Żydzi w Legionach

Przez krew moją, która spływa na tę ziemię, nabywam do niej wieczne prawo… – legionista Samuel Reich


W Legionach Polskich, utworzonych po wybuchu I wojny światowej, służyli żołnierze pochodzenia niemieckiego, Litwini, Ormianie czy Ukraińcy. Znalazło się w nich także ponad 100 Węgrów, którzy zwracali w ten sposób dług Polakom, walczącym w 1848 roku pod komendą gen. Józefa Bema w obronie węgierskiej niepodległości. Jednak – oczywiście poza Polakami – ochotników pochodzenia żydowskiego było około 650; znacznie więcej niż legionistów wszystkich innych narodowości razem wziętych.

„Kto nie chce gnić pod jarzmem moskiewskim…”

W pierwszych dniach sierpnia 1914 roku, na wieść o wybuchu I wojny światowej, Filip Śmiłowski, pochodzący z kupieckiej rodziny żydowskiej z Łodzi, wówczas członek krakowskiego Strzelca, a później oficer I Brygady, pisał: „Porwaliśmy się wszyscy na nogi, ściskaliśmy sobie ręce… Niektórzy całowali się. Szalone szczęście rozsadzało nam piersi. Chciałem krzyczeć z radości i płakać. Nareszcie. Myśleliśmy, że wnukom naszym to przekażemy, a to już my sami będziemy powstańcami polskimi. Kordian wyznaczył plutonowych, którzy jeszcze dziś mają jechać do Krakowa… Wszystkie moje obawy i niepokoje, czy będę miał dość sił, pękły, rozwiały się. Postanowiłem… A zresztą – rozkaz Piłsudskiego, a zresztą – powstanie, powstanie polskie”.

Wojna między zaborcami pozwoliła strzelcom Józefa Piłsudskiego wyruszyć do Królestwa na bój z Rosją. W grudniu 1914 roku bataliony strzeleckie przekształcono w I Brygadę. Po odwrocie z Królestwa walczyła ona na Podhalu i w Tarnowskiem, a następnie ponownie w Królestwie.

Dwa inne pułki złożone z legionistów, które od października tamtego roku biły się na froncie karpackim, a później w Besarabii i na Bukowinie, w maju 1915 roku utworzyły II Brygadę. W tym samym czasie na oswobodzonej części zaboru rosyjskiego zaczęto formować III Brygadę. Te trzy brygady tworzyły Legiony Polskie – jednostki ochotnicze bijące się o niepodległość Polski. We wszystkich służyli żołnierze pochodzenia żydowskiego, bez szczególnych preferencji przydzielani do różnych pułków legionowych (głównie do piechoty, ale też do kawalerii i artylerii) lub formacji pozafrontowych – intendentury albo służby werbunkowej (co dotyczyło ochotników starszych wiekiem). Wywodzili się z różnych środowisk społecznych – zwykle z uboższych warstw polskich Żydów, czasem z inteligencji. Byli wśród nich rzemieślnicy, głównie krawcy, szewcy i stolarze, także piekarze, cukiernicy, rzeźnicy, blacharze i malarze, robotnicy najemni, handlarze i sprzedawcy sklepowi. Wśród przedstawicieli inteligencji dominowali uczniowie gimnazjalni, studenci oraz niżsi urzędnicy, głównie kancelaryjni, a także lekarze, nauczyciele, dziennikarze. Byli wśród nich i artysta malarz Leopold Gottlieb, dokumentalista codziennego życia legionistów, autor setek scen rodzajowych oraz portretów, i aktor Henryk Hertz-Barwiński, obaj nie pierwszej młodości.

Niemal wszyscy określali się jako „Polacy wyznania mojżeszowego”. Chociaż znali język polski, w większości pochodzili z rodzin niezasymilowanych. Zwykle byli też bardzo młodzi – większość nie przekroczyła 20. roku życia. Do tej grupy legioniści Żydzi kierowali też swoje wezwanie: „Młodzież żydowska pod zaborem rosyjskim, która uniknęła szczęśliwie poboru, powinna stanąć pod sztandary Legionów Polskich. Pamiętajcie, że Polska należeć będzie do tych, którzy o nią walczyć będą. Kto kocha wolność i chce być wolnym obywatelem, kto nie chce być niewolnikiem caratu, kto nie chce gnić, wegetować pod jarzmem moskiewskim, kto chce żyć i rozwijać się w słońcu wolności, niech idzie z nami… Młodzieży żydowska! Okażcie, że codzienna troska o byt nie przytłumiła w duszach waszych dążeń wolnościowych, że w tak wielkiej i poważnej chwili dziejowej odróżnicie sprawiedliwość od bezprawia. Mamy nadzieję, że głos nasz nie zostanie bez echa, a szczęk broni w rękach waszych wzbudzi poszanowanie nawet wrogów waszych. Śladami Berka Joselewicza kroczcie! Do broni! Za wolność Polski! Za wolność wszystkich jej obywateli! Do broni! Do szeregów polskich!”.

Calosc TUTAJ

Przyslala Janusz G

No comments yet... Be the first to leave a reply!

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: