Jak Bractwo Muzułmańskie i ZSRR stworzyły globalny język praw człowieka przeciw Izraelowi

Jak propaganda, teologia i moralność połączyły się w jeden dyskurs, który do dziś definiuje Izrael jako „państwo kolonialne”

1. Początek: Związek Radziecki odkrywa Palestynę

Kiedy Izrael w 1967 roku pokonał w sześć dni trzy armie arabskie, Moskwa zrozumiała, że militarnie wojny z Żydami nie da się wygrać.

Zamiast broni postanowiła użyć języka.

ZSRR uruchomił gigantyczną kampanię propagandową, przedstawiając Izrael jako:

„posterunek imperializmu”,

„rasistowskie państwo apartheidu”,

„narzędzie Zachodu w świecie arabskim”.

Klęska arabskich sojuszników oznaczała dla Moskwy nie tylko utratę prestiżu militarnego, lecz także zagrożenie dla jej wpływów w świecie postkolonialnym. Kreml zrozumiał, że aby utrzymać pozycję w Trzecim Świecie, musi wygrać nie bitwę o terytoria, lecz wojnę semantyczną o moralny kapitał globalnego Południa – a Palestyna stała się w niej idealnym symbolem „antyimperialistycznego cierpienia”.

Jak pokazuje Jeffrey Herf (2016), radziecka propaganda połączyła antykapitalizm, antyimperializm i antyżydowskie tropy w jeden przekaz: syjonizm = rasizm = kolonializm.

Właśnie w tym krótkim, lecz przełomowym okresie (1967–1975) powstała matryca semantyczna, która do dziś dominuje w debacie o Izraelu. Była ona produktem zimnowojennego komunizmu, a nie naukowej analizy konfliktu.

2. Bractwo Muzułmańskie: islamizacja antysyjonizmu

W tym samym czasie, w świecie arabskim, antysyjonizm przeszedł metamorfozę religijną.

Hasan al-Banna i Sayyid Qutb – ideolodzy Bractwa Muzułmańskiego – uznali walkę z Izraelem za obowiązek religijny.

W ich ujęciu Palestyna była częścią Dar al-Islam – ziemi, która raz należała do islamu i nie może być utracona.

W latach 50. i 60. Qutb pisał wprost, że „żydowskie zło” jest wieczne i metafizyczne.

Po 1967 r. jego tezy stały się fundamentem islamistycznej ideologii: Izrael to nie państwo, lecz bluźnierstwo.

Wokół Fatahu i innych ruchów palestyńskich zaczęły krążyć idee Bractwa, łączące nacjonalizm z językiem religijnego obowiązku. Bractwo dostarczyło później ideologicznych i organizacyjnych wzorców dla Hamasu, który wprost przejął jego język religijno-narodowego oporu.

W latach 90. rolę mecenasa tej ideologii przejął Katar, finansując ośrodki akademickie i medialne (m.in. Al-Dżazirę), które upowszechniły islamistyczną narrację o Palestynie w języku globalnym.

ZSRR, który dotąd niechętnie traktował islam, odkrył w tej teologii użytecznego sojusznika.

W latach 70. komunistyczne służby i dyplomaci zaczęli wspierać arabskie i islamskie kampanie propagandowe – przekazując środki, materiały i „know-how” w walce o narrację.

3. 1969–1975: narodziny osi Moskwa–Kair–ONZ

Momentem przełomowym było utworzenie w 1969 r. Organizacji Współpracy Islamskiej (OIC) po pożarze meczetu Al-Aksa w Jerozolimie.

OIC szybko stała się politycznym ramieniem islamizmu w dyplomacji międzynarodowej.

W jej komunikatach od początku łączył się język teologiczny („święte miejsca islamu”, „dżihad o Al-Kuds”) z językiem politycznym – „prawo narodów do samostanowienia”.

To właśnie w tym okresie – dzięki radzieckiej pomocy i arabskiej presji – ONZ rozszerzyła pojęcie „praw człowieka”, uznając za nie m.in.

„prawo narodów do walki o wyzwolenie narodowe” (rezolucja 3070 z 1973 r.).

Dwa lata później przyszedł moment kulminacyjny:

Rezolucja 3379 (1975), głosami bloku sowieckiego i OIC, uznała, że

„syjonizm jest formą rasizmu i dyskryminacji rasowej.”

W tym jednym zdaniu połączyły się trzy ideologie:

komunistyczny antyimperializm,

islamistyczny dżihad,

język liberalnych praw człowieka.

To był akt założycielski współczesnego antysyjonizmu moralnego.

4. Lata 80.: islamistyczna teologia spotyka ONZ

W kolejnej dekadzie OIC poszła krok dalej.

W 1981 roku powołała Islamic Council for Human Rights (ICHR), który po raz pierwszy połączył pojęcie ummah z ideą human rights.

W jego deklaracji czytamy, że „prawo człowieka do życia obejmuje prawo narodów muzułmańskich do walki z okupantem”.

Równolegle w Kairze, Algierze i Trypolisie organizowano konferencje „antysyjonistyczne” sponsorowane przez ZSRR i państwa arabskie, na których zrównywano dżihad z prawem oporu.

Jak zauważyli Meir Litvak i Esther Webman (2009), to właśnie w latach osiemdziesiątych ukształtował się pełen ideologiczny ekosystem, w którym islamski antysyjonizm przemawiał językiem praw człowieka, a sowiecki – językiem moralnej rewolucji.

5. Lata 90.: wejście do akademii i NGO

Po upadku ZSRR pałeczkę przejęły dwa nowe ośrodki: zachodnia akademia i organizacje pozarządowe.

Dzięki Edwardowi Saidowi i jego uczniom (Massad, AbuKhalil, Pappé) antysyjonizm został zsekularyzowany i przekształcony w teorię postkolonialną.

Zamiast „imperializmu” zaczęto mówić o „białym kolonializmie osadniczym”, zamiast „dżihadu” – o „dekolonizacji”.

W tym samym czasie do struktur ONZ i NGO zaczęli napływać przedstawiciele świata arabskiego i islamskiego – wielu z nich związanych z kręgami Bractwa.

W Genewie, Brukseli i Nowym Jorku zaczęto pisać raporty o „izraelskim apartheidzie” i „zbrodniach okupacji” dokładnie tym językiem, który powstał w Moskwie i Kairze dwie dekady wcześniej.

Symbolicznym momentem przecięcia się tych dwóch światów był Durban (2001) – konferencja, na której język Saidowskiej „dekolonizacji” po raz pierwszy został zinstytucjonalizowany w oficjalnych dokumentach międzynarodowych. W ten sposób akademicka teoria przeistoczyła się w polityczny dogmat.

Barry Rubin (2002) zauważył:

„Islamizm odziedziczył po komunizmie jego język, struktury i misję – z tym, że miejsce klasy robotniczej zajęła Palestyna.”

6. 2001: Durban – kulminacja i triumf

Konferencja ONZ przeciw rasizmowi w Durbanie (RPA, 2001) była momentem ostatecznego połączenia trzech światów:

islamistycznych delegacji OIC i NGO z Bliskiego Wschodu,

dawnych kadr komunistycznych w strukturach ONZ,

zachodnich organizacji praw człowieka i ruchów antyglobalistycznych.

W Durbanie ogłoszono Izrael „państwem apartheidu”, a syjonizm – „kolonializmem rasowym”.

Ten język nie był spontaniczny: był produktem pięćdziesięciu lat ideologicznej ewolucji.

(To właśnie z Durbanu wywodzi się sieć organizacji i aktywistów, którzy kilka lat później zainicjowali globalny ruch BDS – Boycott, Divestment, Sanctions.)

Stany Zjednoczone i Izrael opuściły konferencję w geście protestu – uznając, że proces ONZ został przejęty przez ideologiczną koalicję, dla której prawa człowieka stały się narzędziem politycznej nagonki. Ten gest symbolizował pęknięcie w globalnym dyskursie moralnym: odtąd nie było już jednej uniwersalnej etyki praw człowieka, lecz dwa przeciwstawne jej języki.

Od tej chwili światowy dyskurs o Izraelu został przejęty przez sojusz trzech dawnych przeciwników: komunistów, islamistów i liberalnych humanistów.

7. Skutek: ideologiczna kolonizacja pojęcia „praw człowieka”

Rezultatem tej fuzji było wypaczenie samej idei, na którą się powoływała.

„Prawa człowieka” – pierwotnie koncepcja indywidualnej wolności – stały się ideologicznym narzędziem politycznej walki zbiorowej.

„Ofiara” zastąpiła „obywatela”, a „opór” zastąpił „prawo”.

W efekcie Palestyna przestała być konkretnym problemem politycznym, a stała się rytuałem moralnym Zachodu – miejscem, w którym można odkupić winy kolonializmu, imperializmu i bierności wobec Holokaustu, obarczając winą tych samych Żydów, którzy z niego ocaleli.

Symboliczne gesty – od kampusowych bojkotów Izraela po demonstracje „Free Palestine” w Londynie czy Nowym Jorku – stały się formą moralnego oczyszczenia liberalnych elit.

Palestyna służy dziś jako scena, na której Zachód odgrywa własne poczucie winy, a nie rozwiązuje cudzy konflikt.

8. Konkluzja: od ideologii do dogmatu

Dzisiejsze NGO-raporty, rezolucje ONZ czy kampanie „dekolonizacyjne” są spadkobiercami tego procesu.

Ich język nie wyrósł z uniwersalnych wartości, lecz z politycznego mariażu Moskwy, Kairu i Nowego Jorku.

Z Moskwy pochodzi logika walki klas i demonizacja syjonizmu.

Z Kairu – teologia ofiary i dżihadu.

Z Nowego Jorku – humanitarna fasada i akademicka legitymizacja.

To dlatego współczesny antysyjonizm mówi po angielsku, myśli po marksistowsku i modli się po arabsku.

W ten sposób język praw człowieka, który miał chronić jednostkę przed przemocą państwa, stał się językiem moralnej wojny – wojny o symbole, nie o fakty. Dziedzictwo tej przemiany wciąż determinuje zachodni aktywizm, media i dyplomację wobec Izraela: reagują one nie na rzeczywistość, lecz na mit, który narodził się w Moskwie, dojrzał w Kairze i uzyskał legitymację w Durbanie.

FB

Wszystkie wpisy Katarzyny TUTAJ