POWTÓRKA Z HISTORII.  CZYTAMY TORĘ

TORA – PIECIOKSIĄG . TORA – (z hebrajskiego: instrukcje, przewodnik) 

Jedyny dokument historyczny, który nie ma „daty przedawnienia”, bo jest wieczny.

Wstęp

Współczesny ateizm wobec tradycji żydowskich i TORY

W ostatnich dziesięcioleciach zaobserwować można dynamiczny wzrost odsetka ludzi, w tym Żydów, identyfikujących się jako ateiści lub agnostycy. Wzrost ten jest szczególnie widoczny w Izraelu, gdzie coraz więcej osób odrzuca tradycyjne, religijne aspekty judaizmu, a często także same podstawy wiary czy ortodoksyjnego nauczania. To zjawisko ma głębokie przyczyny społeczne, polityczne, kulturowe i historyczne, które łączą się ze zmianami w mentalności, technologicznym rozwojem i globalizacją.

Przyczyny rosnącego sprzeciwu i sceptycyzmu wobec Torze i tradycji

1. Sekularyzacja społeczeństw i nowoczesność.  

W społeczeństwach zachodnich, w tym także w Izraelu, postęp technologiczny i dostęp do nauki dostępnych informacji sprawiły, że wielu ludzi zaczęło kwestionować starożytne teksty i przekonania religijne. Nauki przyrodnicze, rozwój krytycznej analizy źródeł historycznych i sensacji wokół pseudo naukowych tez spowodowały, że religijne wyjaśnienia po prostu przestały odpowiadać współczesnym oczekiwaniom.  

2. Kwestie tożsamości i wolności indywidualnej.  

Współczesny świat promuje wartości wolności, indywidualizmu i równouprawnienia. Dla wielu młodych Żydów, szczególnie tych żyjących w środowiskach sekularnych czy laickich, ortodoksyjne nauki i nakazy stają się ograniczeniem osobistej wolności i wyboru własnego stylu życia. Narzucanie religijnych obowiązków, wartości czy norm moralnych jest postrzegane jako opresyjne i sprzeczne z dążeniem do wyimiginowanej autonomii.

Izrael jako państwo żydowskie i przestrzeganie Tory jako fundament jego istnienia

Izrael, jako państwo z narodem żydowskim, od początku swojej nowoczesnej historii był i jest głęboko związany z duchowym i religijnym dziedzictwem Tory. W tradycji żydowskiej Torę uznaje się za święte prawo, które wyznacza moralne, duchowe i narodo-zbawcze prawo dla wybranego narodu Izraela. Przestrzeganie tych przykazań, wartości i nakazów jest dla Żydów nie tylko kwestią religijną, ale także istotą ich duchowej tożsamości i trwałości.

 Świętość Tory i jej rola jako fundamentu życia narodu

Tora dla Żydów jest nie tylko zbiorem moralnych zasad — to Boży przymierz, wpisany w ich wybraństwo i relację z Bogiem. To ona nadaje sens i kierunek ich życiu, pełni funkcję żywego przewodnika i duchowego fundamentu dla społeczności, a także dla państwa Izrael. 

W tradycji żydowskiej istnieje przekonanie, że bez ścisłego przestrzegania Tory, państwo i naród tracą swoją tożsamość, misję i moralną podstawę. Odrzucenie lub obalenie prawa Tory oznaczałoby zanegowanie bożego wybrania, a tym samym podważyłoby istotę istnienia narodu jako wybranego i powołanego do świętości.

 Prawo Tory jako warunek istnienia „Świętej Ziemi” i Państwa Izrael

Dla Żyda i dla narodu izraelskiego, Ziemia święta jest miejscem, które zostało danego wybraniu przez Boga na mocy przymierza i Tory. To ona stanowi duchową podstawę dla relacji z ziemią, dla prawości i moralnego porządku.  

