Dlaczego Izrael musi przestać grać w narzuconą mu grę

Kilka dni temu, podczas wywiadu dla BBC, były premier Izraela Naftali Bennett został skonfrontowany z pytaniem, które w rzeczywistości było zawoalowanym oskarżeniem: „Prezydent Trump stwierdził, że w Strefie Gazy panuje głód. Czy się myli?”. Bennett, zgodnie z przyjętą praktyką, natychmiast zaprzeczył, podając liczbę ciężarówek z pomocą humanitarną i podkreślając wysiłki Izraela. Jednak to właśnie samo pytanie było problematyczne.

Dziennikarka od początku ustaliła warunki dyskusji, oskarżając Izrael i oczekując od jego przedstawiciela udowodnienia niewinności. Całkowicie pominięto kontekst ataku z 7 października, temat zakładników, a Izraelczyka przedstawiono jako stronę broniącą się przed moralnym oszczerstwem, z nadzieją na udowodnienie wystarczającego humanitaryzmu, by uniknąć potępienia. Ta przewrotna logika definiuje dzisiejszy dyskurs. Traktuje zachodnią demokrację, zmuszoną do wojny przez wroga dążącego do ludobójstwa, tak jakby nie różniła się moralnie od tych, którzy masowo mordowali jej cywilów. Żąda od Izraelczyków odpowiedzi za cierpienia spowodowane wojną, której nie rozpoczęli, podczas gdy jej inicjatorzy są zwalniani z wszelkiej odpowiedzialności.

Izraelscy urzędnicy, niestety, wpisują się w tę grę. Odpowiadają na pytania, starają się brzmieć współczująco, podają liczby i statystyki, jakby moralność była biurokratyczną formułą. W obronie zawsze zaczynają od wyrażenia żalu. To nie jest dyplomacja; to rytualne upokorzenie.

Czas odrzucić fałszywą równoważność

Ten esej jest apelem o zaprzestanie tej gry. Nadszedł czas, by odrzucić fałszywą równoważność i przestać godzić się na warunki rozmowy, która od początku nie była uczciwa. Jeśli Izrael ma rację, powinien mówić z przekonaniem. Jeśli wojna jest sprawiedliwa, należy ją prowadzić i o niej mówić z pełnym przekonaniem o moralnej słuszności, a nie za pomocą strategii PR mających na celu zdobycie aprobaty tych, którzy już opowiedzieli się po jednej ze stron.

Błąd zaczyna się w momencie, gdy akceptujemy ten format. Gdy siadamy do „wywiadu”, w którym jedna strona jest proszona o uzasadnienie swojego prawa do samoobrony, podczas gdy druga nigdy nie jest proszona o uzasadnienie swojej wojny eksterminacyjnej. To nie jest debata. To inscenizowany proces z wyrokiem już napisanym.

Gdy naród zostaje zaatakowany, jego cywile wymordowani, a dzieci wciągnięte do tuneli, czy moralna osoba zaczyna od pytania: „Czy potępiasz cierpienia drugiej strony?”. Czy zapytalibyśmy kobietę, która broniła się przed gwałcicielem, czy czuje się winna, że go zraniła? Czy zapytalibyśmy kraj, który przeżył atak terrorystyczny, czy żałuje, że przestraszył ludzi, którzy go wspierali? Cała struktura jest skorumpowana. A za każdym razem, gdy poważnie odpowiada się na takie pytania, wzmacnia się ich legitymizację.

Izrael nie jest sądzony. Izrael został zaatakowany. I od tego należy zacząć każdą moralną dyskusję.

