Źródło: TUTAJ

Tłumaczenie: Zosia Braun, Tel Awiw

Fazal Rahman, mieszkaniec Pakistanu, do niedawna nigdy nie słyszał o Holokauście. Zapytany przez BBC o to wydarzenie, przyznał, że nie wiedział, co oznacza to określenie. Znał jednak zdjęcia z tego wydarzenia – to znaczy obrazy generowane przez sztuczną inteligencję (AI).

Rahman należy do sieci pakistańskich twórców treści, którzy wykorzystują aplikacje oparte na AI do generowania fikcyjnych obrazów wydarzeń historycznych, w tym Holokaustu. Publikują głównie na Facebooku, gdzie ich strony zgromadziły setki tysięcy obserwujących.

Model Biznesowy AI i Historii

Tworząc treści generujące dużą liczbę interakcji, takie jak obrazy Holokaustu stworzone przez AI, mogą zarabiać nawet 1000 dolarów miesięcznie w ramach programu monetyzacji treści Facebooka. Im więcej kliknięć, wyświetleń i udostępnień uzyskują, tym więcej zarabiają – zwłaszcza jeśli ich treści docierają do odbiorców o wyższych dochodach w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Europie. Dla Rahmana stało się to jedynym źródłem utrzymania.

Jak ktoś taki jak Rahman, który nigdy nie słyszał o Holokauście, wpadł na pomysł publikowania obrazów Holokaustu generowanych przez AI?

Pytają ChatGPT. Według śledztwa BBC, twórcy z tych grup używają chatbotów opartych na sztucznej inteligencji, aby ustalić, które wydarzenia historyczne generują treści o wysokiej skuteczności w mediach społecznościowych. Holokaust był jedną z odpowiedzi.

Wpływ AI na „Historię”

Od 2022 roku toczy się coraz intensywniejsza dyskusja na temat wpływu zastosowań sztucznej inteligencji (takich jak duże modele językowe, generatory obrazów i chatboty) na „historię” – zarówno na zawodową dyscyplinę historyczną, jak i na publiczne rozumienie przeszłości. W 2025 roku kontury tego wpływu są już wyraźnie widoczne.

Zastosowania AI są wykorzystywane na całym świecie w dziesiątkach kontekstów związanych z historią. Poniżej krótka lista przykładów:

• Edukacja i Muzea:
  • Wystawa w Białym Domu (PragerU) obejmuje historyczne portrety przekształcające się w generowane przez AI klipy wideo.
  • Muzea Holokaustu wykorzystują technologię hologramów połączoną z AI do symulacji rozmów ze zmarłymi świadkami i ocalałymi.
• Badania i Praca Naukowa:
  • Historycy korzystają z narzędzi takich jak Google NotebookLM do podsumowywania i syntetyzowania literatury naukowej.
  • Recenzenci czasopism naukowych używają ChatGPT lub dużych modeli językowych do tworzenia ocen artykułów.
  • Wydawnictwa uniwersyteckie udzielają licencji na swoje książki w celu trenowania dużych modeli językowych.
• Rekonstrukcja i Konserwacja:
  • Konserwatorzy we Włoszech, Grecji, Indiach i Chinach wykorzystują AI do rekonstrukcji zniszczonych stanowisk archeologicznych lub uszkodzonych artefaktów (obrazów, rzeźb, mozaik).
• Media i Rozrywka:
  • Projektanci gier włączają do swoich produktów obrazy historyczne generowane przez AI, by „ożywić historię”.
  • Przemówienia i pisma Hitlera są tłumaczone przez AI, remiksowane i rozpowszechniane w mediach społecznościowych.
• Administracja i Władza:
  • Obecna administracja prezydenta USA wykorzystuje AI do generowania listy książek o „obraźliwych” tytułach i usuwa je z półek bibliotecznych.
  • Muzea i uniwersytety opracowują zasady korzystania z AI w miejscu pracy.
• Nauczanie i Studenci:
  • Około jedna trzecia profesorów, w tym historyków, często korzysta z narzędzi AI do tworzenia planów lekcji, slajdów wykładów i niestandardowych chatbotów dla studentów.
  • Uczniowie na całym świecie używają ChatGPT i innych modeli do tworzenia prac domowych, esejów historycznych, a nawet pisania rozpraw doktorskich.

Historycy w Obliczu Zmian

Rosnąca liczba zastosowań AI w przestrzeniach historycznych skłoniła „New York Timesa” do opublikowania artykułu: „AI jest gotowa do przepisania historii. Dosłownie”. Amerykańskie Towarzystwo Historyczne (AHA) odpowiedziało „Zasadami przewodnimi dotyczącymi sztucznej inteligencji w edukacji historycznej”.

Choć dokument AHA wielokrotnie podkreśla, że AI nie może zastąpić nauczycieli historii ani profesorów, świat zdaje się nie zgadzać z tym poglądem. Latem Microsoft opublikował listę 40 zawodów z „najwyższym wskaźnikiem przydatności AI”. Historycy zajęli drugie miejsce, zaraz za tłumaczami ustnymi i pisemnymi, ze wskaźnikiem „pokrycia” $0.91$ na $1$. Oznacza to, że większość pracy historyków można powielić lub zlecić maszynom.

