Sheri Oz

13 kwietnia 2026 r. magazyn Tablet opublikował artykuł Michaela Dorana zatytułowany „Siedem mitów na temat wojny z Iranem” z podtytułem: „Dlaczego tak wielu, zarówno po lewej, jak i po prawej stronie sceny politycznej, wciąż nie rozumie Trumpa”.

Chociaż wszystkie poruszone w nim kwestie są warte przeczytania i rozważenia, szczególnie zainteresował mnie siódmy mit: „Trump i Netanjahu to wojowniczy megalomani”. Rozważania autora do mnie trafiły i chciałam, aby jego twierdzenia okazały się prawdziwe. Jednak jako dziennikarka śledcza czułam się zobowiązana do ich weryfikacji na podstawie dostępnych materiałów źródłowych o istotnym znaczeniu.

1. Opóźnienie programu jądrowego

Doran twierdzi, że kampania „cofnęła harmonogram programu jądrowego o wiele lat”.

Faktem jest, że zbombardowano kluczowe obiekty, w tym zakład wzbogacania paliwa w Fordow, a wśród ofiar znaleźli się czołowi naukowcy nuklearni. Wydarzenia te potwierdzają, że program został poważnie zakłócony.

Jednocześnie oceny Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA) wskazują na gromadzenie wysoko wzbogaconego uranu przy jednoczesnym ograniczeniu monitoringu działań Iranu. Zwraca się uwagę na utratę ciągłości wiedzy oraz utrudniony dostęp do weryfikacji. Niezależne analizy, w tym ocena ataków z 2025 r. autorstwa Davida Albrighta, również sugerują, że choć obiekty i personel ucierpiały, kluczowe elementy programu – w tym zdolności wzbogacania w strategicznych lokalizacjach oraz niezbędna wiedza techniczna – pozostają nienaruszone.

W analizach irańskiego programu nuklearnego od dawna podkreśla się jego nadmiarowość, rozproszenie i oparcie na zdecentralizowanej wiedzy. Uszkodzenia infrastruktury mogą opóźnić postępy, ale nie muszą ich trwale eliminować. Pytanie brzmi zatem, czy skala zniszczeń faktycznie uzasadnia tezę o wieloletnim opóźnieniu. Obecnie dowody są ograniczone, a czas trwania ewentualnego zastoju jest trudny do zweryfikowania przez luki w monitoringu.

Werdykt: Nieweryfikowalne w chwili obecnej

2. Osłabienie programu rakietowego

Twierdzenie, że irański program rakiet balistycznych uległ znacznemu osłabieniu, jest bardziej prawdopodobne w perspektywie krótkoterminowej. Raporty Międzynarodowego Instytutu Studiów Strategicznych (IISS) wskazują jednak, że program ten składa się z wielu elementów (systemy na paliwo ciekłe i stałe) i rozproszonych ośrodków produkcji.

Sugeruje to system budowany latami, odporny na awarię pojedynczego ogniwa. Zniszczenie wybranych zakładów może zakłócić produkcję, ale niekoniecznie odbiera podstawową zdolność do projektowania i wdrażania rakiet. Historia pokazuje, że programy oparte na rozproszonej produkcji potrafią regenerować się po atakach, o ile nie następuje po nich trwałe, systematyczne zakłócanie działań.

Werdykt: Częściowo poparte

3. Argument „zamykającego się okna”

Argument Dorana, że czas na podjęcie skutecznych działań dobiega końca, nie pojawia się wprost w raportach technicznych, ale wynika z udokumentowanych trendów. Dane MAEA opisują rosnący poziom wzbogacania uranu i rozbudowę infrastruktury w wielu lokalizacjach przy jednoczesnym „oślepieniu” monitoringu.

Choć raporty techniczne nie stawiają wniosków strategicznych, opisują warunki, które bezpośrednio wpływają na wykonalność przyszłych ataków: rosnącą złożoność i rozproszenie celów. Analizy polityczne, jak te publikowane przez Fundację na rzecz Obrony Demokracji (FDD) po raporcie Operation Epic Fury, idą dalej, ostrzegając, że niepełne kampanie wojskowe mogą pozwolić Iranowi na szybką odbudowę potencjału. Różnica leży zatem nie w danych, lecz w ich interpretacji – twierdzenie to należy traktować jako wniosek strategiczny, a nie bezsporny fakt.