Nadal reagujemy tak, jakby naszym zadaniem było zdobycie sympatii, a nie wygranie wojny. Tworzymy infografiki, wysyłamy rzeczników, którzy są przesłuchiwani przez dziennikarzy, dla których moralność to konkurs na to, kto głośniej płacze. W ten sposób akceptujemy ramy, w których nasza sprawa jest równa lub gorsza od ich. To nie tylko głupota. To samobójstwo. Pod grą emocji kryje się coś głębszego i mroczniejszego. To nie są tylko ludzie o odmiennych poglądach. Wielu z nich, w tym dziennikarze i ich odbiorcy, już podjęło decyzję. Ale to, co zdecydowali, nie jest dowodem, rozsądkiem ani prawdą. To propaganda, fałsz i manipulacja emocjonalna. Nie są poszukiwaczami prawdy. Gdyby tak było, nie zadawaliby pytań, które stawiają zachodnią liberalną demokrację na równi z kultem śmierci. Nie traktowaliby „ludobójstwa” i samoobrony jako dwóch stron tego samego medalu.

Moralna inwersja i pułapka „równowagi”

Prawdziwa tragedia polega na tym, że wielu Izraelczyków zaproszonych do tych wywiadów służy jedynie potwierdzeniu światopoglądu dziennikarzy. Nie kwestionują oni założeń, tylko je akceptują. Mówią słabym głosem, starają się wyglądać na humanitarnych, zgadzają się z każdym fałszywym przedstawieniem sytuacji. I w tym fałszywym ujęciu Izrael jest winny. Bo jeśli zaakceptujesz fałszywe przesłanki, wniosek jest „prawdziwy”. Te wywiady nie mają na celu wyjaśnienia sprawy. Są rytuałami potwierdzającymi, inscenizowanymi w celu wywołania moralnego zamętu, a izraelski rzecznik jest wykorzystywany jako przydatna rekwizyta.

To nie jest zderzenie narracji. To upadek rozsądku. Nie można dyskutować z nierozsądnymi. Nie można przekonać tych, którzy nie są zainteresowani prawdą. Nie można też wygrać moralnej dyskusji za pomocą wykresów i statystyk. Osoby te nie spierają się o liczby, ale o zasady moralne. Kiedy twierdzą, że „Izrael głodzi Gazę”, nie mają na myśli, że należy poprawić logistykę pomocy. Twierdzą, że samo działanie Izraela w obronie własnej jest złe. Że sama wojna jest niemoralna. Że sprawianie cierpienia wrogowi za jego zbrodnie jest złe.

Dlaczego? Ponieważ ich standardem nie jest sprawiedliwość, ale poświęcenie. Jest to moralność kultu ofiary, w której słabi są sprawiedliwi, cierpiący są święci, a im bardziej bezradny wydaje się naród, tym bardziej moralna staje się jego sprawa. W tych ramach każde działanie Izraela staje się zbrodnią – ponieważ Izrael jest silny, a siła jest ich grzechem pierworodnym.

Właściwą reakcją nie jest szukanie tabel kalorii. Należy odrzucić tę przesłankę i stwierdzić: tak, wojna powoduje cierpienie i jest to tragedia, ale ta tragedia rozpoczęła się 7 października. A jeśli w Strefie Gazy panuje głód, to dlatego, że mieszkańcy Gazy zdecydowali się rozpocząć wojnę, której nie mogli wygrać. To nie jest wina Izraela. Tak się dzieje, gdy wypowiada się wojnę krajowi silniejszemu od siebie. Taka jest moralna konsekwencja zła.

To jest moralna inwersja leżąca u podstaw dzisiejszej dyskusji. Karze ona dobrych za to, że są silni, a nagradza złych za to, że są słabi. Zamienia cierpienie w moralne roszczenie, a władzę w grzech. Traktuje też samą zdolność Izraela do obrony jako największą zbrodnię.

Nie można wygrać moralnej dyskusji z ludźmi, którzy uważają, że moralność oznacza bezradność. Trzeba całkowicie odrzucić ich przesłanki i postawić własne. Jednym z najskuteczniejszych narzędzi odwrócenia moralności jest dziś język „równowagi”.

Pułapka „grzecznej kapitulacji”

Dyskusja jest sfałszowana. Z jednej strony mamy Izrael, zasadniczo wolną, kapitalistyczną, liberalną demokrację zachodnią. Z drugiej strony mamy teokratyczny, socjalistyczny, terrorystyczny reżim, który rozpoczął wojnę, paląc żywcem dzieci i wciągając zakładników do tuneli. A jednak dziennikarz zwraca się do Izraelczyka i stwierdza: „Czy potępiasz to, co robi twoja armia?” (Przytaczając ezoteryczny przykład rzekomego wykroczenia, np. przypadkowe zabicie pracowników World Central Kitchen). „A co z osadnikami?” (Przywołując marginalne przypadki przemocy ze strony osadników, jakby reprezentowały politykę państwa, ożywiając współczesne oszczerstwo, że Żydzi z natury nadużywają władzy). „Z pewnością przyznajesz, że obie strony dopuszczają się okrucieństw?”.

To podstęp. I zbyt wielu daje się na to nabrać. Nie chodzi tu o zaprzeczanie złożoności sytuacji. Chodzi o odmowę wymazania fundamentalnej różnicy między cywilizacją a barbarzyństwem – między narodem próbującym bronić swoich obywateli a ideologią dążącą do ich eksterminacji. Kiedy akceptujesz założenie, że obie strony są winne, już przegrałeś argument moralny. Nawet jeśli odpowiadasz z wyczuciem, podając dane, wyrażając smutek i troskę, struktura rozmowy już uczyniła cię oskarżonym, a twojego wroga oskarżycielem. I to jest cel. W momencie, gdy zaczynasz wyjaśniać, przestajesz się bronić. Uzasadniasz. Rezygnujesz z moralnej jasności na rzecz iluzji „rozsądku”.

Nie ma równoważności. Nie ma symetrii. To Palestyńczycy rozpoczęli wojnę i wszystko, co się w jej wyniku wydarzyło, jest ich winą. Kropka. To wszystko.

Nawet wśród tych, którzy rzekomo przyznają, że palestyńskie okrucieństwa z 7 października były złe, gra toczy się dalej. Zmieniają temat. Odwracają uwagę od rzeźników i kierują ją na wewnętrzne spory polityczne w Izraelu, ponieważ to również służy ich celom: „A co z „nielegalnymi” osadami?” „A co z Benem Gvirem?” „A co z reformą sądownictwa Netanjahu?”. Powiedzmy to jasno: wewnętrzne spory, nawet te najbardziej gorące, to nie to samo, co ludobójstwo. Są one oznaką wolnego społeczeństwa. Są dokładnie tym, czego można oczekiwać w demokracji rządzonej zgodnie z prawem. W Izraelu ludzie protestują przeciwko wojnie, ludzie protestują za wojną, a ci, którzy popełniają przestępstwa – czy to „osadnicy”, czy ktokolwiek inny – są ścigani. Izraelski system wymiaru sprawiedliwości jest jednym z najbardziej liberalnych na świecie. Prawdopodobnie zbyt liberalny. Ale istnieje i funkcjonuje. W Strefie Gazy nie ma nic z tych rzeczy. Nie ma protestów. Nie ma sprzeciwu. Nie ma prasy. Nie ma środków prawnych. Jest tylko nienawiść – zjednoczona, sponsorowana przez państwo i skierowana na Żydów.

Podnoszenie tych marginalnych wewnętrznych sporów (pojedynczych przypadków niewłaściwego postępowania) tak, jakby znosiły one horror 7 października, nie jest apelowaniem o sprawiedliwość. Jest to próba oczernienia państwa żydowskiego, zatarcia moralnej różnicy i podważenia fundamentów, na których opiera się Izrael. Jest to nieuczciwe, złośliwe i nie ma to nic wspólnego ze sprawiedliwością.

Sama idea, że Izrael musi potępić siebie, aby zostać uznanym za moralny, jest przewrotna. Żądanie „zrównoważenia” dyskusji nie jest wezwaniem do sprawiedliwości; jest to żądanie, aby Izrael zrezygnował z moralnych podstaw, które czynią go sprawiedliwym. Nie możemy się na to nabrać.

Nazywam to grzeczną kapitulacją. Wszyscy wiemy, jak to wygląda: izraelski rzecznik w garniturze, przepraszający z godnością. „Żałujemy śmierci cywilów” – stwierdza. „Izrael robi wszystko, co w jego mocy”. Pochyla głowę i brzmi smutno, rozsądnie, cywilizowanie. Myśli, że jeśli będzie wystarczająco miły, wystarczająco elokwentny (wystarczająco brytyjski), może zostanie oszczędzony. Przypomina mi to żart o Holokauście: grupa Żydów stoi w kolejce przed nazistowskim plutonem egzekucyjnym. Jeden z nich zauważa, że strażnikowi rozwiązuje się sznurowadło. Szepcze do przyjaciela: „Powinienem mu powiedzieć?”. Przyjaciel odpowiada: „Nie chcesz sprawiać kłopotów”. To nie jest troskliwość. To ustępstwo z brytyjskim akcentem.

Odwaga zamiast manieryzmów

Niektóre z najbardziej szkodliwych głosów w tej wojnie nie pochodzą od naszych wrogów. Są to wypolerowani, elokwentni, mający dobre intencje Żydzi, którzy uważają, że zdobycie sympatii jest ważniejsze niż mówienie prawdy. Są to intelektualiści, rzecznicy i komentatorzy, którzy kiedyś zajmowali wysokie stanowiska, ale teraz poświęcają swój czas na krytykowanie Izraela za zbytnią asertywność. Na początku wojny byli oni zasadniczymi obrońcami Izraela: jasnymi, stanowczymi, skutecznymi. Z czasem jednak ich misja uległa zmianie. Przestali bronić Izraela i zaczęli zarządzać jego wizerunkiem. Kiedy izraelscy ministrowie wyrazili moralne oburzenie, którego wymagał dzień 7 października, nie poparli ich, lecz potępili. Dlaczego? Ponieważ było to „złe PR”.

Tak zawsze się dzieje. Intelektualista, który zaczyna walczyć o swój kraj, kończy jako strażnik jego sumienia. Internalizuje spojrzenie zagranicznej publiczności. Powoli jego standardy zmieniają się ze sprawiedliwości na dyplomację. To nie jest przemyślane działanie. To ustępstwo. To słabość. I to jest tragiczne. Kiedy obrońcy Izraela zaczynają postrzegać prawdę jako obciążenie, nieświadomie stają się narzędziami narracji wroga. Nie potrzebujemy lepszych manier. Potrzebujemy większej odwagi.

Jednym z najczęstszych zarzutów wobec wezwań do moralnej jasności jest rzekoma potrzeba powściągliwości: „Tak, ale Izrael nie może produkować własnych samolotów F-35”. Albo: „Jesteśmy uzależnieni od amerykańskiej broni. Nie możemy zrażać Waszyngtonu”. Jakby ceną suwerenności było podporządkowanie się. Na co odpowiadam: powinniśmy się spakować i wrócić do sztetla. Jeśli mamy żyć jako państwo wasalne, chodząc na palcach wokół opinii zagranicznych mocarstw, które naciskają nas, abyśmy okazywali miłosierdzie naszym wrogom, to po co właściwie walczyliśmy?

To nie pierwszy raz, kiedy Żydzi walczyli bez poparcia świata. W 1948 roku Izrael walczył o przetrwanie, dysponując zaledwie kilkunastoma czołgami, garstką zespawanych w podziemnych garażach w Tel Awiwie samochodów pancernych i zepsutymi czeskimi samolotami, które trzymały się kupy dzięki częściom ze złomu i modlitwom. Piloci mieli zaledwie podstawowe przeszkolenie. Część karabinów pochodziła z pozostałości po II wojnie światowej. I wygraliśmy. Nie wygraliśmy dzięki NATO. Nie wygraliśmy, ponieważ świat nas kochał. Wygraliśmy, ponieważ nie mieliśmy wyboru – i ponieważ byliśmy gotowi zrobić wszystko, co było konieczne.

