Lucy

Jak sowiecka dezinformacja przetrwała upadek ZSRR i znalazła nowe życie na kampusach

Istnieje prosta linia łącząca Europę Hitlera, sowiecką propagandę i doktrynę islamistyczną z dzisiejszymi aktywistami „antykolonialnymi” w kefijach.

Przejdę od razu do sedna: wiele z tego, co uchodzi dziś za „wiedzę powszechną” na temat Bliskiego Wschodu, nie pochodzi z rzetelnych badań historycznych. To produkt operacji propagandowej z czasów zimnej wojny, której celem była systemowa delegitymizacja Izraela. Związek Radziecki dążył do przedstawienia żydowskiego ruchu narodowego jako zbrodni moralnej.

Innymi słowy: sowiecka narracja antyizraelska wygrała próbę czasu.

Oto najtrwalsze tezy tej kampanii, które do dziś wielu przyjmuje za pewniki:

• Przedstawianie samostanowienia Żydów jako formy europejskiego kolonializmu osadniczego.
• Portretowanie Izraela jako zachodniej placówki imperialnej.
• Twierdzenie, że Żydzi są obcy na tej ziemi i przybyli tam dopiero w XX wieku.
• Mit, że palestyńscy Arabowie żyli w absolutnej harmonii z Żydami aż do pojawienia się syjonizmu.
• Narracja, według której wojna z 1948 roku została wywołana przez Żydów, a nie przez najeźdźcze państwa arabskie.
• Uznawanie Nakby za zaplanowaną czystkę etniczną, a nie uchodźstwo będące skutkiem wojny regionalnej.
• Przekonanie, że Izrael to jedynie „rekompensata” Zachodu za Holokaust.
• Uznawanie nacjonalizmu żydowskiego za z natury nielegalny, przy jednoczesnej pełnej akceptacji nacjonalizmu arabskiego.
• Twierdzenie, że podważanie prawa Izraela do istnienia nie ma nic wspólnego z antysemityzmem.
• Przekonanie, że państwo żydowskie jest wyjątkowo zbrodnicze i jako jedyne na świecie nie zasługuje na byt państwowy.

Twierdzenia te przestały funkcjonować jako argumenty podlegające debacie. Stały się one aksjomatami. Są powtarzane i egzekwowane z pewnością siebie godną praw fizyki – po prostu przestały podlegać dyskusji.

Dlaczego ZSRR wziął Izrael na cel?

Początkowo, w latach 1947–1948, Związek Radziecki poparł powstanie Izraela, licząc na socjalistycznego sojusznika. Sojusz rozpadł się jednak błyskawicznie, gdy Izrael wybrał stronę Zachodu i wielokrotnie pokonał dozbrojone przez Moskwę armie arabskie. Upokorzenie po wojnie sześciodniowej (1967) sprawiło, że Izrael stał się dla Kremla strategicznym obciążeniem – prozachodnią demokracją, której przetrwanie obnażało słabość radzieckich wpływów.

Ponieważ konfrontacja militarna zawiodła, walka przeniosła się na pole ideologiczne. Zamiast krytykować konkretne działania Izraela, sowiecka dezinformacja dążyła do czegoś radykalnego: całkowitego wykluczenia Izraela z kategorii państw prawowitych.

Inni komuniści przejrzeli tę grę. Wietnamski generał Võ Nguyên Giáp przyznał później, że Żydów nie da się „wygnać” jak kolonizatorów, bo nie mają dokąd wrócić. Wiedzieli o tym również arabscy intelektualiści, jak Fayez Sayegh, który choć promował termin „kolonializm osadniczy”, przyznawał prywatnie, że ta analogia do Izraela po prostu nie pasuje. Jednak w latach 60. język antykolonialny stał się dominującą walutą moralną – użyteczność polityczna wygrała z prawdą.

Dziedzictwo logiki totalitarnej

Sowieci przejęli od nazistów nie język rasowy, lecz specyficzną logikę: przedstawianie Żydów jako siły z natury nielegalnej i spiskowej. ZSRR zachował tę strukturę, podmieniając jedynie „rasę” na „imperializm”. Oskarżenie pozostało to samo: Żydzi nie są prawdziwym narodem. Negacja syjonizmu stała się nowym parawanem dla starego uprzedzenia, pozwalając na prześladowania pod sztandarem „antyfaszyzmu”.

Ta pałeczka została przejęta przez Iran, który połączył sowiecką logikę z islamskim absolutyzmem. Dzięki ogromnym nakładom na propagandę (m.in. Press TV), Teheran zadbał o to, by te treści docierały do zachodnich aktywistów w „humanitarnym” opakowaniu.

Efekt końcowy

Dziś te idee żyją własnym życiem. Student z pokolenia Z, ucząc się o „walkach wyzwoleńczych”, nieświadomie przyswaja skrypt przygotowany przez oficerów KGB dekady temu. Zakłada kefiję i wychodzi na ulicę, przekonany o własnej niezależności myślowej.

Nie jest to argument przeciwko krytykowaniu Izraela – każde państwo podlega ocenie. Jednak gdy ta krytyka zamienia się w systemowe kwestionowanie prawa narodu do samostanowienia, warto zadać sobie pytanie: gdzie kończy się troska o prawa człowieka, a zaczyna udział w jednej z najskuteczniejszych kampanii dezinformacyjnych XX wieku?

Kiedy narracja przez dekady pozostaje identyczna, uderzając zawsze w fundamenty bytu jednego, konkretnego narodu, przypadek przestaje być wiarygodnym wyjaśnieniem.

Negacja Izraela jako dziedzictwo zimnej wojny