Guy Goldstein

Broń, która uratowała tysiące istnień, mogła kosztować Izrael znacznie więcej, niż zdołała ocalić.

W miarę jak wojna z Iranem wkracza w czwarty tydzień, jedną z najbardziej kontrowersyjnych kwestii staje się stan zapasów pocisków przechwytujących. Czy Izraelowi kończy się amunicja? Czy sojusznicy dysponują wystarczającymi rezerwami? Czy Iran jest w stanie wyprzedzić Izrael pod względem tempa produkcji, a Chiny – wyczerpać amerykańskie arsenały?

Głosy są podzielone. Jedni wieszczą rychły deficyt, inni uspokajają, że zapasy są bezpieczne. Propagandziści karmią się strachem, urzędnicy zaś budują fasadę spokoju. Żadna ze stron nie jest jednak zainteresowana tym, co debata o pociskach faktycznie obnaża. Prawda jest bowiem znacznie gorsza niż wizja pustych magazynów.

Izrael nie przechodzi kryzysu zaopatrzeniowego. Izrael ponosi naturalne konsekwencje dwudziestoletniej strategii, w której obrona stała się substytutem decyzji politycznych. Zapasy nie wyczerpują się z powodu awarii linii produkcyjnych. Kończą się, ponieważ państwo, które mogło zlikwidować zagrożenie u źródła, zdecydowało się je absorbować – rakieta po rakiecie – aż sytuacja stała się niemożliwa do opanowania.

Technologia jako pułapka

System „Iron Dome” to inżynieryjne arcydzieło. Uratował tysiące ludzi i podarował izraelskim rodzicom surrealistyczny luksus: możliwość obserwowania rakiet przecinających niebo przy dźwiękach wybuchów, by następnego ranka bez lęku wysłać dzieci do szkoły. Żadne państwo w historii nie funkcjonowało pod tak zmasowanym ostrzałem przy tak niewielkim zakłóceniu codzienności. To triumf technologii, ale jednocześnie pułapka – nie tylko dla liderów kraju, ale i dla sumienia świata.

Każde udane przechwycenie niosło ze sobą ukryty koszt, którego nie mierzy się w dolarach. Był nim brak poczucia pilności. Każdy pocisk zestrzelony nad miastem był rakietą, która nie wymusiła na politykach wiążącej decyzji. Żelazna Kopuła chroniła cywilów przed Hamasem, ale jednocześnie chroniła liderów przed konsekwencjami tolerowania terroryzmu pod bokiem. System neutralizujący zagrożenie zneutralizował również presję na jego ostateczne wyeliminowanie.

Niewidzialne cierpienie

Ta technologia nauczyła świat niebezpiecznej lekcji: że tysiące rakiet wymierzonych w Izrael to stan akceptowalny. Gdy Kopuła działa, w budynkach nie ma kraterów, w serwisach informacyjnych nie przybywa ofiar, a z gruzów nie trzeba wyciągać dzieci. Świat obiegły nagrania Izraelczyków bawiących się w schronach czy tańczących przy akompaniamencie eksplozji. Kamery uchwyciły to jako „odporność”, nie dostrzegając tkwiącego w tym absurdu.

W tej ironii najsmutniejsze jest to, że sami Izraelczycy podsycali ten wizerunek. Byli dumni ze swojej niezłomności, publikowali filmy z wesel przerywanych syrenami, przekonując świat, że nic nie odbierze im radości życia. To było godne podziwu, ale strategicznie katastrofalne. Świat uwierzył Izraelowi na słowo. Skoro naród pokazał, że jest niezniszczalny, uznano, że nie potrzebuje współczucia. Siła, noszona jak odznaka honoru, stała się dla opinii publicznej pretekstem do odwrócenia wzroku. Od obywateli żadnego innego kraju nie oczekiwano by wychowywania dzieci w cieniu rakiet tylko dlatego, że „sytuacja jest pod kontrolą”. Kopuła uczyniła Izraelczyków nadludźmi, sprawiając, że ich cierpienie stało się dla postronnych niewidoczne.

Koszt zaniechania

Gdy po 2005 roku Hamas zaczął ostrzeliwać kraj ze Strefy Gazy, rakiety były prymitywne. Decydująca operacja wojskowa byłaby wówczas bolesna politycznie, ale arsenał wroga był słaby. Pojawiła się jednak Żelazna Kopuła i zaoferowała „trzecią drogę”: absorbować ciosy, przechwytywać to, co najgroźniejsze, i utrzymać pozorny spokój, unikając międzynarodowego potępienia. Wybrano opcję tańszą doraźnie, by po latach zapłacić cenę, której nikt nie odważył się wcześniej skalkulować.

Do października 2023 roku Hamas zgromadził dziesiątki tysięcy rakiet i zbudował sieć tuneli potężniejszą niż niejedno metro. Zagrożenie, które można było zdusić w zarodku, urosło do rozmiarów egzystencjalnych. Pod parasolem Kopuły wrogowie rośli w siłę. Podobny scenariusz rozegrał się na północy: w 2006 roku Hezbollah miał 15 000 rakiet; w 2023 roku ich liczbę szacowano już na 150 000. Przekaz izraelskich rządów pozostawał niezmienny: „poradzimy sobie, sytuacja jest opanowana”.

Nigdy nie była. Ona gniła od środka.

Matematyka wyczerpania

Iran bacznie obserwował tę strategię. Skoro doktryną Izraela było przechwytywanie zamiast niszczenia, odpowiedzią musiała być ilość. Teheran nie musiał pokonać Żelaznej Kopuły technologicznie – wystarczyło przytłoczyć ją arytmetycznie. Cała regionalna architektura terroru została zbudowana wokół tego prostego spostrzeżenia: wyczerpać system obronny przeciwnika masą ognia.

Żelazna Kopuła była technologicznym ucieleśnieniem doktryny „konfliktu kontrolowanego”. Sprawiała, że permanentna wojna wydawała się znośna. 7 października ta iluzja pękła. Nie dlatego, że zawiodła technologia, ale dlatego, że upadła strategia, na którą ona pozwoliła. Koszt odkładany przez dwie dekady został wyegzekwowany w jeden krwawy poranek.

Nowa (niepełna) doktryna

Dziś Izrael i USA wydają się odwracać tę logikę. Zamiast czekać na cios, uderzają w zdolność wroga do jego zadania. Wyniki są wymierne: liczba irańskich dronów spadła drastycznie, a arsenał Hezbollahu został mocno nadwyrężony. To odejście od „myślenia kopułowego” na rzecz ofensywy przynosi efekty, których nie dawało dwadzieścia lat obrony.

Jednak ta ewolucja wciąż nie jest zakończona. Przykładem jest styczeń 2025 roku, gdy po druzgocącej kampanii w Libanie Izrael zgodził się na zawieszenie broni. Mimo wyeliminowania liderów, pozostawiono nienaruszoną strukturę polityczną i rekrutacyjną Hezbollahu. Doktryna taktyczna ewoluowała, ale strategiczna wola – nie. To wciąż to samo „myślenie kopułowe”, tyle że w głośniejszej i droższej formie: genialna taktyka w służbie niedokończonej strategii.

Iran może dać tylko jedną taką szansę. Jeśli obecna kampania osłabi wroga, ale pozwoli reżimowi przetrwać i się odbudować, Izrael po prostu zbuduje najdroższą Żelazną Kopułę w historii. Jeśli nie zostanie zmieniona struktura, która stworzyła to zagrożenie, rakiety powrócą – być może już nie tylko konwencjonalne.

System „Iron Dome” nigdy nie był problemem. Problemem było to, co pozwolił zignorować. Pytanie, przed którym stoi dziś Izrael i jego sojusznicy, brzmi: czy mają determinację, by doprowadzić tę walkę do końca, którego wróg boi się najbardziej? Jeśli zatrzymają się wpół drogi, historia zatoczy koło. A następnym razem może nie być już żadnej kopuły, pod którą uda się schronić.

Błędne przekonanie dotyczące systemu „Żelazna Kopuła”