Werdykt: Częściowo potwierdzone

4. „Niszczycielskie ciosy” dla przemysłu zbrojeniowego

Ocena tego twierdzenia wymaga rozróżnienia między dowodami fizycznych zniszczeń a wnioskami o ich skali. Analizy CSIS (Centrum Studiów Strategicznych i Międzynarodowych) podkreślają, że skutki kampanii powietrznych są niezwykle trudne do oszacowania w czasie rzeczywistym i często nie są w pełni widoczne w źródłach otwartych.

Instytut Badań nad Wojną (ISW) wskazuje na zniszczenie znacznej części irańskich zdolności rakietowych i dronowych, jednak analitycy The Geopolitical Desk ostrzegają przed „mgłą wojenną” i spadkiem jakości danych wywiadowczych. Choć przemysł zbrojeniowy został zakłócony, brak dowodów na to, by uznać te szkody za „katastrofalne” lub trwałe.

Werdykt: Częściowo potwierdzone

5. „Paraliż” gospodarczy

Dane Międzynarodowego Funduszu Walutowego z kwietnia 2026 r. rysują złożony obraz: spadek realnego PKB o ok. 6,1% i inflacja bliska 70% to oznaki potężnego kryzysu, ale nie całkowitego zatrzymania gospodarki.

Według agencji Reuters Iran wciąż potrafi utrzymać wydobycie ropy nawet przy blokadzie eksportu, korzystając z krajowych rafinerii i magazynów. Z kolei analizy Roka Spruka wskazują raczej na proces trwałej degradacji instytucjonalnej i gospodarczej niż na nagły upadek. Gospodarka Iranu jest pod ogromną presją, ale termin „sparaliżowana” jest na wyrost.

Werdykt: Niepoparte dowodami

6. Osłabienie sieci sojuszników (proxy)

Raporty operacyjne ISW oraz Critical Threats Project dokumentują uderzenia w irańskie struktury dowodzenia i logistykę, co wywołuje napięcia wewnątrz tzw. „osi oporu”. Jednocześnie te same źródła informują o niesłabnącej aktywności rakietowej, dronowej i cybernetycznej sojuszników Iranu na wielu frontach.

Dane wskazują na zakłócenie łańcuchów dostaw, ale nie na rozpad sieci. Zdolność operacyjna sojuszników Iranu nie została wyeliminowana.

Werdykt: Częściowo poparte

7. Presja wewnętrzna a stabilność reżimu

Teza, że presja zewnętrzna doprowadzi do upadku reżimu, jest czystą spekulacją. Iran przetrwał fale protestów w 2022 r. oraz na przełomie 2025/2026 r. dzięki brutalnym represjom i kontroli instytucjonalnej.

Raport Carnegie Endowment for International Peace podkreśla, że reżimy autokratyczne rzadko upadają pod wpływem samych protestów, jeśli nie dochodzi do fragmentacji wewnątrz elity władzy. Zewnętrzna presja militarna może osłabić państwo, ale nie gwarantuje przewrotu wewnętrznego.

Werdykt: Brak poparcia

Wnioski

Dostępne dowody potwierdzają część argumentacji Dorana – zwłaszcza w kwestii zakłócenia niektórych programów i zawężającego się marginesu błędu dla Zachodu. Jednak dane nie uprawniają do wyciągania tak kategorycznych wniosków o długoterminowych skutkach kampanii.

Twierdzenia dotyczące czasu opóźnienia programu jądrowego czy „paraliżu” gospodarki balansują między domysłami a faktami. Otrzymujemy argumentację spójną retorycznie, ale nierównomierną pod względem empirycznym. Wnioski zależą tu od perspektywy: organy techniczne (jak MAEA) trzymają się faktów, podczas gdy ośrodki polityczne interpretują te same dane przez pryzmat ryzyka i szans strategicznych.

Życie jest o wiele łatwiejsze, gdy bezkrytycznie akceptuje się to, co piszą inni