuratura na motywację pozostała obojętna. Pisze o tym w liście otwartym do ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego Adama Bodnara. Pyta:

„czy Polska może sobie pozwolić na ignorowanie konsekwencji mowy nienawiści? 

Czy społeczeństwo stało się na tyle obojętne, że nie dostrzega dehumanizujących treści, które wzywają do przemocowych działań, a w niektórych przypadkach do powrotu do metod zbrodni wojennych? Jak długo jeszcze będziemy pozwalać na takie nadużycia, zamiast reagować stanowczo? Dokąd nas to zaprowadzi?”. 

Przypomina słowa Mariana Turskiego, byłego więźnia Auschwitz-Birkenau, który ostrzegał przed obojętnością. „Auschwitz nie spadło z nieba” – mówił podczas 75. rocznicy wyzwolenia obozu.

„Przestrzegał przed stopniowym przyzwyczajaniem się do wykluczenia i dyskryminacji, które początkowo mogą wydawać się niewielkimi, nieistotnymi aktami.

Historia uczy, że bagatelizowanie takich postaw prowadzi do tragedii”

– czytamy w liście stowarzyszenia Czulent do ministra Adama Bodnara. 

„Czas na zdecydowane kroki”

Tłumaczą, jaki wpływ na społeczność miał gest Grzegorza Brauna, który rok wcześniej, podczas tej samej uroczystości w Sejmie, ruszył z gaśnicą na chanukową świecę. – Święto Chanuki stało się pretekstem do eskalacji ataków na Żydów w Polsce – mówi Anna Zielińska. Zaznacza: podczas ostatniej uroczystości przed Sejmem skandowano hasło „Tu jest Polska, a nie Polin”, co nawiązuje do antysemickiej teorii spiskowej, według której Polska rzekomo znajduje się pod żydowską okupacją.

Stowarzyszenie apeluje do ministra i prokuratora Bodnara o „pilną rewizję decyzji otwockiej prokuratury”. Domaga się wytyczenia określonych standardów, prowadzących do tego, aby podobnych spraw nie bagatelizować. Proponuje, by prokuratorzy przeszli szkolenia, które pozwolą im lepiej rozumieć motywacje sprawców. Pisze: – Należy dążyć do tego, by status pokrzywdzonego w takich przypadkach był traktowany z należytą uwagą i priorytetem.

Od ministra sprawiedliwości oczekują „stanowczej reakcji” i „zdecydowanych kroków”: „Czas pokazać, że Polska nie toleruje mowy nienawiści w żadnej formie. Obojętność wobec nienawiści to jej cichy sprzymierzeniec”. 

Jest odpowiedź prokuratury

Prokurator Norbert Woliński, rzecznik Prokuratury Okręgowej Warszawa-Praga, poinformował „Wyborczą”, że 19 lutego prokuratura okręgowa zażądała od otwockiej prokuratury rejonowej materiałów w tej sprawie. Po ich analizie 28 lutego – czyli już po nadesłaniu przez nas pytań – prokurator okręgowy wydał służbowe polecenie o wszczęciu śledztwa i przeprowadzeniu postępowania w celu ustalenia sprawców. 

Zwróciliśmy się też z prośbą o zajęcie stanowiska do Prokuratury Krajowej. Zapytaliśmy, czy zamierza podjąć działania w kwestii rozstrzygania podobnych spraw, m.in. wskazane przez Stowarzyszenie Żydowskie Czulent. Prok. Przemysław Nowak, rzecznik prasowy Prokuratury Krajowej, przesyła komunikat, w którym potwierdza zmianę decyzji o odmowie wszczęcia postępowania. Pisze: – Prokuratura Okręgowa Warszawa-Praga w Warszawie poddała akta tej sprawy analizie.

Następnie stwierdziła, że decyzja jest niezasadna, i poleciła wszczęcie oraz przeprowadzenie postępowania.