Jeśli Izrael jako państwo ma być prawdziwie żydowskie i wierne swojemu duchowemu dziedzictwu, musi trzymać się zasad Tory i nie odwracać od jej nauk. Obalenie tego świętego prawa jest równoznaczne z odrzuceniem własnego świętego ziemskiego dziedzictwa i wywołałoby poważne kryzysy moralne, duchowe i narodowe.

 Dlaczego jest to tak istotne?

Obrona Tory i przestrzeganie jej jako najświętszego prawa dzisiaj jest próbą zachowania tożsamości żydowskiej w jej głębi. Państwo Izrael bez odwołania się do tych fundamentalnych wartości byłoby niepełne czy nawet nieprawdziwe w swojej istocie jako państwo wyzwolone, które ma symboliczne i duchowe zadanie jako piec chleba dla świata, przestrzegające najwyższych standardów moralności wybranego narodu.

PodsumowanieIzrael jako narodowe państwo Żydów nie może utrzymać swojej duchowej i moralnej integralności, jeśli odrzuci święte prawa Tory — testament od B-ga dla narodu wybranego, duchowy fundament, są nieodzowne dla jego prawdziwego istnienia jako „Świętego Ńarodu” (Am Kadosz) i kraju darowanego przez B-ga, a ich obalenie oznaczałoby poddanie się w obowiązku trwania w duchu światowego relatywizmu i moralnego chaosu.  

Choć państwo izraelskie „próbuje” byc państwem demokratycznym i pluralistycznym, to dla każdego Żyda, dla którego priorytetem jest jego duchowe dziedzictwo, obrona Tory jako świętego i nienaruszalnego prawa jest kwestią fundamentalną i priorytetową.

Dlaczego Żydzi w Izraelu sprzeciwiają się Torze i tradycjom?

Istnieje wiele powodów, dla których w Izraelu szczególnie silne jest zjawisko oporu wobec ortodoksyjnych nauk i praktyk religijnych:

1. Niezgodność z ideałami nowoczesnego państwa???   

Izrael to państwo, które powstało jako schronienie dla Żydów, ale także jako projekt nowoczesnego, demokratycznego społeczeństwa. To jest podloze do wszystkich konfliktow od samego poczatku powstania panstwo Izrael. Pojęcie „Państwo Żydowskie (Jewish State)” i Demokracja sa przeciwieństwem, chociażby przez definicję każdego z pojęć. 

 W dzisiejszym świecie, pełnym dynamicznych zmian i niepokoju, warto sięgać do źródeł, które od wieków kształtowały losy narodu izraelskiego i przekazywały uniwersalne wartości moralne i duchowe. Tora, czyli Pięcioksiąg Mojżeszowy, to nie tylko zbiór religijnych przepisów, ale przede wszystkim zapis historii, przymierzy, obietnic i lekcji na temat tożsamości, odpowiedzialności i nadziei. W tej „powtórce z historii” ponownie odczytujemy i zgłębiamy jej nauki, bo historia, choć się powtarza, to zawsze niesie nowe przesłanie.

Fatalne skutki odejścia od ortodoksyjnego judaizmu

Odejście od ortodoksyjnych fundamentów judaizmu, zwłaszcza w kontekście współczesnych społeczności, niesie ze sobą poważne konsekwencje dla jednostek i narodu jako całości. Zaznacza się wyraźna utrata wiecznych wartości moralnych i etycznych, które od tysięcy lat stanowiły podstawę żydowskiej tożsamości i życia społecznego. Taki proces odbiega od głębokiej tradycji i przekonań, które przez wieki ukształtowały kulturę i moralność narodu izraelskiego.

Utrata wartości moralnych i etycznych

Bez autorytetu Tory i nauk rabinicznych, które wyznaczały moralny kompas społeczności żydowskich, zaczynają zanikać fundamentalne zasady sprawiedliwości, solidarności, szacunku i odpowiedzialności. Współczesne społeczeństwa, które odrzucają ortodoksyjne nauki, coraz częściej stają wobec moralnych dylematów, które wcześniej były jednoznacznie rozwiązywane w świetle tradycji.  

