Barry Shaw, „The View from Israel”. Izraelski Instytut Studiów Strategicznych.

Dlaczego śródziemnomorska wyspa Malta skręciła tak mocno w lewo i stała się politycznie skorumpowana? Degrengolada dzisiejszej Malty ma swoje korzenie w postaci Doma Mintoffa – socjalistycznego polityka i flirciarza, który zdominował tamtejszą scenę polityczną. Mintoff, człowiek o nieposkromionych impulsach i narcystycznej arogancji, stał się uosobieniem sprzeczności: socjalistycznym milionerem, który twardą ręką dzierżył władzę na tej niewielkiej wyspie.

Era Mintoffa i wpływy libijskie

Relacje między Maltą a Libią zacieśniły się, gdy u sterów władzy stanęli Dom Mintoff oraz Muammar Kaddafi. W latach 80., pod rządami Mintoffa, język arabski stał się przedmiotem obowiązkowym dla każdego, kto marzył o studiach na uniwersytecie maltańskim. To również Mintoff zmusił NATO do zamknięcia biur na wyspie.

W 1995 roku izraelscy agenci zlikwidowali na Malcie Fathiego Sheqaqiego – mózg operacyjny krwawych zamachów samobójczych w Izraelu i założyciela Palestyńskiego Islamskiego Dżihadu. Sheqaqi czuł się na wyspie bezpiecznie, ponieważ przybył tam z Libii, posługując się libijskim paszportem. Za rządów Mintoffa Malta gościła nie tylko biura Libijskich Linii Lotniczych, ale i Libijskie Centrum Kultury, stając się bezpieczną przystanią dla ludzi Kaddafiego.

Cień Lockerbie

Związki Malty z terroryzmem są nierozerwalnie połączone z tragicznym zamachem nad Lockerbie. Śledczy ustalili, że bomba, która rozerwała samolot linii Pan Am, znajdowała się w walizce nadanej na Malcie. Bagaż ten poleciał liniami Air Malta do Frankfurtu, gdzie przemycono go na pokład fatalnego rejsu.

Kluczowym świadkiem w procesie był maltański sklepikarz, Tony Gauci. To przypadek sprawił, że terrorysta Abdel Baset Ali Mohmed Al-Megrahi wszedł do jego sklepu w Sliemie w grudniu 1988 roku. Kupione tam ubrania posłużyły do owinięcia bomby w walizce. Detektywi dotarli do Gauciego dzięki drobiazgowej pracy, analizując zwęglone szczątki dziecięcego kombinezonu i parasola znalezione we wraku. Sliema, niegdyś prestiżowa dzielnica maltańskiej elity, stała się mimowolnym tłem dla przygotowań do jednej z największych zbrodni lotniczych w historii.

Szpiedzy i porwania

Wyspa służyła również jako baza dla irackiego wywiadu. Agenci tacy jak Sail Mofaq, podający się za dziennikarza, monitorowali tam ruchy Amerykanów i Izraelczyków, dopóki Mossad nie zmusił ich do ucieczki. Malta, dawna brytyjska „niezatapialna forteca”, pod rządami Mintoffa porzuciła zachodni kierunek rozwoju – w przeciwieństwie do Cypru czy Santorini – i zaczęła dryfować w stronę radykalnego świata arabsko-islamskiego.

Kulminacją tego chaosu był dramat lotu nr 648 z 23 listopada 1985 roku. Samolot lecący z Aten do Kairu został porwany przez grupę Abu Nidala. Terroryści, z braku paliwa, zmusili pilota do lądowania na Malcie. Tam rozpoczęła się egzekucja pasażerów. Jako pierwsze na cel wzięto Izraelki. Tamar Artzi cudem przeżyła postrzał w głowę i plecy, jednak jej koleżanka, Nitzan Mendelson, zmarła w wyniku odniesionych ran. Porywacz Omar Rezaq mordował zimną krwią, zabijając m.in. Amerykankę Scarlett Marie Rogenkamp.

Szturm egipskich komandosów, choć zatwierdzony przez Maltę pod naciskiem USA, zakończył się masakrą. W wyniku wybuchów i dymu zginęło 54 pasażerów. Sam Rezaq próbował udawać ranną ofiarę w szpitalu St Luke’s, ale został rozpoznany. Niekompetencja maltańskich władz sięgnęła zenitu podczas jego procesu – z powodu braku przepisów antyterrorystycznych skazano go na niską karę, a po zaledwie siedmiu latach wypuszczono na wolność. Dopiero interwencja FBI doprowadziła do jego ujęcia i skazania na dożywocie w USA.

Dziedzictwo Arafata

Malta od dekad wspierała sprawę palestyńską, uznając OWP już w 1974 roku. Przez lata wyspa była domem dla Suhy Arafat, wdowy po Jaserze Arafacie. Ich małżeństwo, zawarte mimo ogromnej różnicy wieku, Suha opisywała później jako „piekło”, twierdząc, że mąż więził ją w tej relacji. Choć w kuluarach szeptano o preferencjach seksualnych Arafata i prawdziwych przyczynach jego śmierci, Suha pławiła się w luksusach na Malcie, korzystając z milionów przekazanych przez zachodnich darczyńców. Nawet mieszkając w posiadłościach, na które stać nielicznych, nie przestawała narzekać na swój los w mediach.

Malta, podobnie jak wdowa po Arafacie, sama wybrała swoją drogę i swoje sojusze. Dziś musi żyć z konsekwencjami tych decyzji.

Malta: Terroryzm, Korupcja i Izraelska Perspektywa