Ludwick Fleck – profesor mikrobiologii i filozof (1896-1961)

Wstęp

Życie i twórczość profesora Ludwika Flecka zostały już szeroko opisane w literaturze, głównie za sprawą Thomasa Schnelle, który w roku 1982 wydał obszerną monografię na jego temat. Także dzięki pracy nieformalnej grupy roboczej badaczy niemieckich można zapoznać się z cennymi dokumentami zgromadzonymi i udostępnionymi na prowadzonej przez nich stronie internetowej http://www.ludwik-fleck-kreis.org. Pomimo obszernej ilości udostępnianych materiałów trudno jest jednoznacznie stwierdzić, jaką rolę pełnił profesor Fleck pracując w poszczególnych laboratoriach w trakcie Drugiej Wojny Światowej. Niektórzy badacze przypisują mu szczególną rolę w produkcji szczepionki przeciwtyfusowej, zwłaszcza w okresie jego uwięzienia w obozach koncentracyjnych. W trakcie poszukiwań archiwalnych odkryłam, że podczas swojego pobytu w obozach koncentracyjnych profesor Fleck nie był zatrudniony a pracowniach eksperymentalnych. Zarówno w KL Auschwitz jak i w KL Buchenwald wykonywał zwykłe rutynowe badania serologiczne.

Kolejną nieścisłością, pojawiającą się w uznanych źródłach historycznych, jest sformułowanie „grupa Weiglowców” odnoszące się do Flecka i jego współpracowników. Jak postaram się wyjaśnić w poniższej pracy, jest to sformułowanie błędne,

Za najbardziej drażliwą sprawę wymagająca wyjaśnienia uważam jednakże oskarżenie o rzekome wyłamanie się Profesora spod niepisanej umowy pomiędzy pracownikami laboratorium w Buchenwaldzie, dotyczącej unikania współudziału w prowadzonych eksperymentach na więźniach. Pomówienie to odżyło za sprawą pracy Evy Hedfors i wymaga komentarza.


Był 4 grudnia 1942 roku1. Przed budynek szpitala na ulicy Kuszewicza we Lwowie zajechała ciężarówka. Oficer SS, który nią przyjechał, poszukiwał doktora Flecka oraz jego najbliższych współpracowników. Miał wyraźny rozkaz aby zabrać ich wszystkich wraz z rodzinami do fabryki „Laokoon” na Zniesieniu2. Podczas wsiadania do ciężarówki oficer SS zauważył, że dr Seemannowa – współpracownica Profesora – utyka, co było to skutkiem przebytego w dzieciństwie Polio i sprzeciwił się zabieraniu osoby ułomnej. Pozostanie w szpitalnym laboratorium oznaczało dla Anny Seemann konieczność rozłąki z mężem i dziesięcioletnim synem oraz rychłą śmierć w getcie lwowskim. W spór włączył się doktor Fleck, zwracając się tymi słowami do oficera: „Tancerki przecież nie potrzebujecie w laboratorium.” Niemiec uległ. Doktor Seemannowa dołączyła do reszty. Odtąd grupa mikrobiologów pracująca pod kierunkiem doktora Flecka będzie nazywana „grupą lwowską” a czasami także mylnie „grupą Weiglowców”. Ale zacznijmy od początku…

Lwów

Ludwik Fleck urodził się we Lwowie 11 lipca 1896 roku. Tam też uczęszczał do szkoły oraz otrzymał w 1914 roku świadectwo dojrzałości. Po ukończeniu studiów na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jana Kazimierza, pracował w laboratorium badań nad durem plamistym profesora Rudolfa Weigla w Przemyślu. Po powrocie Profesora do Lwowa został jego asystentem w Katedrze Biologii Ogólnej. W maju 1922 roku uzyskał dyplom doktora wszechnauk lekarskich. Uchodził za osobę tyleż ciekawą co trudną, czym tłumaczono jego rychłe odejście z pracowni prowadzonej przez profesora Weigla. W połowie 1923 roku rozpoczął pracę jako kierownik pracowni bakteriologicznych Państwowego Szpitala Powszechnego.

W tym roku poślubił Ernestynę Waldman, towarzyszkę nie tylko życia ale i pracy. W następnym roku na świat przyszedł ich syn Ryszard. Aby utrzymać rodzinę założył własną pracownię analityczną, którą prowadził z powodzeniem do końca 1939 roku. W 1927 wyjechał do Wiednia by odbyć staż w Instytucie Seroterapeutycznym i ukończyć rozpoczętą specjalizację z mikrobiologii. Od roku 1928 był kierownikiem laboratorium mikrobiologicznego Ubezpieczalni Społecznej. Pracował tam aż do roku 1935, kiedy to w ramach czystek rasowych został wyrzucony z pracy. Prywatne laboratorium gwarantowało mu jednakże bezpieczeństwo finansowe i w tym czasie prawie całkowicie poświęcił się filozofii. W 1935 roku ukazała się jego książka „Powstanie i rozwój faktu naukowego. Wprowadzenie do nauki o stylu myślowym i kolektywie myślowym” oraz dwa artykuły opublikowane w Przeglądzie Filozoficznym „O obserwacji naukowej i postrzeganiu w ogóle”(1935) i „Zagadnienie teorii poznawania” (1936)3. W 1939 wojska sowieckie zajęły Lwów co umożliwiło Fleckowi powrót na stanowisko uniwersyteckie – został mianowany docentem Ukraińskiego Instytutu Medycznego i doradcą w Wojskowym Laboratorium Bakteriologicznym.

Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej w 1941 roku, Fleck wraz z rodziną musiał przeprowadzić się do utworzonej dzielnicy żydowskiej, późniejszego getta. Tam też został kierownikiem laboratorium bakteriologicznego w Szpitalu Żydowskim na ulicy Kuszewicza. Pracował z wybitnymi specjalistami w dziedzinie mikrobiologii: doktorem Anhaltem, doktor Olgą Elster oraz doktorem Bernardem Umschweifem. Dzięki ich pomocy oraz wsparciu dyrektora szpitala doktora Izydora Kurzrocka, udało się im utworzyć sprawnie działająca pracownię, w której nie tylko prowadzili rutynowe badania ale i kontynuowali wcześniejsze prace badawcze. Jednym z odkryć zespołu doktora Flecka była fakt pojawiania się swoistej substancji antygenowej w moczu osób chorych na dur plamisty. Opracowano serologiczną metodę jej wykrywania oraz podjęto próbę stworzenia szczepionki przeciwtyfusowej4.

Po pierwszych udanych próbach jej zastosowania u królików i świnek morskich, w dniu 28 sierpnia 1942 roku, Fleck zaszczepił siebie szczepionką własnego pomysłu. Ponieważ nie zaobserwowano działań ubocznych, zdecydowano o szczepieniu kolejnych pracowników, ich rodzin oraz około 500 mieszkańców getta i więźniów obozu przy ulicy Janowskiej. Antygen do produkcji szczepionki pozyskiwano z moczu chorych i ozdrowieńców – pacjentów szpitala żydowskiego. Profesor Fleck wspominał po wojnie: „Często mnie pytano, czy można by w ten sposób szczepić Niemców? Odpowiadałem, że wątpię w to, ponieważ należą oni do odrębnej rasy, a szczepionkę uzyskano z moczu chorych Żydów.”

Calosc TUTAJ

No comments yet... Be the first to leave a reply!

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: