Autor: Ruthie Blum

Odwołując swoje występy w Izraelu w akcie protestu przeciwko polityce Netanjahu wobec „sprawy palestyńskiej”, szanowany dyrygent hipokrytycznie twierdzi, że muzyki nie da się oddzielić od polityki.

W wywiadzie udzielonym 15 stycznia Rajdeepowi Sardesaiowi z magazynu India Today, dyrygent Zubin Mehta z dumą ogłosił, że odwołał wszystkie zaplanowane na nadchodzący rok występy w Izraelu. Jako powód podał „sprzeciw wobec sposobu, w jaki premier Benjamin Netanjahu traktuje całą kwestię palestyńską”.

89-letni Mehta, który przez pół wieku pełnił funkcję dyrektora Izraelskiej Orkiestry Filharmonicznej, dodał: „Mam nadzieję, że w następnych wyborach zostanie on odsunięty od władzy. Nie wydaje się to jednak prawdopodobne, ponieważ dysponuje ogromną większością w parlamencie, składającym się głównie z religijnych Żydów”.

Jakby to krzywdzące i uogólniające stwierdzenie nie było wystarczająco niefortunne, maestro ani słowem nie wspomniał o okrucieństwach Hamasu z 7 października 2023 roku – czynach świętowanych przez dżihadystów na całym świecie, w tym w Autonomii Palestyńskiej.

Należy mu jednak oddać, że był szczery w kwestii swojego aktywizmu. Zapytany, czy można oddzielić muzykę od polityki, odpowiedział stanowczo: „Cóż, ja nie potrafię i nigdy tego nie robiłem. Mam wielu kolegów, którzy myślą podobnie”.

Wśród nich jest Daniel Barenboim, którego Sardesai przywołał w rozmowie: „W przeszłości głośno wyrażał Pan sprzeciw wobec okupacji Palestyny przez Izrael. Brał Pan w obronę Barenboima – swojego przyjaciela, urodzonego w Argentynie izraelskiego dyrygenta i pianistę. Krytykował Pan izraelskich prawodawców, którzy zakazali mu występów, ponieważ wykonywał kompozycje Richarda Wagnera – twórcy kojarzonego z nazizmem i ulubionego kompozytora Hitlera. Często odwiedzał Pan Ramallah, współpracował z arabskimi muzykami. Czy wierzył Pan, że nadejdzie dzień, w którym poprowadzi Pan orkiestrę złożoną z Izraelczyków i Palestyńczyków?”.

Mehta przerwał mu, mówiąc: „O tak, mam ją teraz. Właśnie przygotowuję trasę koncertową po Hiszpanii, Włoszech i Austrii z orkiestrą West-Eastern Divan, założoną przez Barenboima. Przejmuję po nim pałeczkę. W tym zespole Izraelczycy i Palestyńczycy siedzą obok siebie, grają muzykę i doskonale się dogadują”.

Biorąc pod uwagę, że orkiestra ta została założona w 1999 roku przez Barenboima oraz profesora Edwarda Saida – zagorzałego i agresywnego krytyka Izraela – można założyć, że owo „doskonałe dogadywanie się” wynika ze wspólnego manifestowania niechęci do państwa żydowskiego w ogóle, a do Netanjahu w szczególności.

Nic nowego. To kolejna odsłona zjawiska, w którym „artyści” wyznają modne, lewicowe idee, by poczuć wyższość moralną i – oczywiście – lepiej sprzedać bilety na swoje koncerty.

Irytująca jest jednak niewdzięczność Mehty wobec Izraela – kraju, który przez całą jego karierę darzył go niemal nabożną czcią. Warto też sprostować sugestię Sardesaia: wykonywanie utworów Wagnera w Izraelu nigdy nie było prawnie zakazane. Było to raczej kulturowe tabu wynikające z empatii i solidarności z ocalałymi z Holokaustu. Gdy w 1981 roku Mehta podczas koncertu Filharmonii Izraelskiej zagrał utwór Wagnera na bis, publiczność zareagowała okrzykami oburzenia.

Jak na ironię, zwolennicy takich wykonań argumentowali wówczas, że „sztukę należy oddzielać od artysty i jego ideologii”. Zadziwiające, że Mehta potrafił stosować tę zasadę wobec kompozytora-antysemity, a dziś odmawia występów w Izraelu z powodu polityki rządu, która mu nie odpowiada – twierdząc przy tym, że muzyki od polityki oddzielać nie wolno.

Itzik Bonzel – izraelski prawnik, którego 22-letni syn Amit, spadochroniarz, poległ 6 grudnia 2023 roku w walkach z Hamasem w Strefie Gazy – ostro skrytykował Mehtę za jego postawę. W liście otwartym opublikowanym w mediach społecznościowych napisał:

„Panie Mehta,

Pańskie oświadczenie o odwołaniu projektów w Izraelu z powodu rządu Netanjahu nie budzi we mnie smutku, lecz głęboką pogardę. Jako ojciec w żałobie, który oddał to, co najcenniejsze dla dobra tego narodu, pytam Pana: skąd bierze Pan tę zuchwałość?

Tysiąc razy wolałbym widzieć maestro Netanjahu dyrygującego skomplikowaną orkiestrą naszego przetrwania niż kogoś takiego jak Pan – człowieka oderwanego od rzeczywistości, pozbawionego korzeni, gotowego grać utwory Wagnera w sercu Jerozolimy, pozostając głuchym na krew naszych synów.

Porozmawiajmy o Pańskiej moralności:

• Wy, którzy raniliście dusze ocalałych z Holokaustu, próbując narzucić im muzykę ulubionego kompozytora Hitlera, śmiecie pouczać innych o etyce? Wy, których ręka nie zadrżała, gdy w izraelskiej sali koncertowej próbowaliście przywołać dźwięki towarzyszące naszym przodkom w drodze do krematoriów? Ktoś, kto depcze godność ofiar w imię „wolności artystycznej”, nie ma prawa mówić o wartościach.
• W 2026 roku, gdy Izrael dumnie trwa po walce o przetrwanie, większość naszych obywateli nawet nie wie, kim Pan jest. Żyje Pan w złudzeniu, że Pana bojkot ma znaczenie. Prawda jest taka, że stał się Pan jedynie nieistotnym przypisem. Pański dorobek został wymazany w dniu, w którym zaatakował Pan naród walczący o życie.
• Prawdziwymi dyrygentami Izraela nie są ludzie we frakach z batutami. Są nimi bohaterowie, którzy polegli na froncie – nasi synowie. To oni stworzyli arcydzieło zwycięstwa. W obliczu ich poświęcenia jest Pan jedynie żałosną postacią, której wydaje się, że uciszy melodię naszego życia.
• Podczas gdy premier staje naprzeciw hipokryzji świata, by zapewnić, że „Nigdy Więcej” stanie się faktem, Pan zajmuje się pustymi gestami. On niesie odpowiedzialność za los narodu; Pan jest turystą, który nigdy nie zrozumiał, co to znaczy być Izraelczykiem.

Proszę odejść w pokoju. Pańska nieobecność to nie kara, lecz moralne oczyszczenie. Izrael będzie grał i triumfował dalej. Nasza melodia w 2026 roku będzie silniejsza niż kiedykolwiek dzięki tym, którzy naprawdę należą do tej ziemi. Poradzimy sobie bez Pana.

Z głęboką pogardą,

Pogrążony w żałobie ojciec,

Dumny obywatel Państwa Izrael.”

Amen dla każdego słowa Bonzela. To jest prawdziwa muzyka dla naszych uszu.

Dlaczego Zubin Mehta odwraca się od Izraela?