Brak uznawania wieczności przekonań i obowiązków wynikających z religii prowadzi do relatywizacji wartości — wszystko staje się subiektywne i zależne od indywidualnych przekonań, nie zaś od niezmiennych praw moralnych. W konsekwencji, zaczyna się pogłębiać zanik solidarności społecznej, troski o bliźniego, przestrzegania zasad prawdy i sprawiedliwości.

Ślepe naśladowanie innych religii

Często można zaobserwować zjawisko naśladownictwa i adaptacji obcych tradycji religijnych, które w wielu przypadkach są sprzeczne z żydowską moralnością i naukami Tory. Zamiast zachować własne dziedzictwo, wielu odwraca się od własnej tożsamości i celowo „czerpie” wzorce z innych religii i kultur — często mniej spójnych z wartościami moralnymi i etycznymi przekazywanymi przez żydowską tradycję.  

Cudze chwalicie, swego nie znacie!

To znane  powiedzenie świetnie ilustruje sytuację, gdy naśladujemy poglądy i zwyczaje innych, nie znając prawdziwego znaczenia i głębi własnej tradycji. Odejście od ortodoksyjnych nauk i nieznanie własnej historii, wartości i przymierza prowadzi do utraty tożsamości i moralnego upadku.

W tym kontekście szczególnie widać, jak zagrożone jest trwanie moralnej i duchowej równowagi społeczności żydowskiej, a w szczególności narodu izraelskiego, który od zawsze był wyznaczony do przestrzegania Bożych przykazań. Odejście od tych wartości osłabia nie tylko więzi społeczne, ale także poczucie wspólnoty i jedności narodowej.  

Wielu obserwatorów i uczonych zwraca uwagę, że brak szacunku do własnej tradycji, moralności i wiecznych wartości prowadzi do relatywizmu moralnego, co z kolei może skutkować coraz większą moralną dezorientacją i osłabieniem duchowego fundamentu narodu.  

Podsumowując: Odchodzenie od ortodoksyjnego judaizmu, zapomnienie i bagatelizowanie własnej tradycji i moralności, jest niebezpieczne. Skutki są fatalne — nie tylko dla jednostek, które tracą duchowe wsparcie i moralne przewodnictwo, ale także dla narodu jako całości, który traci swoje dziedzictwo i tożsamość. Warto pamiętać, że prawdziwa siła tkwi w głębokim poznaniu i szanowaniu własnej tradycji oraz w wiernym trzymaniu się wiecznych wartości, które chroniły naród przez wieki.

1. Dlaczego czytamy Torę?

Tora jest fundamentem żydowskiej tożsamości i duchowości. Od pokoleń stanowi źródło wiedzy, moralności i pamięci o przymierzu między Bogiem a narodem izraelskim. Czytając Tore, powracamy do podstawowych wartości: wiary, sprawiedliwości, miłości bliźniego i odpowiedzialności za wspólnotę.

Jak powtórka z historii pomaga nam zrozumieć siebie? Otoczenie? I wspolczesna historie? 

– Tora przypomina, że naród izraelski został wybrany, aby stać na straży prawdy i etyki.  

– Uczy, że przeszłość to nie tylko historia, ale lekcje na przyszłość.  

– Przywołuje przykłady bohaterów i wydarzeń, które uczą pokory, odwagi i odnowy.

2. Powtórka z historii — najważniejsze wydarzenia i ich lekcje

Wczytując się w teksty Tory, odnajdujemy powtarzające się motywy i wzorce:

Wyjście z Egiptu — symbol wolności, nadziei i odrodzenia. Mówi nam, że nawet w najtrudniejszych czasach istnieje wyjście i możliwość nowego początku.  

 Dawanie Tory na Synaju — przysięga i przymierze z Bogiem, które zobowiązuje wiernych do przestrzegania Jego przykazań. To lekcja odpowiedzialności i wierności.  