Narzędzie History.AI jest już dostępne, co zapowiada prawdopodobną zmianę zawodu historyka, praktykowanego od dziesięcioleci. Choć niektórzy mieli nadzieję, że AI to przejściowa moda, jest to mało prawdopodobne. Podobnie jak AI zmieni medycynę, prawo czy marketing, tak samo zmieni „historię” we wszystkich jej przejawach.

Lekcje z Przeszłości: Wikipedia i Media Społecznościowe

Dyskusje wokół History.AI w dużej mierze odzwierciedlają debaty z poprzednich dekad:

• Lata 2000. (Wikipedia): Crowdsourcing wiedzy historycznej w Wikipedii był postrzegany jako zagrożenie dla eksperckich modeli wiedzy. Dziś Wikipedia jest czwartą najczęściej odwiedzaną stroną na świecie.
• Lata 2010. (Media Społecznościowe): Historycy krytykowali rozwodnione i niedokładne memy historyczne, twierdząc, że „wirusowa przeszłość” nigdy nie zastąpi rzetelnej wiedzy. Dziś YouTube, Reddit, Instagram, Facebook i X znajdują się w pierwszej dziesiątce najchętniej odwiedzanych stron, a niektóre konta historyczne mają miliony obserwujących.

Podczas gdy nowe technologie zyskiwały globalną uwagę, profesjonalna historia kurczyła się:

• Zamykane są wydziały historii.
• Nie zastępuje się przechodzących na emeryturę profesorów.
• Przyznaje się mniej dyplomów z historii.
• Muzea historyczne są zamykane z powodu braku zwiedzających i wsparcia.

Precyzja i Ludzkie Zachowania

Przez pewien czas wydawało się, że tzw. „halucynacje” i nieścisłości generowane przez AI będą kryptonitem chroniącym dyscypliny eksperckie, takie jak historia. Niestety, firmy technologiczne grały w szachy, a naukowcy w warcaby.

• Im więcej osób korzysta z technologii AI, tym lepiej ona sobie radzi – wszyscy szkolimy maszyny w czasie rzeczywistym.
• Mając dostęp do naukowych baz danych i tysięcy książek uniwersyteckich, aplikacje AI są teraz o wiele dokładniejsze i mniej „halucynacyjne” niż rok temu.

Scenariusze, według których transformacyjna moc AI miała „ożywić historię” i pomóc historykom w nagłośnieniu ich głosu, nie uwzględniają realiów ludzkich zachowań.

Jeśli ekosystem będzie nagradzał błyskawiczne publikowanie w mediach społecznościowych korzyściami finansowymi, wizerunkowymi i politycznymi – niezależnie od ich rzetelności – to właśnie tak będą postępować ludzie.

Mimo miliardów fragmentów e-historii krążących w sieci (wiele z nich generowanych przez AI), Amerykanie mają trudności z wymienieniem nazwiska choćby jednego historyka lub podstawowych faktów historycznych.

(Według jednego z badań, $48\%$ Amerykanów nie potrafiłoby wymienić ani jednego obozu koncentracyjnego ani getta z czasów II wojny światowej).

Imperatyw Polityczny i Finansowy

Ewolucja AI i upadek „Historii” nie odbywały się w próżni. W Stanach Zjednoczonych wyścig o pozycję światowego lidera w dziedzinie AI stał się narodowym imperatywem. Doprowadziło to do:

1. Ogromnego napływu funduszy do STEM (nauki ścisłe, technologia, inżynieria i matematyka) kosztem nauk humanistycznych.
2. Deregulacji, aby Chiny, Rosja czy Indie nie wyprzedziły USA w rozwoju technologicznym.

Na poziomie uczelni wyższych, atrakcyjność wysoko płatnych karier w STEM wywabiła studentów z wydziałów sztuk wyzwolonych, w tym historii. Bez studentów, administratorzy mogą uzasadnić mniejszą liczbę profesorów i zamknięcie wydziałów.

🔮 Wizja Przyszłości

Choć narzędzia AI, takie jak NotebookLM, pomogą pozostałym zatrudnionym historykom w pisaniu programów nauczania czy pracy w muzeach, jest mało prawdopodobne, aby AI poprawiła stan profesjonalnej historii.

AI:

• Nie pomoże studentom w lepszych badaniach ani pisaniu.
• Nie poprawi jakości ani dokładności e-historii w sferze publicznej.
• Nie zwiększy finansowania instytucji historycznych.
• Prawdopodobnie wesprze propagandystów i siły represyjne w wywieraniu presji na niezależne myślenie.

AI będzie nadal wykorzystywana, ponieważ jej dyskurs odwołuje się do jednego z największych lęków: strachu przed pozostaniem w tyle. Narzędzia AI dają obietnicę wyprzedzania trendów: oszczędzania czasu, zarabiania pieniędzy, przetwarzania informacji na większą skalę i szybszego osiągania rezultatów.

Uwarunkowania polityczne AI są zaprojektowane z myślą o szybkości, automatyzacji, zysku i przewidywalności.

Z drugiej strony, najlepsza historia wyłania się z celowego i pełnego zakrętów ludzkiego zgłębiania tego, co często nieprzewidywalne i nieoczekiwane, zazwyczaj bez wyraźnego celu zarobkowego. Samo to doświadczenie może wkrótce stać się przeszłością.