Uncategorized

Spowiedź Sławomira Mrożka

Mrozek

Mrożek urodził się 85 lat temu, zmarł dwa lata temu – 15 sierpnia. Zdążył się wyspowiadać – w kilkutomowym “Dzienniku”.

Pisał go przez dziesięciolecia, jak twierdził, bez zamiaru publikowania, w co należy wierzyć, gdyż mało kto, może nikt, nie zdobyłby się na taką szczerość, na jaką zdobył się autor “Tanga”. Szczerość graniczy momentami z kiczem. Przede wszystkim filozoficznym ( bo Mrożek filozofem nie jest), a nawet literackim (choć Mrożek jest wybitnym autorem sztuk teatralnych). Lecz ów kicz, z którego można pokpiwać, jest szczególnej proweniencji.

Sławomir Mrożek nie pisze kiczowato, natomiast momentami sięga do kiczu, jako formy zapisu, zdaje się za nim chować, kryje się, aby tym brutalniej uderzać w samego siebie. W swoją przeszłość, życie i twórczość. Jest to w istocie poszukanie odpowiedzi na pytanie o sens życia.

Szukał go przez całe życie i nie znalazł. A więc co w tej sytuacji należy robić? Jak żyć? Jak postępować? Mrożek odpowiada: należy żyć swobodnie.

Wiele powiedziane i prawie nic. Jest to jedno z najtrudniejszych pytań w życiu. Każdy musi na nie sam znaleźć odpowiedź. Mrożek szukał jej przez długie lata. Niewykluczone, że w tym celu prowadził “Dziennik”.

Jeśli w ogóle mówić o “kiczowatości” w wydaniu Mrożka, to jest ona tarczą ochronną. Po to między innymi, aby zapisu-spowiedzi (bo “Dzienniki” są spowiedzią) nie brano jednak zbyt poważnie. Mrożek bawi się sobą, jednak jest to zabawa przez łzy. Bawi się swoim życiem opowiadając o słabostkach i słabościach, zwłaszcza tych ukrytych, skrywanych przed światem.

U Mrożka nie ma cienia ekshibicjonizmu, nie ma żadnej próby epatowania, fascynowania innych swoją osobą. Ani siebie nie wybiela, ani nie upiększa, ani nie przemilcza tego, czego zazwyczaj pamiętnikarze, za życia, nie przekazują do publicznej wiadomości. Zwłaszcza w naszych czasach. Pojawia się dziesiątki, setki wspomnień, które wypełnia przede wszystkim samochwalstwo i kłamstwo na własny temat.

“Dziennik” to naga prawda o zmaganiach Mrożka z samym sobą. Katolicy próbują dokonać tego przed kapłanem w konfesjonale. Mrożek nie utrzymywał kontraktów religijnych z Kościołem. Wybrał pisanie “Dziennika”. Liczy ponad 4 tysięcy stron (w maszynopisie i odręcznych notatkach). Zapiski prowadził przez prawie 27 lat, na trzech kontynentach, pisał – był poliglotą – po polsku (większość), po angielsku, francusku i hiszpańsku, najczęściej w języku, w którego kraju akurat przebywał.

Pierwsze strony powstały w październiku 1962 r., gdy Mrożek mieszkał jeszcze w kraju. Jednak do pierwszych zapisów doszło nawet wcześniej, gdy miał 17 lat, jak to określił: “dla wprawy, początkowo dla wprawy, pisałem, pisałem…”

Te pierwociny zniszczył po włamaniu do jego mieszkania, prawdopodobnie było to dzieło bezpieki. Nie chciał, aby coś takiego się powtórzyło, więc pierwsze zapisane tomy spalił. Przez całe późniejsze życie chronił “Dziennik”, jak największy skarb – zapisane zeszyty woził z sobą, zjechał z nimi pół świata.

Mrożek jest jak bokser, który nie wiadomo czemu wyszedł na ring, aby walczyć z opuszczoną gardą, bez najmniejszej chęci do obrony. W naszych czasach dominuje wizerunek człowieka sukcesu, który żadnym kulom się nie kłania. Jest dobry, najlepszy, od kołyski do trumny. Ktoś taki jak Mrożek, który pisze o sobie, że był gnojem, to mięczak, facet niespełna rozumu.