Oblężenie Jerycha i zwycięstwo Izraelitów. — przykład wiary i konsekwencji, nawet w obliczu przeciwności.  

Lekcja z tych wydarzeń: Historia Izraela to ciągłe cykle upadku i odrodzenia, które uczą, że nigdy nie jest za późno na powrót do wartości i na odkupienie.

3. Czytanie Tory dzisiaj — powtórka, która uczy i prowadzi

Codzienne czytanie Tory to jak powtórka z lekcji Życia. To przypomnienie, że wartości sprzed wieków są wciąż aktualne i mogą pomóc nam rozwiązać współczesne wyzwania: konflikty, podziały, niepewność.

Nauka historii i wartości: Tora uczy nas, że naród izraelski od początku swoje istnienie opierał na wierze i wspólnocie, choć nie uniknęli błędów i upadków.  

Empatia i odpowiedzialność: powtarzamy historię narodu, by się z niej uczyć, unikać błędów i iść ku przyszłości z odwagą i nadzieją.  

Tożsamość i przynależność: czytając Tore, odczuwamy, że jesteśmy częścią wielkiej historii, której korzenie sięgają tysiące lat wstecz, a mimo to każdy z nas ma swój wkład w kontynuację tej tradycji.

4. Co oznacza „czytamy Torę” w dzisiejszym kontekście?

Czytanie Tory ma fundamentalne znaczenie w codziennym życiu współczesnych Żydów, zarówno na poziomie indywidualnym, jak i wspólnotowym.

Przewodnik duchowy i moralny  

Tora jest postrzegana jako żywy przewodnik, który kształtuje codzienne decyzje, relacje i wartości etyczne. Jej nauki wpływają na sposób, w jaki Żydzi postrzegają świat, podejmują decyzje moralne i budują relacje z innymi ludźmi. Przykłady to zasady sprawiedliwości, miłosierdzia, szacunku i solidarności — fundamenty życia rodzinnego i społecznego.  

Struktura i rytuał  

Codzienne życie Żydów jest ustrukturyzowane wokół praktyk wynikających z Tory: modlitwy poranne, przestrzeganie szabatu, kaszerowanie, obchodzenie świąt oraz wykonywanie rytuałów rodzinnych i społecznych. Czytanie Tory w synagodze (zwłaszcza w szabat i święta) integruje wspólnotę, wzmacnia więzi międzyludzkie i pozwala na przekazywanie tradycji z pokolenia na pokolenie.  

Wspólnota i tożsamość

Czytanie i studiowanie Tory to nie tylko praktyka religijna, ale także sposób budowania żydowskiej tożsamości i przynależności. Wspólne czytanie Tory, zwłaszcza podczas uroczystości takich jak Simchat Tora, jest okazją do radości, refleksji i wzmacniania więzi wewnątrz społeczności. Tora łączy Żydów na całym świecie, bez względu na miejsce zamieszkania.  

Codzienna inspiracja i refleksja

Wielu Żydów rozpoczyna dzień od fragmentu Tory lub modlitwy opartej na jej tekstach, co pozwala na duchową refleksję i skupienie. Regularna lektura Tory działa jak moralny kompas, kierując rozwojem duchowym oraz codziennymi wyborami.  

Różnorodność interpretacji ale tylko pod warunkiem uznanych ortodoksyjnych Rabinach.

Współczesne społeczności żydowskie interpretują Torę na różne sposoby, dostosowując jej nauki do aktualnych wyzwań i realiów. Odczyty alternatywne oraz nowoczesne komentarze pozwalają na aktualizację przesłania Tory i czynią ją bliską każdemu pokoleniu.  

Czytanie Tory i wykonywanie mizwot ma zatem kluczowe znaczenie w codziennym życiu współczesnych Żydów, zarówno na poziomie indywidualnym, jak i ogolnym.

Zosia Braun. Tel Aviv 25.6.2025