Ten duch nie zniknął, ale został zduszony przez nową-starą obawę. Mentalność sztetla powróciła, nie do polskiej wsi, ale do sal izraelskiego rządu. Nadal zachowujemy się jak przerażeni wygnańcy, nieustannie szukając aprobaty u burmistrza, gubernatora i imperium. Ale to nie jest miejscowość. To suwerenne państwo żydowskie, regionalna superpotęga, mocarstwo nuklearne. A jednak zachowujemy się jak błagający. Każe się nam uważać na ton, zaprzeczać swojemu bólowi, ograniczać swoją siłę z obawy przed tym, co stwierdzą nie-Żydzi. Ale prawda jest taka, że gdyby Izrael stoczył tę wojnę tak, jak powinien – zdecydowanie, bez skrupułów, aż do zwycięstwa – nie potrzebowałby zgody Waszyngtonu. Nie musiałby się tłumaczyć w Hadze. Nie błagałby o zrozumienie przed komisją ONZ ani na uniwersytecie z ligi Ivy League. Byłby budził strach. Byłby szanowany. Byłby wolny.

Nie jesteśmy winni światu równowagi

Kiedy ktoś zostaje fałszywie oskarżony o przestępstwo – kiedy zarzut jest tak oburzający, że przeczy rzeczywistości – co robi? Czy płaszczy się? Czy sporządza arkusze kalkulacyjne, aby udowodnić, że jest porządnym człowiekiem? Czy każde zdanie poprzedza przeprosinami? Nie, niewinni stoją prosto. Mówią jasno i spokojnie. Nie szukają aprobaty innych. Wiedzą, że oskarżenie jest absurdalne i traktują je jako takie. Tak zachowuje się naród przekonany o swojej sprawiedliwości. Nie musi mierzyć swojej moralności w food truckach. Nie musi recytować liczby kalorii. Nie musi zaczynać każdego zdania od „Oczywiście, że żałujemy cierpień cywilów”, jakby kiedykolwiek było to kwestionowane.

Kiedy tak postępujemy, kiedy nasi przedstawiciele starają się powiedzieć właściwe rzeczy we właściwym tonie właściwemu dziennikarzowi, nie sprawiamy wrażenia moralnych. Sprawiamy wrażenie winnych. Bo tylko winni tak bardzo starają się być lubiani. Ta postawa nie jest strategią dyplomatyczną. To pozostałość psychologiczna. To instynkt wygnańca, Żyda, którego bezpieczeństwo zależy od tego, czy wygląda na nieszkodliwego. Ale my nie jesteśmy już wygnańcami. Nie jesteśmy gośćmi na cudzej ziemi. Jesteśmy suwerenni. A suwerenny naród nie przeprasza za swoje istnienie.

Dlatego pierwszym moralnym obowiązkiem wolnego narodu w sprawiedliwej wojnie jest to stwierdzić. Obowiązek ten należy wyrażać bez przeprosin, bez wahania i bez żadnych kompromisów. Moralna jasność nie jest luksusem. Nie jest retoryczną fanfaronadą. Jest niezbędnym narzędziem. W dzisiejszej wojnie narracji jest tak samo niezbędna jak czołgi i samoloty.

Wrogowie Izraela nie wątpią w siebie. Nie wydają oświadczeń. Nie łagodzą języka ani nie rozmywają swoich celów. Chcą zniszczenia Izraela – i mówią to jasno, publicznie i dumnie. A my? My debatujemy nad tonem. Zastanawiamy się nad sformułowaniami. Wysyłamy byłych premierów do zagranicznych redakcji, aby zaprzeczali, że panuje głód, i obiecali, że „robimy wszystko, co w naszej mocy”. Wchodzimy z uśmiechem w zasadzkę, myśląc, że prowadzimy racjonalną dyskusję, podczas gdy w rzeczywistości jesteśmy sądzeni przez sąd, który już wydał wyrok.

To musi się skończyć.

Nie jesteśmy winni światu równowagi. Nie jesteśmy światu nic winni. To te same narody, które odwróciły się od nas lub zrobiły coś gorszego. Ich ziemia jest usiana naszymi trupami. Nie jesteśmy im nic winni. Jesteśmy winni tylko sobie: prawdę, godność moralnej pewności. Bo jeśli nie możemy z przekonaniem stwierdzić, że mamy rację, nie powinniśmy walczyć. Jeśli jesteśmy to komuś winni, to nie naszym krytykom, ale naszym zmarłym, żołnierzom, którzy poszli na wojnę i nigdy nie wrócili, cywilom zamordowanym we własnych łóżkach, zakładnikom wciąż uwięzionym w Strefie Gazy, modlącym się nie tylko o ratunek, ale o kraj, który pamięta, dlaczego musi walczyć. Jesteśmy im winni, aby mówić z przekonaniem, walczyć bez przeprosin i bez wahania ogłaszać, że nasza sprawa jest słuszna.

Nie jest to wezwanie do wycofania się w milczenie lub izolację. Nie jest to odrzucenie dialogu z zasady. Na świecie są ludzie, którzy nadal są zdolni do rozsądku i mogą działać w dobrej wierze. A kiedy tacy ludzie zabierają głos – kiedy zadają prawdziwe pytania, kiedy szukają prawdy, a nie spektaklu – Izrael powinien odpowiedzieć.

Ale liczba takich ludzi maleje. Żyjemy w kulturze ogarniętej epistemologicznym upadkiem. Sama idea obiektywnej prawdy jest atakowana. Moralność mierzy się optyką. Narracje zastąpiły fakty. W takim środowisku im bardziej Izrael próbuje wyjaśnić się irracjonalnym ludziom, tym bardziej się poniża.

Nie jesteś winien rozmowy komuś, kto odmawia ci prawa do istnienia. Nie jesteś winien debaty tym, którzy już opowiedzieli się po jednej ze stron. Angażowanie się w rozmowy z takimi ludźmi nie jest dialogiem, tylko przedstawieniem. Wchodzisz na salę sądową, gdzie wyrok już został wydany, kamery kręcą, a jedyne, co ci pozostaje, to żałosne błaganie o uniewinnienie.

Mów, jeśli musisz. Ale mów jak żołnierz: bez przeprosin, bez kompromisów, mając tylko jeden cel: zwycięstwo.

Ostatecznie zachowanie moralnej jasności nie jest tylko kwestią postawy. Tego wymaga sprawiedliwość. Jeśli naprawdę zależy nam na wizerunku Izraela, zażądajmy, aby przestał grać na dwie strony w wojnie. Żądajmy, aby zachowywał się jak kraj, który chce wygrać. Koniec z udawanym smutkiem. Koniec z grzecznym krwawieniem. Koniec z czekaniem na pozwolenie ONZ. Zwycięstwo teraz. Dla zakładników. Dla żołnierzy. Dla zmarłych. Dla żywych. Nie dla kamer, ale dla nas samych.

Jesteśmy sobie winni prawdę. Jesteśmy sobie winni godność moralnej pewności. Bo jeśli nie możemy z przekonaniem stwierdzić, że mamy rację, nie powinniśmy walczyć. Ale mamy rację – i musimy walczyć zgodnie z tym przekonaniem.

Ponieważ tutaj, na Bliskim Wschodzie, trzymamy linię. Jesteśmy dumni. Dumni z naszych żołnierzy, naszych obywateli, naszych bohaterów. Dumni z cywilizacji, która wciąż zna różnicę między dobrem a złem i ma odwagę stanąć w jej obronie.

Nie tłumaczymy się. Walczymy dla siebie.

Dla prawdy. Dla zwycięstwa. Dla Izraela.

Koniec z rytuałem upokorzenia