Autor: John Spencer

Każda rzetelna próba zastosowania nauk Sun Tzu do współczesnych konfliktów musi zacząć się od odrzucenia popularnych sloganów. Sztuka wojny nie jest podręcznikiem samopomocy ani strategii biznesowej; to traktat o przetrwaniu państwa. Choć tożsamość autora pozostaje przedmiotem sporów, tekst odzwierciedla doświadczenia epoki Walczących Królestw – czasu masowej mobilizacji i egzystencjalnych starć, w których porażka oznaczała całkowitą zagładę.

Sun Tzu ostrzegał: „Wojna jest sprawą o żywotnym znaczeniu dla państwa; drogą do przetrwania lub upadku”. Jego teoria nie skupiała się na destrukcji dla samej destrukcji, lecz na osiąganiu celów politycznych przy możliwie najniższych kosztach. Kluczowa teza – „wszelka sztuka wojenna opiera się na oszustwie” – nie dotyczy prostych sztuczek, lecz kształtowania percepcji wroga, jego lęków i kalkulacji.

Cel polityczny: Fundament strategii

Przed analizą konfliktu z Iranem Sun Tzu zadałby fundamentalne pytanie: Jaki jest cel polityczny? Czy chodzi o zmianę reżimu, czy o zmianę jego zachowania? O zniszczenie programu jądrowego, czy o narzucenie mu inspekcji? Strategia to nie tylko użycie siły, lecz precyzyjne powiązanie środków z celami.

W oświadczeniach USA i Izraela z 2026 roku cele wydają się jasne: neutralizacja arsenału rakietowego, zabezpieczenie żeglugi i uniemożliwienie zdobycia broni jądrowej. Jednocześnie jednak pojawia się retoryka sugerująca poparcie dla upadku władz w Teheranie. Sun Tzu dostrzegłby w tej niejednoznaczności narzędzie presji – zmusza ona reżim do walki nie tylko o wpływy, ale o własne przetrwanie. Jednak ostrzegłby przed jednym: jeśli przywódcy sami nie wiedzą, który cel jest priorytetem, strategia zamienia się w chaos, a chaos prowadzi do niespójnej egzekucji.

Hierarchia uderzeń według Sun Tzu

Mistrz nakreślił jasną hierarchię działań: „Najważniejsze jest zaatakowanie strategii wroga; kolejnym krokiem jest rozbicie jego sojuszy; następnie zaatakowanie jego armii. Najgorszą strategią jest atakowanie miast”.

1. Atak na strategię

Irański sposób prowadzenia wojny nie opiera się na decydującej bitwie, lecz na wytrzymałości, rozproszeniu i władzy pośredniej. Samo zniszczenie platform startowych to za mało. Należy przełamać logikę tego systemu – uderzyć w sieci dowodzenia, źródła dochodów i mechanizmy kontroli wewnętrznej. Sukcesem nie jest wygranie każdej bitwy, lecz sprawienie, by strategia wroga stała się niewykonalna.

2. Rozbicie sojuszy

Wpływy Iranu opierają się na „osi oporu”: Hezbollahu, Huti i milicjach w Iraku. Sun Tzu nakazywał izolację przeciwnika przed bezpośrednim starciem. Osłabienie sił proxy (pośredników) to demontaż irańskiego systemu wczesnego ostrzegania i projekcji siły. Jeśli Iran zostanie odcięty od swoich „ramion”, jego korpus staje się bezbronny.

3. Atak na siły zbrojne

Uderzenia w infrastrukturę rakietową i nuklearną są konieczne, ale Sun Tzu przypomina: sukces taktyczny nie gwarantuje strategicznego. Eliminacja liderów wojskowych (jak dowódcy IRGC) ma sens tylko wtedy, gdy paraliżuje wolę walki pozostałych decydentów. Działania militarne muszą być zintegrowane z wojną informacyjną i operacjami cybernetycznymi.

4. Unikanie „miast”

Oblężenia są kosztowne i niszczą inicjatywę. We współczesnym kontekście oznacza to unikanie długotrwałej wojny miejskiej, która pochłania zasoby i kapitał polityczny. Jeśli celem jest wymuszenie ustępstw, należy uderzać w to, co reżim ceni najbardziej: infrastrukturę naftową (np. wyspę Kharg) i systemy kontroli społecznej, zamiast grzęznąć w ulicznych walkach Teheranu.

Czas i koszt: Ostrzeżenie mistrza

„Nie ma przypadku, by naród odniósł korzyść z przedłużającej się wojny” – to zdanie powinno być mottem dla planistów w Waszyngtonie i Jerozolimie. Krótka, skoncentrowana kampania, która narzuca wiążące ograniczenia (brak rakiet, inspekcje nuklearne, wolna żegluga), jest zwycięstwem.

Sun Tzu dostrzegłby jednak ryzyko „pełzania celów” (ang. mission creep). Jeśli operacja mająca zmienić zachowanie Iranu nieoczekiwanie przerodzi się w próbę siłowej budowy nowego państwa, USA i Izrael mogą powtórzyć błędy z poprzednich dekad. Warunki okupacji sprzyjają obrońcy, który może się rozproszyć i czekać na wyczerpanie najeźdźcy.

Podsumowanie

Dla Sun Tzu wojna to zmaganie woli. Jeśli decyzje ajatollahów ulegną zmianie pod wpływem precyzyjnej presji, strategia zadziałała. Jeśli jednak Izrael i USA zniszczą tysiące celów, ale wola reżimu pozostanie nienaruszona, sukces będzie iluzoryczny.

Prawdziwa sztuka wojny polega na pozostawieniu przeciwnikowi „złotego mostu” do odwrotu – drogi wyjścia, która jest dla niego akceptowalna, a dla nas realizuje cele polityczne. Eskalacja musi być narzędziem, a nie celem samym w sobie. W 2026 roku nauka ta jest ważniejsza niż kiedykolwiek: zwycięstwem nie jest gruz, lecz narzucony pokój.

PS – Dla tych, którzy pragną poważnie zrozumieć te idee, tłumaczenie Sztuki wojny autorstwa Samuela B. Griffitha pozostaje jednym z najbardziej wiarygodnych i powszechnie wykorzystywanych wydań.

Co powiedziałby Sun Tzu o wojnie z Iranem?