Dziś prawie wszyscy jesteśmy gwiazdami. Od urzędniczki w gminie, poprzez trzeciorzędnego aktora, po partyjnego lidera. Każdy chce być najlepszy i za takiego się uważa. Kto wątpi w siebie, przegrał już na starcie. Specjaliści od wizerunku mają pole do popisu. Media kreują parodię rzeczywistości. Stąd tylu ludzi gotowych jest “sprzedać nawet własną matkę”, aby tylko zobaczono jego twarz w okienku telewizyjnym.

Mrożek nie dbał o tanią popularność. I wcale nie buntował się przeciwko rzeczywistości. Gdy po śmierci pierwszej żony (malarka Maria Obremba) stracił kontakt ze światem, uciekł w alkohol. Zawsze na świat patrzył bez kompleksów, bez nienawiści, ale i bez zachwytu.

Autor “Tanga” i “Emigrantów”, w swoich utworach drwił z rzeczywistości i z Polaków. Mało kto ma odwagę pokpiwać z rodaków, wypominać im wady, zapiekłość, głupotę i zaściankowość.

Należeli do nich Witold Gombrowicz i Czesław Miłosz, dużo wcześniej Juliusz Słowacki, Cyprian Kamil Norwid, Bolesław Prus. W tym gronie znalazł się również Mrożek. Nie oszczędzał ojczystego gniazda. U nas, jeśli ktoś rzuca “swoim” w twarz słowa gorzkiej prawdy, musi być przygotowany na to, że ruszą na niego zwarte, bojowe szeregi. Będzie bojkotowany, opluwany. Ten kto pisze gorzką prawdę – kala ojczyźniane gniazdo.

Mrożek w jakimś sensie podążał – choć inna jest jego ranga poetycka, nie jest żadnym Wieszczem – śladami wielkiego Cypriana Kamila Norwida. Wieszcz – Norwid, ten Polak nad Polakami, do bólu kochający Ojczyznę, pisał wszak gorzkie strofy o rodakach.

Cenny zapis o nim pozostawił przyjaciel poety, Fryderyk Chopin. W liście do Delfiny Potockiej pisał o Wieszczu: “Norwid znowu był u mnie, kocham go i bardzo szanuję…między innymi dowodził mi gorąco, że tak jak człowiek, to i naród nigdy się nie zmienia, zawsze ma te same wady i zalety… i my swoich zalet i wad nie stracimy – warcholstwo, brak zgody, prywata, co nas w niewolę strąciły, jeśli się cudem dźwigniemy, gotowe strącić znowu. Słuchałem go jak ponurego proroka i słuszność mu przyznać musiałem”.

Oto wielka nasza kompozytorska duma i sława – sam Chopin, podąża za Norwidem w ponurym spojrzeniu na rodaków. Jakby żyli w dzisiejszej Polsce!

Gdy w Polsce wymachuje się biało-czerwoną na prawo i lewo, a z ust płynie jad nienawiści – życie staje się udręką.

Mrożek doznał tej udręki, gdy po latach emigracji wrócił do Polski i pomieszkał kilka lat w wolnej, III Rzeczpospolitej. I gdy zobaczył w jakim stylu toczą się polskie spory, te ośmieszające i upiorne wojny polsko-polskie, kłótnie na każdym kroku i na różnych szczeblach, opuścił Kraków i osiadł w Nicei .

Nie tylko dlatego, że panuje w niej pogodny klimat. Człowiek wolny nie może sobie pozwalać na niszczenie wolności przez otaczającą go nienawiść, oszczerstwa i morze żółci.

Mrożek był człowiekiem wolnym. Wolnym od przesądów, nacisków z zewnątrz, od tłumu, który bywa bezlitosny, od polityków, którzy kochają samych siebie i nienawidzą wszystkich innych.

AUTOR: OPUBLIKOWANE: 19 AUGUST, 2015

Spowiedź Sławomira Mrożka

Przyslal משה רנסקי‬‎

reunion 69

Kategorie: Uncategorized

Leave a Reply

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

%d bloggers like this: