Stefan Frank

Malowidła ścienne włoskiego artysty pop-artu aleXsandro Palombo są poświęcone walce z antysemityzmem i dlatego są wielokrotnie niszczone.

Rzekoma „solidarność z Palestyną” wielokrotnie objawia się nienawiścią do wszystkiego, co żydowskie, w tym do ofiar Holokaustu. Mural pop-artowy na dworcu kolejowym w Mediolanie, który miał upamiętniać Holokaust za pomocą postaci z serialu animowanego „Simpsonowie”, został w znacznym stopniu zniszczony przez nieznanych sprawców. Na miejscu zbrodni napisano sprayem „Free PAL”, aby powiązać ten czyn z kampanią delegitymizującą Izrael. Mural przedstawiał rodzinę z kreskówki z żółtymi gwiazdami za drutem kolczastym: ostrzeżenie przed zapomnieniem o okropnościach Holokaustu.

Trzy z pięciu postaci zostały całkowicie usunięte: Marge, Maggie i Lisa. Żółta gwiazda na Bartcie została zamalowana krwistoczerwoną farbą, a żółta gwiazda na Homerze została usunięta. Twórca muralu, aleXsandro Palombo, powiedział w reakcji na ten incydent, że jest to „wizualna reprezentacja antysemickiej nienawiści, która rozprzestrzenia się w naszych miastach”.

W rozmowie z Jerusalem Post artysta potwierdził, że jest to już szóste zniszczenie dzieła w ciągu dwóch lat. „Z oryginalnego dzieła sztuki pozostało niewiele. Z hołdu dla pamięci przekształciło się ono w wyraz nienawiści” – powiedział, dodając, że mural, dzięki znanemu z popkultury stylowi Simpsonów, był ważnym narzędziem edukacyjnym. Dzięki wykorzystaniu charakterystycznego stylu może on bezpośrednio przemawiać do młodszych pokoleń.

Wizualne przeszkody

Pop-artysta znany z kolorowych dzieł poruszających tematy etyki i praw człowieka stworzył mural tuż przed Dniem Pamięci o Holokauście, który przypada 27 stycznia 2023 r. Znajdował się on na ścianie głównego dworca kolejowego Milano Centrale, w bezpośrednim sąsiedztwie pomnika Holokaustu na torze 21.

Z tego peronu od 1943 r. deportowano Żydów do obozów zagłady. Pierwszy pociąg odjechał 6 grudnia 1943 r.; spośród 169 deportowanych przeżyło tylko pięciu. 30 stycznia 1944 r. drugi pociąg opuścił dworzec główny w kierunku Auschwitz-Birkenau; z 605 deportowanych przeżyło tylko dwadzieścia dwie osoby. Jedną z nich była trzynastoletnia Liliana Segre, która w przeciwieństwie do swojego ojca przeżyła Auschwitz. Mediolańskie miejsce pamięci jest jednym z nielicznych, które same były miejscem deportacji.

„Te dzieła są wizualnym kamieniem potknięcia, który pozwala nam zobaczyć to, czego już nie widzimy” – powiedział aleXsandro Palombo 27 stycznia 2023 roku. „Najstraszniejsze rzeczy mogą stać się rzeczywistością, a sztuka ma obowiązek o tym przypominać, ponieważ jest skutecznym antidotum na zapomnienie. Okropności ludobójstwa Żydów muszą być przekazywane nowym pokoleniom bez żadnych filtrów, aby uchronić ludzkość przed kolejnymi tragediami, takimi jak Zagłada”.

Na przestrzeni lat Palombo stworzył wiele dzieł poświęconych walce z antysemityzmem. Do najbardziej znanych należą:

• Anne Frank płacze: żydowska dziewczynka jest przedstawiona w mundurze obozowym, płacząc i trzymając w ręku izraelską flagę; obok niej palestyńska dziewczynka zamierza podpalić flagę Hamasu.
• Dziecko z warszawskiego getta: przedstawione jako zakładnik terrorystów Hamasu, zamaskowanego dorosłego mężczyzny i nastoletniego chłopca.
• 7 października, ucieczka: poświęcony Vladzie Patapov, młodej kobiecie, która przeżyła palestyński atak terrorystyczny na festiwal Nova w Izraelu 7 października 2023 roku. Powstały w Mediolanie mural przedstawia Patapov uciekającą między ściętymi pluszowymi misiami. Wkrótce po powstaniu dzieło zostało zniszczone: sprawcy odcięli figurze głowę i nogę.

W oświadczeniu artysta stwierdził, że ktokolwiek „ściął” obraz, nie walczy o wyzwolenie Palestyny. „Te ekstremistyczne ruchy, które coraz bardziej radykalizują nasze społeczeństwo, mają na celu wyłącznie obronę terrorystycznych przekonań w naszej zachodniej demokracji”. Obrazy masakry dokonanej przez Hamas zostały „zbyt wcześnie wymazane z pamięci zbiorowej i powinny być szeroko rozpowszechniane, aż utkwią w pamięci i staną się ostrzeżeniem przed zagrożeniem ze strony islamskiego terroryzmu i fundamentalizmu religijnego”.

Wolność w niebezpieczeństwie

Uszkodzono również mural Palombo przedstawiający trzech włoskich ocalałych z Holokaustu, Lilianę Segre, Sami Modiano i Edith Bruck, zarysowując ich twarze i zamazując gwiazdy Dawida.

W dziele Arbeit macht frei, przedstawiającym węgiersko-włoską pisarkę i reżyserkę Edith Bruck, duża niebieska gwiazda Dawida została usunięta z izraelskiej flagi, która okrywa jej ramiona, natomiast w Halt! Stoj!, w którym papież Franciszek i Bruck, Segre i Modiano pojawiają się w wersji Simpsonów w typowym dla artysty stylu pop, wszystkie żółte gwiazdy Dawida zostały zniszczone. Dodatkowo napisano hasło „Israelani Nazi” i namalowano gwiazdę Dawida obok znaku równości i swastyki, a twarz papieża pomalowano czarną farbą.

Po zniszczeniu swojego portretu senator dożywotnia Liliana Segre oświadczyła: „Odebrali mi twarz i tożsamość, usunęli żółtą gwiazdę, ale pozostawili numer wytatuowany na moim ramieniu”. Na tabliczce, którą nosi papież Franciszek, pozostały słowa „Antysemityzm jest wszędzie”. (Tutaj można zobaczyć wszystko). Palombo ostatecznie wykonał dzieło ponownie, które obecnie stanowi część stałej ekspozycji Rzymskiego Muzeum Holokaustu. „Sztuka jest najwyższym wyrazem wolności, a powtarzające się ataki na dzieło przedstawiające dwoje ocalałych z Auschwitz pokazują, jak bardzo zagrożona jest wartość demokracji i wszystkie nasze wolności” – powiedział artysta.

Widać to również na przykładzie innego skandalu, kiedy to w listopadzie 2024 r. w mediolańskim kinie odwołano w ostatniej chwili pokaz filmu Liliana o Lilianie Segre: „Nie mam nic przeciwko Żydom” – usprawiedliwiał się wówczas operator kina – „ale postaw się w mojej sytuacji. Klimat polityczny jest napięty. Nie mam ochoty ryzykować”. Co tydzień w Mediolanie odbywają się antyizraelskie protesty. Pokaz filmu w jego kinie nie pozostałby niezauważony przez demonstrantów. „Jeśli przyjdą i wszystko zniszczą, kto mi zwróci straty?”.

Mediolan: Ataki na dzieła sztuki upamiętniające Holokaust

Stefan Frank