Szpilman, Szlengel, Gran… Poznaj artystów getta cz.1

Przed wojną byli znani i lubiani. Pisali, śpiewali, mówili w jidysz albo po polsku. Kiedy trafili do warszawskiego getta, nie przestali być artystami. Władysław Szpilman w kawiarni „Sztuka” akompaniował na pianinie Wierze Gran (poróżnią ich po wojnie oskarżenia wobec Gran o kolaborację z Niemcami), Władysław Szlengel pisał przejmujące wiersze, Gela Seksztajn malowała portrety. Większość z nich z getta wyjechała w podróż, z której nie było już powrotu.

Władysław  Szlengel

Tę podróż opisał Władysław Szlengel w wierszu „Mała stacja Treblinki”:

„I podróż trwa czasami
pięć godzin i trzy ćwierci,
a czasami trwa ta jazda
całe życie aż do śmierci…”.

W getcie stał się – według własnego określenia – „kronikarzem tonących”. W kabaretowej formie, w przesyconych gorzką ironią rymach rejestrował życie i zagładę dzielnicy zamkniętej. Jako jeden z nielicznych twórców dożył powstania w getcie – w jednym ze swoich ostatnich wierszy, napisanym w styczniu 1943 roku, już po pierwszym zbrojnym wystąpieniu żydowskich bojowców przeciw Niemcom, pisał:

„Słysz, niemiecki Boże,
Jak modlą się Żydzi w „dzikich” domach,
Trzymając w ręku łom czy żerdź.
Prosimy cię Boże o walkę krwawą.
Błagamy Cię o gwałtowną śmierć.
Niech nasze oczy przed skonaniem
Nie widzą jak się wloką szyny,
Ale daj dłoniom celność, Panie,
Aby się skrwawił mundur siny,
Daj nam zobaczyć, zanim gardła
zawrze ostatni głuchy jęk,
w tych butnych dłoniach, w łapach z pejczem
Zwyczajny nasz człowieczy lęk.” („Kontratak”)

Więcej o Władysławie Szlenglu…


Wiera Gran

Bardzo znana już przed wojną – do jej wybuchu wydała 28 płyt. W getcie stała się gwiazdą Cafe Sztuka, w której akompaniował jej Władysław Szpilman (jej najsłynniejszym przebojem był „Jej pierwszy bal” do słów Szlengla). Gran wyszła z getta w sierpniu 1942 r. i do końca wojny ukrywała się w Babicach pod Warszawą. Po wojnie została oskarżona o kolaborację z Niemcami. Choć niczego jej nigdy nie udowodniono, czarna legenda ciągnęła się za nią do końca życia. Pragnienie oczyszczenia się z pomówień – czemu poświęciła m.in. książkę „Sztafeta oszczerców: Autobiografia śpiewaczki” (1980) – przybrało u niej formę obsesji i manii prześladowczej (oskarżyła w niej Władysława Szpilmana, że w getcie należał do żydowskiej policji).

 Więcej…


Herszl Danielewicz

Poeta i zbieracz żydowskiego folkloru, zwany Herszele. Pisał wyłącznie w jidysz. Dwa jego stylizowane na ludowe wiersze zyskały powszechną popularność jako piosenki  – „Gej ojf bojdems, krich in kelers” („Idź na strychy, właź do piwnic) oraz „Raszke iz a mojd a wojle” („Raszke jest dobrą dziewuchą”). Po jego śmierci z głodu w warszawskim getcie wiersz poświęcił mu Icchak Kacenelson, jeden z najsłynniejszych poetów tworzących w jidysz i bliski przyjaciel.

 Więcej…

czesc druga juz jutro

No comments yet... Be the first to leave a reply!

Dodaj komentarz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: